اقجايىقتاعى «اۋىل اماناتى»

«اۋىل اماناتى» باعدارلاماسىن ءتيىستى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرۋ ماقسا­تىن­دا وبلىستىق, 12 اۋداندىق جانە 147 اۋىلدىق وكرۋگتە جوبالىق كەڭسە جانە جۇمىس توبى قۇرىلعان ەدى. 2024 جىلى باعدارلامانى ناتيجەلى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ءوڭىردىڭ بارلىق 147 اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ 413 اۋىلدىق ەلدى مەكەنىنە سكرينينگ جۇرگىزىلگەن. نەسيە الۋعا نيەت بىلدىرگەن ءوتىنىش ءوڭىردىڭ بارلىق ەلدى مەكەنىن قامتىپ وتىر. بۇل اتالعان باعدارلاما باتىس قازاقستان وبلىسىن تولىق قامتىعانىن كورسەتەدى.

وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باس­قار­ماسىنىڭ باسشىسى ايان حالاۋە­دين­نىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, 2023 جىلى وب­لىستا ءسۇتتى باعىتتاعى سيىر وسىرۋگە, وسىم­دىك شارۋاشىلىعىن, قۇس شارۋاشىلىعىن, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ جانە قايتا وڭدەۋگە, شاعىن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا, ءىرى قارا مەن ۇساق مالدى بور­داقىلاۋعا تۇسكەن وتىنىشتەرگە باسىم­دىق بەرىلگەن ەكەن.

– قازىرگە دەيىن 6,4 ملرد تەڭگە نەسيە­ قاراجاتىنا 1 065 ءوتىنىم ماقۇل­دانىپ, 6,3 ملرد تەڭگەگە 966 شاعىن نەسيە بەرىلدى. سونىڭ ىشىندە 49 اۋىل شارۋا­شىلىعى وندىرىستىك كووپەراتيۆى قارجى­لاندىرىلدى. ولارعا بەرىلگەن نەسيە كولەمى – 987,6 ملن تەڭگە. ال كووپەراتيۆ مۇشەلەرىنىڭ سانى – 469 ادام, – دەيدى ايان حالاۋەدين ۇلى.

2023 جىلى وبلىستا ءسۇتتى باعىتتاعى ءىرى قارا مالدىڭ سانى 2 مىڭ باسقا وسەدى دەپ جوسپارلانعان بولاتىن. ال بۇگىندە تۇرعىنداردىڭ 6 592 باس ءسۇتتى سيىر ساتىپ الۋعا ءوتىنىشى ماقۇلدانعان. قازىردىڭ وزىندە 5 618 باس سيىر ساتىپ الىنىپ, اۋداندارداعى يەلەرىنىڭ قولىنا تيگەن.

سونىمەن قاتار مال شارۋاشى­لى­عىندا مال ازىعى قورىن دايىنداۋدى ۇيىمداستىرۋ, شاعىن كاسىپكەرلىك نىساندارىن اشۋ باعىتىندا دا جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر.

2024 جىلى «اۋىل اماناتى» باع­دار­­لاماسى اياسىندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن باتىس قازاقستان وبلىسىنا 7,919 ملن تەڭگەگە بيۋدجەتتىك نەسيە قاراجاتى كەلمەك.

وڭىرگە بولىنەتىن 7,9 ملرد تەڭگە قارا­جاتقا 922 ميكرونەسيە بەرىپ, 2 244 جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ جوسپارلانعان.

2024 جىلى ميكرونەسيەلەر كووپەرا­تيۆتەردى, شاعىن بيزنەستى دامىتۋ, وسىم­دىك, قۇس جانە ءسۇتتى باعىتتاعى مال شارۋا­شىلىعىن وركەندەتۋگە بەرىل­مەك. سونداي-اق اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە جانە شاعىن قالالاردا اۋىل شارۋا­شىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋ, وڭدەۋ جانە قايتا وڭدەۋ, حالىققا قىزمەت كورسەتى­لەتىن اۋىل شارۋاشىلىعىنا جاتپايتىن بيزنەس تۇرلەرىن دامىتۋ, بالىق جانە بال-ارا شارۋاشىلىعىن دامىتۋ, ەتتى باعىت­تاعى ءىرى قارا مەن ۇساق مالدى بورداقىلاۋ جۇمىستارىنا كوڭىل بولىنەتىن بولادى.

