ءبىر جىلدا – 1 655 جۇلدە
دەرەككە جۇگىنسەك, وتكەن جىل ءوڭىر سپورتشىلارى ءۇشىن تابىسقا تولى بولعان. وبلىس اكىمدىگى دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت باسقارماسىنىڭ باسشىسى ارمان تاشمەتوۆ كەلتىرگەن مالىمەتكە زەر سالساق, جامبىلدىق 805 سپورتشى ءتۇرلى دەڭگەيدەگى ۇلتتىق قۇرامالاردىڭ مۇشەسى ەكەن.
«2023 جىلى وبلىستا سپورتتىڭ وليمپيادالىق جانە وليمپيادالىق ەمەس تۇرلەرىن دامىتۋ ديرەكتسيالارى اشىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا وبلىس بويىنشا باسقارماعا قاراستى 53 سپورت مەكەمەسى جۇمىس اتقارىپ جاتىر. سپورت مەكەمەلەرىندە 29 862 سپورتشىنى 1 222 جاتتىقتىرۋشى تۇراقتى تۇردە جاتتىقتىرىپ ءجۇر. قازىرگى تاڭدا وبلىستا سپورتتىڭ 83 ءتۇرى قامتىلعان. ءوڭىر سپورتشىلارى بۇگىنگە دەيىن ءتۇرلى رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق جارىستاردا 1 655 مەدالعا يە بولدى. ونىڭ 623-ءى – التىن, 480-ءى – كۇمىس, 552-ءسى – قولا مەدال. 2023 جىلى جامبىلدىق 1 سپورتشى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن سپورت شەبەرى, 15 سپورتشى حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى, 64 سپورتشى قر سپورت شەبەرى ءنورماتيۆىن ورىندادى. ال 9 جاتتىقتىرۋشى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى» اتاعىنا يە بولدى», دەيدى باسقارما باسشىسى.
جىل ىشىندە 623 التىن جۇلدە بۇيىرعانى, ارينە, جاقسى. ءبىر قاراعاندا ناتيجە كوڭىل توعايتادى. الايدا سپورت سالاسىن وركەندەتۋگە قىرۋار قارجى بولىنەتىنىن ەسكەرسەك, جامبىلدىق سپورتشىلاردىڭ تولايىم تابىسقا جەتۋى زاڭدىلىق تا سەكىلدى.
بىلتىر ءوڭىر سپورتىنىڭ بارلىق شىعىنىن وتەۋ ءۇشىن 14,2 ملرد تەڭگە قارجى قاراستىرىلىپتى. ۇقساتا بىلگەنگە البەتتە, از قاراجات ەمەس. ال بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ ماقساتىندا وڭىردە از جۇمىس اتقارىلىپ جاتقان جوق. جالپى كورسەتكىش تە جامان ەمەس. ايتسە دە كەمشىلىك تە بار سەكىلدى.
«بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ جانە بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردى دەنە شىنىقتىرۋعا تارتۋعا باسىمدىق بەرىلىپ وتىر. سپورتتى جان باسىنا قارجىلاندىرۋ قاعيدالارىنا سايكەس مەملەكەتتىك تاپسىرىستاردى ەنگىزۋ ارقىلى بيۋدجەتتەن 930,7 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, 4-17 جاس ارالىعىنداعى 8 100 بالا مەن ءجاسوسپىرىم 19 سپورت تۇرىمەن سەكتسيالاردا تەگىن نەگىزدە شۇعىلدانۋعا مۇمكىندىك الدى. 2024 جىلى 1 ملرد 237 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, 8 500 بالانى قامتۋ جوسپارلانىپ وتىر. تاراز قالاسى مەن اۋدانداردا بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋعا 2024 جىلعا جالپى 344 ملن تەڭگە بولىنگەن. وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا قارجى كولەمى 22,7%-عا نەمەسە 100,9 ملن تەڭگەگە كەمىگەن. بۇقارالىق سپورتتى قارجىلاندىرۋ جامبىل (17,1 ملن تەڭگە), قورداي (15,7 ملن تەڭگە) جانە مەركى (15,4 ملن تەڭگە) اۋداندارىندا ءتيىستى دەڭگەيدە بولماي تۇر. سونىمەن قاتار 2024 جىلعا تەك شۋ اۋدانى مەن تاراز قالاسىندا عانا وتكەن جىلى بولىنگەن قارجى كولەمىمەن سالىستىرعاندا ءوسىم بايقالادى. باسقا اۋداننىڭ بارلىعىندا 2024 جىلعا بولىنگەن قارجى كولەمى وتكەن جىلعا قاراعاندا تومەن», دەيدى باسقارما باسشىسى ا.تاشمەتوۆ.
