اشىق قوعام بولعان سوڭ, ءارتۇرلى پىكىر قالىپتاساتىنى زاڭدىلىق. بۇگىندە وتاندىق مەديتسينانىڭ الەۋەتىنە سەنىم ارتپايتىندار دا تابىلادى. جەكە ەمحانادا قارالعاندى دۇرىس كورەتىندەر كوبەيدى. شەت ەلدەرگە بارىپ, كۇردەلى وپەراتسيا جاساتاتىن وتانداستار دا بار. ول وپەراتسياعا ەلدەگى دارىگەرلەردىڭ الەۋەتى جەتپەسە مەيلى دەيسىڭ. ارينە, قايدا بارىپ, ەمدەلەم دەسە دە ءوز ەركى. ايتكەنمەن, وتاندىق مەديتسينانىڭ الەۋەتى جىلدان-جىلعا ارتىپ جاتقاندا, وسىنداي قوعامدىق پىكىرلەرگە كەيدە كەلىسكىڭ كەلمەيدى. شەتەلگە قوناققا, ەمدەلۋگە بارعاندار ساقتاندىرۋ پاكەتىنسىز مەديتسينالىق كومەككە جۇگىنۋ قىپ-قىزىل قاراجات ەكەنىن ايتادى. بىزدە كۇردەلى وپەراتسيالاردىڭ قۇنى جوعارى بولعانىمەن سالىستىرمالى تۇردە كەيبىر دامىعان ەلدەرگە قاراعاندا الدەقايدا ارزان. ال ەل ازاماتتارى كۆوتا ارقىلى كۇردەلى وپەراتسيالاردى تەگىن جاساتادى. قيىن, كۇردەلى وپەراتسيالارعا ءمامس جۇيەسىنەن ءبولىنىپ جاتقان قارجى قوماقتى. بىزدەگى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى, قوردىڭ قاراجاتى ورتاق. سالىمشىلاردىڭ بۇگىن سالعان قاراجاتى ەرتەڭ جانى قىسىلعان وزگە ازاماتقا, تەك ارعى كۇنى عانا وزىنە تيەدى.
ءمامس جۇيەسىنەن كەيىن, وتاندىق مەديتسيناداعى كوپ وزگەرىسكە كۋا بولدىق. سونىڭ ءبىرى – «بىزگە كەلگەن شەتەلدىكتەر ساقتاندىرۋعا جارنا اۋدارماسا قايتەدى» دەگەن ساۋال. بۇل بىلاي ەكەن, ەلگە ساپارلاعان كەز كەلگەن شەتەل ازاماتىنا توڭىرەگىنە قاۋىپ توندىرەتىن اۋرۋ دياگنوزى قويىلسا, وعان مەديتسينالىق كومەك كورسەتىلەدى. سول سەكىلدى توسىن جاعداي, جازاتايىم وقيعاعا ۇرىنىپ, جاراقات العان بولسا دا دارىگەرلەر دالادا قالدىرمايدى. ايەلدەر جۇكتىلىك كەزىندەگى شۇعىل جاعدايلاردا جەدەل مەديتسينالىق كومەكتى الاڭسىز شاقىرا الادى. مەديتسينالىق كومەكتىڭ تۇرلەرى مەن كولەمى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن. جوعارىدا اتالعان جازاتايىم جاعدايلاردا ەمنىڭ قاراجاتى تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى شەڭبەرىندە تولەنەدى.
2000 جىلعى 29 اقپاندا تمد ەلدەرىنىڭ ازاماتتارىنا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ تۋرالى كەلىسىم بەكىتىلگەن. بۇگىندە ەاەو ەلدەرىنىڭ (رەسەي, بەلارۋس, ارمەنيا جانە قىرعىزستان) ازاماتتارى جانە ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرى جوعارىدا اتالعان شۇعىل كومەكتەردەن بولەك, ءمامس جۇيەسىندە ساقتاندىرىلعان مارتەبەسىن الىپ, مەديتسينالىق كومەككە جۇگىنە الادى. ول ءۇشىن شەتەلدىكتەر ەرىكتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ شارتى قاجەت ەكەنىن ءبىلۋ قاجەت. شەتەل ازاماتى كەلىسىمشارتتى قولىنا العان سوڭ, ەمحاناعا تىركەلە الادى. ەگەر ەڭبەك ميگرانتىنىڭ وتباسى مۇشەلەرى جۇمىسقا ورنالاسپاسا, وندا ولار دەربەس تولەۋشى رەتىندە ءمامس-كە جارنا اۋدارۋعا ءتيىس. ال بالالار, جۇمىس ىستەمەيتىن جۇكتى ايەلدەر, مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتار, ستۋدەنتتەر جەڭىلدىك ساناتىنا كىرىپ, مەملەكەت ەسەبىنەن ساقتاندىرىلۋى مۇمكىن. قازاقستاندا تۇرۋعا ىقتيارحاتى بار شەتەلدىكتەر دە مەديتسينالىق كومەكتى قازاقستان ازاماتىمەن تەڭدەي الادى. ءىرى كومپانيالار جۇمىسشىلارىنىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاندىرادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا ەلگە ۇزاقمەرزىمگە كەلگەن شەتەلدىكتەر مەديتسينالىق كومەكتىڭ تولىق كولەمىن الۋ ءۇشىن الدىمەن قۇجاتتارىن تۇگەندەپ, سوسىن اي سايىن جارناسىن تولەپ وتىرۋعا ءتيىس.
