جوبانى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ تاپسىرىسىمەن «ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتىك ورتالىعى» كەاق دەمەۋشىلىگىمەن «Protalent» پروديۋسەرلىك ورتالىعى وسىدان ەكى جارىم جىل بۇرىن قولعا العان. ۇجىم الدىمەن پروبلەمانىڭ وزەكتىلىگىن ايقىنداۋ ءۇشىن قۇمار ويىنعا سالىنعان ازاماتتارمەن, سونداي-اق پسيحولوگ, رەابيليتولوگ سىندى ماماندارمەن تىلدەسىپ, جان-جاقتى زەرتتەۋ جۇرگىزگەن. كەيىن شىنايى وقيعالار جەلىسىنىڭ نەگىزىندە ءفيلمنىڭ ستسەناريى جازىلىپتى.
– بۇگىندە بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر مەن ويىن اۆتوماتتارىنىڭ تورىنا تۇسكەن وتانداستارىمىز تاپقان-تايانعانىن جەڭىل جولمەن اقشا تابامىن دەپ جەلگە ۇشىرىپ جاتىر. سالدارىنان ءتۇتىنى ءتۇزۋ شىققان قانشاما وتباسى ويراندالدى. جاڭا قازاقستان قوعامىنا ساليقالى كوزقاراستاعى ساپالى شاڭىراق كەرەك. ويتكەنى كەز كەلگەن نارسە وتباسىدان باستاۋ الادى. فيلم سيۋجەتىندە باستى كەيىپكەر جۇلدىز قۇمار ويىننىڭ تۇبىنە ءتۇسىپ, ديللەماعا تاپ بولادى. ويىنقۇمارلىقتان جينالعان قارىزى, ۇلىنا قامقورلىق جاساۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان سوت, ودان قالدى ىشكى جان كۇيزەلىسى بار. وسىلايشا, ءبىز كورەرمەنگە ويىنقۇمارلىقتىڭ قانداي جاعدايعا دۋشار ەتەتىنىن جانە تاۋەلدىلىكتىڭ شىرماۋىنان قالاي شىعۋعا بولاتىنىن كورسەتكىمىز كەلەدى, – دەيدى «يگرومانكا» ءفيلمىنىڭ رەجيسسەرى الديار بايراقىموۆ.
بۇگىندە ءتۇسىرىلىمنىڭ العاشقى ەپيزودتارى بۋراباي اۋدانىنداعى ۇرىمقاي اۋىلدىق وكرۋگىندە ءوتىپ جاتىر. تۇمسا تابيعاتىمەن تالايدى تامساندىرعان ولكەنىڭ تاڭدالۋى دا بەكەر ەمەس كورىنەدى. ءبىر قىزىعى, ءتۇسىرىلىم الاڭى تولىق قايتا جاساقتالىپتى. عيماراتتىڭ ءىشى بويالىپ, جاڭارتىلعانى بىلاي تۇرسىن, ۇستەل, ورىندىعىنا دەيىن الماتىدان جەتكىزىلگەن. ءتىپتى, نىساندى قورشاعان بيىك دۋالدارى دا ارنايى تۇرعىزىلعان.
– ستسەناري بويىنشا بىزگە كەڭەس كەزىندەگى عيمارات قاجەت بولدى. ونداي ەسكى ۇلكەن عيماراتتى تابۋ قيىنعا سوقتى. ءتىپتى, بۇرىنعى ءزاۋلىم ۇيلەر الماتى قالاسىندا دا از. سول سەبەپتى ءبىز باستاپقى قالپىن ساقتاعان ۇرىمقاي اۋىلدىق وكرۋگىندەگى عيماراتتى تاڭدادىق. ەسكيزىن سىزعان كەزدە شكاف, ۇستەل, كىتاپ, ديۆان سىندى ءاربىر زاتتىڭ قاي جەردە تۇراتىنىن, وعان قانداي ءتۇس تاڭدالاتىنىن الدىن الا اقىلداستىق. ءبىر جاعىنان بۋرابايدا كينو سيرەك تۇسىرىلەدى. بۇل جەردىڭ تابيعاتى وتە ادەمى, كەرەمەت, بىراق سۋىق. دەسەك تە, مۇنداعى قولايسىز اۋا رايى ءبىزدىڭ ناتيجەگە جەتۋىمىزگە كەدەرگى بولمايدى, – دەيدى ءفيلمنىڭ قويۋشى-سۋرەتشىسى نۇربولات جاپاقوۆ.