– مەملەكەت باسشىسى جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتى كووپەراتيۆتەرگە بىرىك­تىرۋ ارقىلى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋ قاجەت» دەپ تاپسىرعان بولا­تىن. بۇل – «اۋىل اماناتى» باعدار­لاماسىنىڭ بىردەن-ءبىر ماقساتى,  – دەيدى ايان حالاۋەدين.

بۇگىندە وبلىس اۋماعىندا 394 اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرىستىك كووپەراتيۆى تىركەلىپ, سونىڭ 270-ءى ناقتى جۇمىس ىستەپ تۇر.

بيىل ءدال وسى 270 كووپەراتيۆتى «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى اياسىندا ميكرونەسيەلەۋ ارقىلى قاجەتتى تەحنيكا, قۇرىلعىمەن قامتۋ كوزدەلىپتى. شاعىن شارۋا قۇرىلىمدارى مەن جەكە ءۇي شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن تۇلعالاردى ءبىر كووپەراتيۆكە بىرىكتىرىپ, ءىرى شارۋا كووپەراتيۆتەرىنە اينالدىرۋ, مال ازىعىن دايىنداۋ, سەرۆيستىك, قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارى, ءونىمدى وتكىزۋ قىزمەتتەرىن ءوزارا بايلانىستىرۋ جۇمىسى قولعا الىنعان.

وسى 270 كووپەراتيۆتىڭ نەگىزىن مال شارۋاشىلىعى باعىتى قۇرايدى. مى­سالى, 204 كووپەراتيۆ ەتتى مال شارۋا­شى­لىعىن قولعا السا, 43-ءى ءسۇتتى باعىت­قا بەيىمدەلگەن. 11-ءى وسىمدىك شارۋا­شىلىعىن, 5-ءى سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋ باعىتىن ۇستانعان. تاعى 3-ءى – باۋ-باقشاعا, 3-ءى – بال ارا شارۋاشىلىعىنا, جانە 1-ءى  سۋ شارۋاشىلىعى سالاسىنا ماماندانعان.

«بيىل اۋىلدا شاعىن كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋعا نيەتتىلەر سانى ارتتى. جاڭا كاسىپ اشامىن دەگەن اۋىل تۇرعىندارىنان 2,3 ملرد تەڭگە نەسيە سۇراعان 187 ءوتىنىش ءتۇستى. بۇل وتىنىشتەردىڭ باسىم بولىگى – تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ, شاشتاراز, قوعامدىق تاماقتانۋ ورىندارى جانە قۇرىلىس ماتەريالدارىن ءوندىرۋ سەكىلدى سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋ باعىتى», دەيدى ايان حالاۋەدين.

ارينە, اۋىل تۇرعىندارىن «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى ارقىلى ميكرونەسيەلەۋ كەزىندە سول اۋدان نەمەسە اۋىلدىق وكرۋگكە الەۋمەتتىك ماڭىزدى 19 ازىق-ت ۇلىك تاۋارىنىڭ تىزبەسى ەسكەرىلىپ وتىر. ويتكەنى ءار اۋىل ءوز-ءوزىن الەۋمەتتىك ماڭىزدى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىمەن بارىنشا قامتۋعا ءتيىس.

وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باس­قارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى رۇستەم زۇلقاشەۆ ءالى كۇنگە دەيىن وبلىس­تىڭ 25 اۋىلدىق وكرۋگىندە اۋىل شارۋا­شىلىق وندىرىستىك كووپەراتيۆى قۇرىل­ماعانىن ايتادى. مۇنداي اۋىلدار سانى بوكەيورداسى اۋدانىندا – 3, بورلىدە – 3, بايتەرەكتە – 9, جاڭاقالادا – 1, جانى­بەكتە – 5, قاراتوبەدە – 1, سىرىمدا – 2, تەرەك­تى اۋدانىندا 1. «الداعى ۋاقىت­تا بار­­لىق اۋىلدىق وكرۋگتە كووپەراتيۆ اشۋ­عا ۇمتىلامىز», دەيدى رۇستەم مۇلكاي ۇلى.

