– مەن ونەرگە كەزدەيسوق كەلگەن جوقپىن. بالا كۇنىمنەن كوڭىلىم كوركەمدىكتى قالادى. ناقتى اكتەرلىككە بارامىن دەپ كەسىپ ايتپاسام دا, تاعدىرىمنىڭ ءتۇبى نە ساحنا, نە سۋرەت, نە انشىلىكپەن توعىساتىنىن سەزدىم. سول كەزدەن-اق ءوزىمدى دايىندادىم. ءالى ەسىمدە, اۋىلداعى ءۇيدىڭ قابىرعاسىن تۇتاسىمەن كەنەپ قىلىپ, كەڭىنەن «كوسىلەتىنمىن». ول كەزدە مايلى بوياۋ دەگەن جوق, سۋرەتتى اكۆارەلدىڭ وزىمەن-اق سالا بەرەمىز. سونداعى ەڭ العاشقى «كارتينام» ۆيكتور ۆاسنەتسوۆتىڭ ء«ۇش باتىر» شىعارماسى بولدى. ول سۋرەت توسەگىمنىڭ تۇسىنداعى قابىرعادا ۇزاق ۋاقىت ء«ومىر ءسۇردى». انام قابىرعانى اكتەگەندە اينالىپ وتەتىن. كەيىن دە قىلقالامنان اجىرامادىم. سۋرەتتەرىم – جان دۇنيەمنىڭ ايناسى ىسپەتتەس. قاي-قايسىسىندا بولسىن تۋعان جەرگە دەگەن بالالىق ساعىنىشىم مەن پەرزەنتتىك تولعانىسىمدى سۋرەت تىلىندە «سويلەتۋگە» ۇمتىلدىم. اسىرەسە جىلقىنىڭ سۋرەتىن سالعاندى جاقسى كورەتىنمىن. ءالى كۇنگە دەيىن ول ماحاببات تارقاعان جوق. ارعىماق كورسەم, شابىتىما ەرىك بەرەمىن, دەيدى اكتەر اعىنان اقتارىلىپ.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ بوستاندىق دەگەن الاقانداي عانا اۋىلىندا تۋىپ-وسكەن بولاشاق ونەر مايتالمانى تۋعان ولكەنىڭ تۇمسا تابيعاتىنان شابىت الىپ, قيالىن قياندارعا سامعاتتى. 1968 جىلى قىزىلجار قالاسىنداعى №2 قازاق مەكتەپ-ينتەرناتىن بىتىرگەن بويدا الماتىعا اتتاندى. قۇرمانعازى اتىنداعى ونەر ينستيتۋتىنىڭ تەاتر بولىمىندە قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى حاديشا بوكەەۆانىڭ شەبەرحاناسىنا قابىلدانىپ, 1973 جىلى تەاتر اكتەرى ماماندىعىن الىپ شىقتى.
– اللاعا مىڭ دا ءبىر شۇكىر دەيمىن, مەندە اكتەر رەتىندە ءرول الا الاماي قينالعان كەزدەر نەمەسە ىشتە كەتكەن وكىنىشتەر بولعان ەمەس. وقۋىمدى ءبىتىرىپ, جۇمىسقا كىرىسكەننەن-اق باستى رولدەردە باعىمدى سىنادىم. م.اۋەزوۆتىڭ «ايمان-شولپانىنداعى» الىبەك رولىنەن باستالعان شىعارماشىلىق جول «ەڭلىك-كەبەكتەگى» – كەبەك, «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋداعى» – قوزى, «قىز جىبەكتەگى» – بەكەجان سىندى قازاق كلاسسيكاسىنداعى كەسەك بەينەلەرگە جالعاسا بەردى. ورىس پەن باتىس كلاسسيكاسىنان دا باستى رولدەر بۇيىردى, دەگەن اكتەر وتكەن كۇندەر ەلەسىن ىزدەگەندەي الىسقا كوز سالدى.