شىعارماشىلىق ۇجىم اقپان ايىنىڭ سوڭعى ەپيزودتارىن استانا قالاسىندا ءتۇسىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. كەيىن جەر اياعى كەڭىگەن مامىر ايىندا قايتا جالعاستىرماقشى.
– لۋدومانيانىڭ ىلمەگىنە تۇسكەن ادامدار بۇل پروبلەمادان از ۋاقىتتا شىعا المايدى. مامانداردىڭ سوزىنشە, كەز كەلگەن تاۋەلدىلىكتەن ارىلۋ ءۇشىن كەم دەگەندە 6 اي ۋاقىت كەرەك. سوندىقتان ءبىز فيلم كارتيناسىندا جىلدىڭ بىرنەشە ماۋسىمىن كورسەتۋدى ماقسات تۇتتىق. ول ءۇشىن ءتۇسىرىلىم توبى تىنىم تاپپاي, تاباندىلىقپەن جۇمىس جۇرگىزدى. بىزدەگى ازاماتتار – ءوز ءىسىنىڭ شەبەرلەرى. باسىم بولىگى الماتى قالاسىنان كەلدى. ەلوردادان شاقىرتىلعاندارى دا بار, – دەيدى «يگرومانكا» ءفيلمىنىڭ باس پروديۋسەرى ارداق قاسىمبەك.
جوبا اۆتورلارى باستى كەيىپكەرلەردى كىمدەر سومدايتىنىن ازىرگە قۇپيا ۇستاپ وتىر. دەسەك تە, ءتۇسىرىلىم الاڭىنان قاليبەك قۋانىشباەۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق مۋزىكالىق دراما تەاترىنىڭ تانىمال اكتەرى جانىبەك مۇساەۆتى كەزدەستىرىپ, فيلم نەگىزگە العان پروبلەما توڭىرەگىندە پىكىرىن سۇراپ كوردىك.
– العاش ستۋدەنت كەزىمدە ويناپ كوردىم. اۋىلدان قالاعا ەندى بارعان كەزىم ەدى. ول كەزدە ويىن اۆتوماتتارى ءار كوشەنىڭ بۇرىشىندا تۇراتىن. وقيتىن عيماراتتىڭ جانىندا سونداي بىرەۋى بولدى. قاتارلاستارىمىز ءۇزىلىستىڭ اراسىندا دا باراتىن. دوسىمنىڭ ۇتقان ءساتىن كوردىم دە, قىزىعىپ كەتتىم. «التىن كورسە پەرىشتە جولدان تايادى» دەگەن, ۇتامىن دەگەن موتيۆپەن باستادىم. بىراق سول كۇنى «ۇتىلعان اقشامدى ەرتەسىنە شىعارىپ الامىن» دەگەن وي قۇمار ويىننىڭ جەتەگىنە يتەرمەلەدى. كەيىن ءبىر كۇندىك تيىن-تەبەن ەمەس, تولىق ايلىعىمدى سالىپ جىبەرىپ, ۇتىلىپ قالدىم. قارىزعا بەلشەمنەن باتتىم. ماعان «قايداسىڭ؟» دەپ حابارلاسقاندا, ويىن اۆتوماتىندا وتىرسام دا, «جۇمىستامىن» دەپ وتىرىك ايتۋشى ەدىم. بۇل دەرتتىڭ ەڭ جامانى – ادامدى قۋ, وتىرىكشىگە اينالدىرادى. بۇدان