تۇرعىنداردى بۇقارالىق سپورتقا باۋلۋ – مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى ماسەلە. بيلىكتىڭ ءوزى تۇرعىنداردىڭ سپورتپەن اينالىسۋىنا بارلىق جاعداي قاراستىرىپ وتىرعاندا وڭىرىمىزدەگى كەيبىر اۋدانداردىڭ كەجەگەسى كەيىن تارتىپ, قاراجاتتان قىساستىق كورسەتكەنى جاراماس. جىل ەندى باستالدى عوي, بالكىم اكىمدەر بۇل ماسەلەگە تاعى ءبىر اينالىپ سوعىپ, قاراجات كولەمىن ۇلعايتا جاتار. ايتەۋىر, ءوڭىر حالقىنىڭ 40,2 پايىزى بۇقارالىق سپورتپەن شۇعىلدانادى دەگەن دەرەك كوڭىلگە مەدەۋ بوپ تۇر.
داڭقىڭ قايدا, جامبىل بوكسى؟
جامبىل سپورتى تۋرالى ءسوز قوزعالا قالسا, اۋەسقوي بوكستى اينالىپ وتە المايتىنىمىز انىق. تالاي بايراقتى باسەكەلەردە ەل نامىسىن ابىرويمەن قورعاعان بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرىنىڭ ەسىمى تاريحتا التىن ارىپپەن جازىلعانى انىق. بىراق بۇگىندە ءوڭىردىڭ اۋەسقوي بوكسىندا دا ماسەلە بار سەكىلدى.
وتكەن جىلى قۇدايى كورشىمىز وزبەك-ستان استاناسى تاشكەنت قالاسىندا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا 71 كگ سالماق دارەجەسىندە باق سىناعان ۇلتتىق قۇراما كاپيتانى اسلانبەك شىمبەرگەنوۆ قارسىلاستارىنىڭ بارلىعىنان ايلاسىن اسىرىپ, جەڭىستىڭ بيىك تۇعىرىنان كورىندى. بۇل التىن جۇلدەنى جامبىلدىق جانكۇيەرلەر 24 جىل بويى اسىعا كۇتتى. سوڭعى رەت 1999 جىلى بولات ءجۇمادىلوۆ الەمدىك دودادا توپ جارىپتى. شيرەك عاسىرعا جۋىق ۋاقىت بويى جامبىلدىق بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرىنىڭ الەم چەمپيونى اتاعىنا قول جەتكىزە الماۋى كىمدى دە بولسىن ويلاندىرسا كەرەك. ايتپاقشى, سول دودادا 67 كگ سالماقتاعى ۇكىلى ءۇمىتىمىز دۋلات بەكباۋوۆ كۇمىس مەدال يەگەرى اتاندى.
سپورتقا اسا ءبىر قاتتى جاعداي قاراستىرىلماسا دا, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا بوكسشىلارىمىز جەڭىستىڭ بيىك تۇعىرىنان ءجيى كورىندى. العاشقى ءۇش وليمپيا ويىندارىندا جامبىلدىق بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرى جۇلدەنى كۇرەپ اكەلدى. التانتا وليمپياداسىندا بولات ءجۇمادىلوۆ كۇمىسپەن كۇپتەلسە, ەرماحان ىبىرايىموۆ پەن بولات نيازىمبەتوۆ قولا جۇلدەنى قورجىنعا ءتۇسىردى. ال سيدنەي وليمپياداسىندا ەرماحان ىبىرايىموۆ التىننان القا تاقسا, بولات ءجۇمادىلوۆ ەكىنشى رەت كۇمىس جۇلدە يەگەرى اتاندى. افينادا باقتيار ارتاەۆ وليمپيا ويىندارىندا بۇكىل سپورت ءتۇرى بويىنشا جالعىز التىندى يەلەنىپ, ەل ابىرويىن ساقتاپ قالدى.