ءار رولىنە تولعانىس, ىشكى تەرەڭدىگىمەن كەلەتىن ونەر يەسىنىڭ كەيىپكەرلەر جان دۇنيەسىن زەرتتەۋدەگى شىعارماشىلىق ىزدەنىسى وتە تابىستى بولدى. اكتەرلىك پاليتراسى كوپ بوياۋلى, ايتارى, مەڭزەرى مول ناقىشتى, سان قىرلى ساحنا شەبەرىنىڭ ىشكى سارايى دا ساۋلەلى سىرعا تولى. ءرول جاساۋدىڭ نەگىزگى قۇپيالارىن ءومىردىڭ وزىنەن سارىلا ىزدەيتىن جانى نازىك سۋرەتكەردىڭ جاسامپاز تاسىلدەرى دە جاس بۋىن ساحناگەرلەرگە وزگەشە ساباق. ول ەڭبەگى لايىقتى باعالانىپ, اكتەر1987 جىلى «قىز جىبەك» سپەكتاكلىندەگى بەكەجان ءرولى ءۇشىن «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى» اتاعىنا يە بولدى.تبيليسيدە وتكەن حالىقارالىق جاستار تەاترلارى فەستيۆالىنىڭ ديپلومانتى اتاندى. ورتالىق ازيا مەن قازاقستان تەاترلارىنىڭ حالىقارالىق بايقاۋىنىڭ گران-ءپريىن جەڭىپ الدى. «اپيىن», «ۇمىتپا مەنى», «كوشپەندىلەر», ء«بىرجان سال», «ەلىم-اي», «قازاق حاندىعى» فيلمدەرىندە باستى جانە قوسالقى رولدەردى بەينەلەپ, كينو الەمىندە دە ءوزىنىڭ ايشىقتى قولتاڭباسىن بەدەرلەدى. بەلگىلى تەاتر سىنشىسى اشىربەك سىعاي: «بەكەجاندى ءسال-ءپال سۇيكىمدىلىككە سۇيرەلەگەن, ونىڭ سۇستى جۇزىنە از-كەم قان جۇگىرتكەن الاش اكتەرى اسىلبولات سماعۇلوۆ بولدى» دەسە, قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى ساكەن ءجۇنىسوۆ «قىز جىبەكتەگى» «اسىلبولات-بەكەجان» – قازاق تەاترى ساحناسىنداعى ۇلكەن قۇبىلىس» ەكەنىن اتاپ كورسەتكەن.
– وبالى نە كەرەك, رەجيسسەرلەر مەنەن ءرول اياعان جوق. وسىنىڭ ءبارى, ارينە, اكتەر ادام ءۇشىن ۇلكەن باق قوي. بىراق اللا ماعان ونەر بەرىپ, مەرەيىمدى اسىرسا, ءدال سولاي مىنەزدەن دە تارشىلىق جاساماعان ەكەن. قۇدايعا شۇكىر, ءبىر ادامداي بىربەتكەي مىنەزىمىز بار. ادىلەتسىزدىكتەردى كورىپ تۇرىپ, ۇندەمەي قالا المادىم. ءرول بەردى ەكەن دەپ, رەجيسسەرلەرگە دە ءلاپپايلاپ كەتە قويمادىم. سونىڭ كەسىرىنەن 10 جىلدان اسا تەاتردان قول ءۇزىپ, جۇمىسسىز قالعان كەزدەر دە بولدى. سوندا ساحنانى, سەرىكتەرستەرىمدى ساعىناتىنمىن. بىراق ءبارىبىر مىنەزىمدى وزگەرتە المادىم. الامانعا تۇسەر ارعىماق تا جەر تارپىپ, بۇلقىنىپ تۇرماي ما؟ مىنەزسىز جىلقى – جاي عانا جابى. مەنىڭشە, ونەر ادامىندا مىنەز بولۋى كەرەك. مىنەز – شىعارماشىلىق ادامنىڭ قولتاڭباسى. ونسىز ونەر ىشكى مەنىن جوعالتادى. دەسە دە ءار نارسەنىڭ ءوز قايىرى بار دەگەن راس ەكەن. مىنە, تەاترداعى وسى ءۇزىلىس مەنىڭ سۋرەتتەگى ەكىنشى تىنىسىمنىڭ اشىلۋىنا سەبەپكەر بولدى. كوپ كارتينالارىم ءدال وسى كەزدە سالىنعان ەكەن. ءوزىمدى كاسىبي سۋرەتشى دەپ سانامايمىن. بىراق ونەرتانۋشىلار, كاسىبي سۋرەتشىلەر جۇمىسىمدى جوعارى باعالاپ, كورمە وتكىزۋگە كەڭەس بەرگەن سوڭ, بۇگىنگى جوبانى قولعا الدىق. تەاترداعى جاستار قولداپ, وسىنداي جاقسى دۇنيەنىڭ جارشىسى بولىپ جاتقان جايىمىز بار, – دەپ سىر اشتى اكتەر.