مەن جاقىن ماڭايداعى ويىن اۆتوماتتارىن جاپپاي الىپ تاستاعاندا ءبىر-اق قۇتىلدىم. ەرىك-جىگەرىمدى سىنعا قويىپ, ول جولعا ەكىنشى رەت اياق باسپادىم. بۇل دەرتتىڭ قوعامدا بەلەڭ العانى سونشالىق, ءتىپتى دوس, تانىس, تۋىسقاندار اراسىندا لۋدومانيانىڭ قۇرىعىنا ىلىككەندەر ءجيى كەزدەسەدى. ولارعا قانشا ايتسام دا, ۇقپايدى, تۇسىنگىسى كەلمەيدى. لۋدومانيا – ادام تالعامايتىن, تاڭدامايتىن ەپيدەميا. بىلاي قاراساڭ, ابىرويلى, ەلدىڭ قامىن ويلاپ جۇرگەن ازاماتتار دا قۇمار ويىنعا سالىنعان. اي سايىن كەلىپ تۇراتىن تابىسى بولعان سوڭ, ولاردىكى بىلىنبەيدى. ال تابىسى جوقتار, قۇردىمعا كەتىپ, ءوز-وزدەرىنە قول جۇمساپ, كەيبىرەۋلەرى اجىراسىپ, كوزدەرى جاۋدىرەپ قانشاما بالا جەتىم قالىپ جاتىر. سول سەبەپتى «يگرومانكا» ءفيلمىنىڭ سيۋجەتىن ەستىگەندە, بىردەن كەلىستىم. تىم بولماسا, كينو ارقىلى ادامدارعا كومەكتەسە السام دەگەن نيەت بولدى, – دەيدى اكتەر.
الەۋمەتتىك درامادا جاننا رولىندە وينايتىن اكتريسا التىناي نوگەربەك «ادال ەڭبەك ەتىپ, بەينەتتىڭ بەرەكەسىنە بولەنۋدىڭ ورنىنا اۋىردىڭ ءۇستى, جەڭىلدىڭ استىمەن ءجۇرىپ قالتا قامپايتقىسى كەلەتىندەردىڭ ارتۋى وتباسىنداعى تاربيە مەن ۇيالى تەلەفونعا بايلانعان تىرلىكتە» دەگەن ويىن ورتاعا سالدى.
– قازىر ءبىر-ءبىرىمىزدى تىڭداۋدان, شۇيىركەلەسىپ, سىرلاسىپ اڭگىمە ايتۋدان قالىپ بارامىز. بۇگىندە تەلەفون, ينتەرنەت ءبىراز دۇنيەنىڭ ورنىن الماستىردى. قىم-قۋىت تىرلىككە بايلانعانىمىز تاعى بار. قارجىلاي قيىندىق جاعادان العاندا دا ەرىكسىز وسىنداي قۇمار ويىنعا سالىنىپ جاتادى. جۇمىسى بار بولسا دا, «التىن شىققان جەردى بەلدەن قاز» دەگەندەي, كىشكەنە ۇتىس بولىپ قالسا, ارى قاراي دا ۇتا بەرەمىن دەگەن قيالعا ەرىپ كەتە بەرەدى. لۋدومانيانىڭ سەبەبىن ىزدەپ, قازا بەرسە تەرەڭدەي تۇسەدى. سوندىقتان ءبىر باعىتتا عانا جۇمىس جۇرگىزبەي, بۇل ىندەتتىڭ الدىن الۋدىڭ بالامالى جولدارىن تاۋىپ, جان-جاقتى كۇرەستى كۇشەيتۋ قاجەت, – دەيدى التىناي نوگەربەك.