افينادان كەيىن ءبىتتى, توقتادى. جامبىلدىق بوكسشىلار تورجىلدىقتىڭ باستى دوداسىندا جۇلدەنىڭ ماڭىنا جولاي الار ەمەس. بەيجىڭ, لوندون, ريو, توكيو. وسى قالالاردا وتكەن بايراقتى باسەكەدە التىن تۇگىلى قولا جۇلدە تۇسىمىزگە كىرمەيتىن بولدى. نەدەن ءمۇلت كەتىپ جاتىرمىز؟ وسى جىلى پاريج تورىندە وتەتىن وليمپيا ويىندارىندا جۇلدە بۇيىرا ما؟ 20 جىلدان كەيىن وسى ولقىلىقتى تۇزەي الامىز با؟ ۇمىتكەر – جالعىز. 71 كگ سالماق دارەجەسىندە باق سىناپ جۇرگەن اسلانبەك شىمبەرگەنوۆتىڭ ءاربىر قادامىنا كوز تىگىپ قاراپ وتىرمىز. پاريجدە جۇلدەگە تالاسۋ ءۇشىن شىمبەرگەنوۆ جاقىن ارادا جولداما جەڭىپ الۋى كەرەك.
بايقايسىز با, 1996-2004 جىلدارى وتكەن وليمپيا ويىندارىندا بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرى جۇلدەسىز قايتپاپتى. ول كەزدە سپورتقا قازىرگىدەي قاراجات قاراستىرىلمايتىن. كەرەمەتتەي سپورت كەشەندەرى جوق ەدى. سۋىق زالدا شىنىققان ەرماحان مەن بولاتتاردىڭ ء(جۇمادىلوۆ پەن نيازىمبەتوۆ) جەڭىستى جورىعىن جالعاستىراتىن سايىپقىراندار بۇكىل جاعداي قاراستىرىلعان قازىرگى كەزدە تابىلماي تۇرعانى تاڭداي قاقتىرادى. ءبىر كەم دۇنيە دەگەنىڭىز وسى ەمەس پە؟
وليمپيا ويىندارىنان بولەك, الەم چەمپيوناتتارىندا دا جامبىلدىق بوكسشىلار جاسىنداي جارقىراپ ءجۇرۋشى ەدى. ءبىر عانا بولات ءجۇمادىلوۆتىڭ ءوزى الەم چەمپيوناتىنىڭ ءۇش مەدالىن قورجىنىمىزعا تۇسىرگەنىن قالايشا ۇمىتامىز؟! ۇمىتۋ مۇمكىن ەمەس. 51 كگ سالماق دارەجەسىندە سىنعا تۇسكەن ول 1995 جىلى بەرليندە وتكەن الاماندا كۇمىس مەدالدى موينىنا ىلسە, 1997 جىلى بۋداپەشتتەن قولا جۇلدەمەن ورالدى. بۇدان سوڭ ول 1999 جىلى حيۋستونداعى جاھاندىق جارىستا التىن مەدالعا قول جەتكىزىپ, مەرەيىمىزدى تاسىتقانى قالاي عانا جادىمىزدان ءوشسىن؟ بولاتپەن قالاي ماقتانساق تا جاراسادى. الەم بىرىنشىلىگىنەن بولەك, وليمپيا ويىندارىندا ەكى كۇمىس, ازيا چەمپيوناتىندا ەكى التىن, ءبىر قولا جۇلدە يەلەنگەن ءجۇمادىلوۆتىڭ سپورتشى رەتىندەگى مانسابى بارلىق بوكسشىعا ۇلگى شىعار.