ءيا, اكتەرلىگى ءبىر توبە. ال سۋرەتشىلىگى سان قىرلى تالانت قىلقالام قۇدىرەتى ارقىلى كەنەپتى كەرە كەسكىندەگەن كارتينالارىن ەلوردالىق كورەرمەن نازارىنا ۇسىندى. ءتۇرلى جانرداعى سۋرەتتەر, كەلىستى كومپوزيتسيالار, پورترەتتەر, پەيزاجدار وزىندىك ورىندالۋىمەن ەرەكشەلەنىپ, مازمۇندىق تەرەڭدىگىمەن باۋراپ الدى. اسىرەسە «ۋاقىت», «انا», «شىرماۋىق, جالعان دۇنيە», «اساۋ كۇرەڭ», «قالىڭدىق» سىندى كارتينالارى مەن قورقىت, اقان سەرى, بايان سۇلۋ, قىز جىبەك, بەكەجان پورترەتتەرى دە وزىندىك ەرەك قولتاڭبا, دارا كوزقاراس, پاراساتتى پايىمىمەن كوڭىل اربايدى.
– شەدەۆرلەر جازىپ, كاسىبي سۋرەتشىلەرمەن بايگەگە تۇسەتىن ويدان اۋلاقپىن. نە سوتسياليزم, نە كاپيتاليزم ەمەس قازىرگى ءبىزدىڭ قوعام سياقتى, مەنىڭ دە جۇمىستارىم پريميتيۆيزم مەن رەاليزمنىڭ اراسىندا اداسىپ جۇرگەن «يزمدەردىڭ» ءبىرى بولار. بۇگىندە اتى الەمگە ايگىلى سۋرەتشى ۆان گوگ مارقۇم كوزى تىرىسىندە بىردە-ءبىر كارتيناسىن ساتا الماي, بار ءومىرى جوقشىلىقتا وتكەن عوي. ال قازىر ونىڭ ءبىر عانا «كۇنباعىستارى» بالەن ميلليون دوللار! سول سياقتى ءبىزدىڭ سۋرەتتەردى دە ءبىر زامانداردا باعالايتىن ۇرپاق تۋار. ازىرگە مىندەتىمىز – ەڭبەك ەتۋ, ونەر تۋدىرۋ, دەپ ازىلمەن اڭگىمەسىن ارلەگەن ءارتىس ءسوزىنىڭ توقەتەرىن جاس اكتەرلەرگە باعىتتاي تۇيىندەدى: – ومىردەگى ەڭ قاستەرلەيتىن, ەڭ قيمايتىن, ەش ورالمايتىن, قايتىپ كەلمەيتىن قىمباتتى دۇنيەنىڭ ءبىرى – ۋاقىت. ابايدىڭ ءوزى: «تۇسپەدى ەر جەتكەن سوڭ ۋىسىما, قولىمدى مەزگىلىنەن كەش سەرمەدىم» دەمەي مە؟ دەمەك دۇرىس پايدالانىلماعان ۋاقىت پەن جاستىق كەيىن وكىنىشكە اينالادى. سوندىقتان جاستارعا ايتارىم: ءار ءساتتى باعالاپ, قادىرىنە جەتىڭدەر! سەبەبى ۋاقىتتى توقتاتا المايسىڭ. ال ءار ءسات, ءار مينۋتتا كوپ مۇمكىندىك بار.