لۋدومانيا ءتاننىڭ ەمەس, ادام جانىنىڭ اۋرۋى ىسپەتتى. اقش-تىڭ قۇمار ويىندار ماسەلەسى جونىندەگى ۇلتتىق قاۋىمداستىعى جۇرگىزگەن زەرتتەۋگە سۇيەنسەك, الەمدەگى ءاربىر ورتاشا دەڭگەيدە ءومىر سۇرەتىن ادامنىڭ قىلمىسقا بارۋ ىقتيمالدىعى – 6 پايىز بولسا, ىشىمدىككە سالىنىپ كەتۋى مۇمكىن دەگەن بولجامنىڭ دەڭگەيى – 34, ەسىرتكىگە تاۋەلدى بولۋى مۇمكىن ىقتيمالدىعى – 32, قۇمار ويىندارعا بايلانىپ قالۋ ىقتيمالدىعى 48 پايىز دەپ كورسەتىلگەن. قازاقستانداعى حالىقتىڭ تۇرمىستىق ءال-اۋقاتىنىڭ ءماز ەمەس ەكەنىن اڭعارساق, پروبلەما كۇردەلى دەگەن ءسوز. كەي دەرەكتەردە ەلىمىزدەگى ءاربىر بەسىنشى جاسى قۇمار ويىن وينايدى دەگەن اقپارات تا بار. بىلتىر مەملەكەت باسشىسى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا: «كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدە قۇمار ويىنعا تاۋەلدىلىك بەلەڭ الىپ بارادى. كەيبىر وتباسىلار ءۇشىن بۇل ۇلكەن قاسىرەتكە اينالدى» دەگەن ەدى. سونداي-اق پرەزيدەنت وسى جامان ادەتكە, اسىرەسە, جاستار اۋەس ەكەنىنە نازار اۋدارىپ, مەملەكەتتىك ورگاندارعا ازاماتتاردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارى ءۇشىن قۇمار ويىندارعا قاتىستى شەكتەۋلەردى كۇشەيتۋدى جۇكتەگەن-ءدى.
ماجىلىستە دە قۇمار ويىن ماسەلەسى مەن وعان قاتىستى جارنامانى زاڭ تۇرعىسىندا قاداعالاۋ تاقىرىپتارى بىرنەشە رەت كوتەرىلدى. ويتكەنى ەلىمىزدەگى ءاربىر بەسىنشى سۋيتسيد قۇمار ويىننىڭ كەسىرىنەن بولاتىن كورىنەدى.
«بۇل ىندەت بارلىعىنا اسەر ەتتى. مەنىڭ دە, ءسىزدىڭ دە اينالاڭىزدا, وتباسىڭىزدا ءبىر لۋدومان بار. ونداي تانىسى جوق ادام جوق شىعار. نەگە؟ سەبەبى ءبىز ولارعا ەركىندىك بەرىپ قويعانبىز, شەكتەۋ جوق. ەگەر دە ءسىز مەنىڭ سۋبەكتيۆتى پىكىرىمدى بىلگىڭىز كەلسە, وندا مەنىڭ ايتارىم – تىيىم سالۋ», دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى رۋسلان بەردەنوۆ. جۋىردا دەپۋتات ەلنۇر بەيسەنباەۆ تا ءماجىلىس وتىرىسىندا لۋدومانيا تۋرالى زاڭ جوباسى ءالى ۇكىمەتتە ەكەنىن جەتكىزدى. ء«ماجىلىس زاڭ جوباسىن قورىتىندى جاساۋعا ۇسىنعان. ءبىز زاڭ نەگىزىندە جۇمىس ىستەگەنىن قالايمىز. بىراق ۇكىمەتتىڭ وسى زاڭ جوباسىن ۇستاپ وتىرعانىنا 1,5 جىل بولدى», دەدى ول.
ايتا كەتەيىك, فيلم كورەرمەنگە كەلەر جىلى جول تارتادى. الايدا پروديۋسەرلىك ورتالىق وعان دەيىن تۋىندىنى ءتۇرلى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى كينو فەستيۆالدەرگە ۇسىنۋدى جوسپارلاپ وتىر.