سيدنەي وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى ەرماحان ىبىرايىموۆ تا الەم بىرىنشىلىگىندە جاسىنداي جارقىراپ ەدى. 1997 جىلى 67 كگ سالماقتا توپقا تۇسكەن ەرماحان بۋداپەشتتە كۇمىس جۇلدەگەر, 1999 جىلى 71 كگ سالماقتا جارىسقا قاتىسقان ول حيۋستوندا قولا جۇلدەگەر اتاندى. بىراق ەرماحان ىبىرايىموۆ پەن بولات ءجۇمادىلوۆ كاسىبي مانسابىن اياقتاعان سوڭ جامبىل بوكسى اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزگەن جوق. ارادا ءبىرشاما ۋاقىت وتكەندە 69 كگ سالماق دارەجەسىندەگى وليمپيا ويىندارىنىڭ چەمپيونى, باركەر كۋبوگىنىڭ يەگەرى باقتيار ارتاەۆ وبلىس بوكسىنىڭ ابىرويىن قالپىنا كەلتىردى. ول 2005 جىلى ميانياندا وتكەن الەم بىرىنشىلىگىندە قولا جۇلدەگە قول جەتكىزسە (69 كگ), اراعا ەكى جىل سالىپ چيكاگودا وتكەن جاھاندىق جارىستا سول ناتيجەسىن قايتالادى (75 كگ). باقتياردىڭ سپورتتىق مانسابىنداعى سوڭعى تابىستارى دا وسى جۇلدەلەر ەدى.
2011 جىلى ازەربايجان استاناسى باكۋدە وتكەن الەم چەمپيوناتىندا عاني جايلاۋوۆقا (60 كگ سالماق دارەجەسى) قولا جۇلدە بۇيىردى. بۇدان سوڭ تاعى دا ءۇزىلىس باستالدى. الماتىداعى الەم چەمپيوناتىن ەسەپكە الماعاندا (بۇل دوداعا وبلىسىمىزدان بوكسشى قاتىسقان جوق), 2015 جىلى قاتاردا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا وبلىسىمىزدان ءبىر بوكسشى قاتىسقانىمەن, جۇلدە بۇيىرمادى. ساتسىزدىك سەرياسى 2017 جىلى بۇزىلدى. 75 كگ سالماق دارەجەسىندە سىنعا تۇسكەن جۋالىلىق جامپوز ءابىلحان امانقۇل گامبۋرگتەن (گەرمانيا) كۇمىس مەدالمەن ورالعان.
سونىمەن, ارىگە بارماي, كەيىنگى بىرنەشە جىلعا دەن قويىپ كورەيىكشى. ەسىمىزدە قالعانى 2013 جىلى الماتىدا ۇيىمداستىرىلعان الەمدىك سىنعا جامبىلدىق وعلاندار قاتىسپاپتى. ارادا التى جىل وتكەن سوڭ رەسەي تورىندە جالاۋى جەلبىرەگەن الاماندا وڭىرىمىزدەن بىردە-ءبىر بىلعارى قولعاپ شەبەرى باق سىنامادى. 2019 جىلى باستى ۇمىتكەرىمىز 75 كگ سالماق دارەجەسىندەگى ءابىلحان امانقۇل جاراقات العان ەدى.
بۇل ماسەلە بارشامىزدى الاڭداتاتىنى انىق. جاي عانا مىسال رەتىندە الايىقشى. 1995-1999 جىلدار ارالىعىندا ءبىر عانا بولات ءجۇمادىلوۆ الەم چەمپيوناتىنىڭ ءۇش بىردەي مەدالىن قورجىنىمىزعا سالدى. ءتورت قانا جىلدىڭ بەدەرىندە مۇنداي تابىسقا قول جەتكىزۋ نەنى بىلدىرەدى؟ ءبىر جاعىنان بوكسشىنىڭ شەبەرلىگىن, ەكىنشى جاعىنان ونى باپتاعان مامانداردىڭ مىقتىلىعىن اڭعارتا تۇسپەيدى مە؟ 2013 جىلى وتكەن الەم چەمپيوناتىنا وڭىرىمىزدەن بوكسشى قاتىسپاعانىن ايتتىق. ەندەشە, سالىستىرايىق. 2013-2019 جىلدار ارالىعىندا قورجىنىمىز ءبىر كۇمىس جۇلدەنى قاناعات تۇتتى. ءتورت جىل وتكەن سوڭ اسلانبەك شىمبەرگەنوۆ توپ جاردى.