جالپى, وبلىستا 2023 جىلى 49 اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆى قۇرىلعان ەكەن. اقجايىق ءوڭىرى نەگىزىنەن ەتتى مال شارۋاشىلىعى باعىتىنا ماماندانعان. مال باسى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى. وبلىستىڭ ەت ءوندىرۋ كورسەتكىشى, ەت جانە ەت ونىمدەرىمەن قامتىلۋ دەڭگەيى جوعارى. الايدا وبلىس تۇرعىندارىنىڭ ءسۇت جانە ءسۇت ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتىلۋ ۇلەسى نەبارى 22,3%-دى قۇرايدى. وڭىردە ءسۇتتى باعىتتاعى 7,5 مىڭ باس سيىردان جىلىنا 25,0 مىڭ توننا ءسۇت الىنادى. قالعان 77,6% ءسۇت ءونىمى رەسەي, بەلارۋس مەملەكەتتەرىنەن جانە ەلىمىزدىڭ باسقا دا وڭىرلەرىنەن الىپ تۇتىنامىز.

– ءسۇت جانە ءسۇت ونىمدەرىنە دەگەن يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى ازايتۋ ماقساتىندا وبلىستا 2022-2025 جىلدارعا ارنالعان ء«سۇت بەلدەۋى» تۇجىرىمداماسى جۇزەگە اسىپ جاتىر. وسى باعىتتاعى جۇمىستارعا «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى اياسىندا دا سەرپىن بەرىپ, جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتارعا كاسىپ اشۋ ارقىلى ميكرونەسيە بەرىپ, وبلىسقا ءسۇتتى مال اكەلىپ جاتىرمىز, – دەيدى رۇستەم زۇلقاشەۆ.

بۇگىندە وبلىستا جىلىنا قۋاتتىلىعى 70,2 مىڭ توننانى قۇرايتىن 7 ءسۇت وڭدەۋ كاسىپورنى – «ورال ءسۇت زاۋىتى» جشس, «بەرەكە» جشس, «جاستىق» جشس, «سارى بەل» جشس, «كاۆەرين س» جك, «تالوۆوە» جشس, «اگروفيرما اقاس» جشس جۇمىس ىستەپ تۇر. ءسۇت ءوندىرىسى كولەمىن ارتتىرۋعا «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى قوماقتى ۇلەس قوسار دەيدى ماماندار.

بيىل «Aqjaiyq» اكك» اق جانىنان قاجەتتى سالا ماماندارىمەن قام­تاما­سىز ەتىلگەن «اگروتەحنيكالىق قىز­مەت» ءبولىمى اشىلعان ەدى. بۇل ءبولىم­نىڭ نەگىزگى قىزمەتى – اۋىل شارۋاشى­لىعى كووپەراتيۆتەرى قىزمەتىن تەگىن سۇيەمەل­دەۋ. «اگروتەحنيكالىق قىزمەت» ءبولىمى قاجەتتى كەڭەستەر بەرۋمەن قاتار, كووپەرا­تيۆ­تەردىڭ قۇجات اينالىمىن راسىم­دەۋگە كومەك­تەسەدى. وسىنىڭ ارقاسىندا كوو­پەراتيۆتەر مەملەكەتتىك قولداۋ باع­دارلامالارىنا وڭاي قول جەتكىزەدى. مىسالى, 2023 جىلى كووپەراتيۆتەرگە تومەندەتىلگەن پايىزدىق نەسيە بەرۋمەن قاتار, ساتىپ الىنعان اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارى قۇنىن ءىشىنارا وتەۋگە 60,0 ملن تەڭگە (20 اشوك) جانە مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى سۋبسيديالاۋعا 470,5 ملن تەڭگە (104 اشوك), بارلىعى 530,5 ملن تەڭگە سۋبسيديا تولەندى.

2023 جىلى «اۋىل اماناتى» باعدار­لاماسى اياسىندا وبلىستىڭ 49 كووپە­راتيۆ مۇشەسى 2,5 پايىزدىق مولشەرلەمەمەن 987,6 ملن تەڭگە نەسيە الىپ, ءسۇتتى مال ساتىپ الۋ شىعىنىن ءىشىنارا وتەۋ اياسىندا 111,4 ملن تەڭگە سۋبسيديا كولەمىندە مەملەكەت قولداۋىنا يە بولدى.

«اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى – اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن شىن مانىندە, ەرەكشە قولداۋ بولعانىنا ءسوز جوق. ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ ەكىنشى تىنىسىن اشىپ بەرگەن مەملەكەت قولداۋىنا اقجايىق حالقى العىس ايتىپ جاتىر.

باتىس قازاقستان وبلىسى