شەتەل تاجىريبەسىنە ۇڭىلسەك, مەديتسيناسى كوپ ەلدەن كوش ىلگەرى وڭتۇستىك كورەيادا مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى 1977 جىلدان بەرىگە دەيىن تالاي مارتە جاڭارىپ, جۇيە بارىنشا ىقشامدالدى, رەتتەلدى. ەسەسىنە, قازىر كورەيادا تۇراتىن ازاماتتاردىڭ بارلىعى دەرلىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ يگىلىگىن كورىپ وتىر. وندا مەديتسينالىق كومەك وزگە ەلدەرگە قاراعاندا قولجەتىمدى. كورەيلەر جالاقىسىنىڭ شامامەن 6% كولەمىندەگى ۇلەسىن مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا اۋدارىپ وتىرادى ەكەن. مۇندا تولەمنىڭ 50% قىزمەتكەر جالاقىسىنان تولەسە, قالعان بولىگىن جۇمىس بەرۋشى مەكەمە اۋدارادى. ساقتاندىرۋ پاكەتىندە ستوماتولوگيا, سوزىلمالى اۋرۋلاردى ەمدەۋ, ۋدز, مرت, كت زەرتتەۋلەرى قاراستىرىلماعان. ول شىعىندى ناۋقاس ءوز قالتاسىنان تولەيدى. ءاربىر كارىس ازاماتى جىلىنا ءبىر رەت تەگىن مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتۋگە مىندەتتى. مۇنى ەلەمەگەندەر ساقتاندىرۋ شارتىنان قاعىلادى. ەلگە ەندى كوشىپ كەلگەن شەتەلدىكتەر 6 ايدان كەيىن عانا مەملەكەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا قول جەتكىزەدى. ول ءۇشىن شەتەل ازاماتى قاجەتتى قۇجاتتى جيناپ, جۇمىس ورنىنا تاپسىرسا, ءارى قاراي كەز كەلگەن ەمحاناعا تىركەلە الادى. اڭعارساڭىزدار, كورەياداعى كەيبىر اقىلى زەرتتەۋلەر بىزدە ءمامس ارقىلى تەگىن جۇرگىزىلەدى.
باسقا-باسقا اقش-قا بارعاندار مەديتسينالىق قىزمەتكە جۇگىنۋدىڭ قيىندىعىن ايتادى. مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ قۇنى قىمبات. ول ازداي جەدەل جاردەمگە دە اقشا تولەيسىز. مەديتسينالىق ساقتاندىرۋى جوق ازامات مەديتسينالىق كومەككە جۇگىنۋ ءۇشىن ءبىرشاما شىعىندالۋىنا تۋرا كەلەدى. امەريكالىقتاردىڭ 49%-ى جۇمىس بەرۋشى ارقىلى ساقتاندىرىلسا, قالعان بولىگى مەملەكەتتىك باعدارلامالار ارقىلى مەديتسينالىق كومەكتى پايدالانادى ەكەن. جالپى, اقش ازاماتتارى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ 4 ساناتى بويىنشا وزىنە قولايلىسىن تاڭدايدى. ساقتاندىرۋسىز جەدەل جاردەم شاقىرۋ قۇنى 200 دوللاردان باستالادى. سونىمەن قاتار ساقتاندىرۋى جوق ازاماتتار شۇعىل مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ مەكەمەلەرىنە, ونىڭ ىشىندە تەگىن ەمحانالار مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ ورتالىقتارىنا نەمەسە ارزان جوسپارلى مەديتسينالىق قىزمەتتەردى ۇسىناتىن جەرگىلىكتى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ورتالىقتارىنا جۇگىنە الادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا ءبىرشاما جەتىستىككە جەتكەن گەرمانيادا, تاعىسىن-تاعى كوپتەگەن ەلدە سولاي, مەديتسينالىق ساقتاندىرۋسىز ەمحاناعا قارالۋ قالتاعا اجەپتاۋىر سالماق سالادى. مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە كەشە-بۇگىن كوشىپ جاتقان كورشىلەس قىرعىزستان, وزبەكستان ەلدەرى دە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا نيەتتى ەكەنىن بايقاتتى.
قاي ەلدى مىسال ەتسەك تە, بارلىعى مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە كوشۋ ارقىلى تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتىپ, حالىقتىڭ ورتاشا جاسىن ۇلعايتۋعا ۇمتىلادى. بىزدە وسى جولدا ايانىپ قالمايتىن بىلىكتى, تاجىريبەلى دارىگەرلەر بارشىلىق. ونىڭ ىزىنە ىلەسكەن جاس بۋىننىڭ دا اياقالىسى جامان ەمەس. شەتەلدە قىرۋار اقشا قاجەت ەتەتىن وپەراتسيالاردىڭ كوبىن قازىر ءوزىمىزدىڭ بەلگىلى دارىگەرلەر ءتاپ-ءتاۋىر جاساپ جاتىر. تۇسىنسەك, مۇندا مەملەكەتتىڭ, ءمامس-ءتىڭ ۇلەسى بار.