وليمپيا ويىندارىنا قايتا ۇڭىلەيىك. تورتجىلدىقتىڭ باستى دوداسىندا جامبىلدىق بوكسشىلار مەدال الماعالى 19 جىلدان استى. راس, ءوڭىرىمىزدىڭ بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرى وليمپيا ويىندارىنا تۇراقتى تۇردە اتتانادى. بىراق جۇلدەگە ىلىكپەي قالا بەرەدى. نەگە؟ وسى سۇراق قوي – بارشامىزدىڭ جانىمىزعا باتاتىنى.
جۇيرىك ۋاقىت سىرعىپ ءوتىپ جاتىر. بىراق ەلگە عانا ەمەس, وزگە مەملەكەتتەرگە دە مىقتى بوكسشىلارىمەن تانىلعان جامبىلدا اۋەسقوي بوكستىڭ كەرى كەتكەنى قىنجىلتپاي قويسىن با؟ نەگە ناتيجەمىز كۇرت قۇلدىرادى؟ قاي جەردەن ءمۇلت كەتىپ جاتىرمىز؟ وسى سۇراقتار مازامىزدى الا بەرەدى.
سمەتوۆ ابىرويىمىزدى ساقتاپ قالدى
كەيىنگى ەكى وليمپيا ويىندارىندا دزيۋدوشى ەلدوس سمەتوۆ ءوڭىر سپورتىنىڭ ابىرويىن ساقتاپ قالدى. ريودا كۇمىس, توكيودا قولا جۇلدە الماسا, جامبىل وبلىسىنىڭ سپورتشىلارى وليمپيا ويىندارىنا تۋريست رەتىندە بارىپ قايتقان بولار ەدى.
وبلىس اكىمدىگى دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت باسقارماسىنىڭ باسشىسى ارمان تاشمەتوۆتىڭ بايانداماسىندا وڭىردە وليمپيادالىق سپورت تۇرلەرىنىڭ 27-ءسى قامتىلعانى تايعا تاڭبا باسقانداي كورسەتىلىپتى. ناتيجەنى قالتارىستا قالدىرساق, ءسوزسىز «بارەكەلدى!» دەي سالۋعا بولاتىن-اق تسيفر. بىراق...
وسى ءبىر «بىراق» دەگەن ءسوز ءتىلىمىزدى تىستەتە بەرەدى. تاۋەلسىزدىك العالى جامبىلدىق سپورتشىلار وليمپيا ويىندارىندا بوكس, ەركىن كۇرەس, دزيۋدو سەكىلدى سپورت تۇرلەرىنەن عانا ناتيجە بەرگەن. قالعان سپورت تۇرلەرىنەن قاشان جۇلدە الامىز؟ قارجى بوسقا كەتىپ جاتىر ما؟
قالاي دەسەك تە جامبىل سپورتىندا ويلاندىراتىن ماسەلە دە, كوڭىل قۋانتارلىق تابىس تا از ەمەس. پاراليمپيادا مەن سۋردليمپيالىق سپورت تۇرلەرىنەن جەتكەن تابىستار كوڭىل توعايتاتىنى انىق. وليمپيادالىق سپورت تۇرلەرىنەن دە ءبىراز دودالاردا ساڭلاقتارىمىز اتوي سالىپ ءجۇر. ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىندەگى تابىسپەن قالاي ماقتانساق تا جاراسادى. الايدا وليمپيا ويىندارىنداعى جامبىلدىق بوكسشىلاردىڭ جۇلدەسىز ءۇزىلىسى كوڭىلگە قاياۋ تۇسىرەدى.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا جامبىلدىق سپورتشىلار وليمپيادالىق سپورتتىڭ بىرنەشە تۇرىنەن عانا تورتجىلدىقتىڭ باستى دوداسىندا جۇلدە العانىن ايتتىق. وتىز جىلدان اسا ۋاقىتتاعى ناتيجەلەر ءۇشىن باسقارمانىڭ قازىرگى باسشىسى ا.تاشمەتوۆتى ايىپتاي دا الماسپىز. بىراق تاشمەتوۆ ءبىز ايتقان ولقىلىقتاردى تۇزەسە, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. ەرىك-جىگەرى جەتەر-جەتپەسىن ۋاقىت كورسەتە جاتار.
جامبىل وبلىسى
