2024 جىلعى 8 قاڭتاردا «قتج» ۇك» اق 2024-2025 جىلدارعا ارنالعان جەكەلەگەن باعىتتار بويىنشا ماگيسترالدىق تەمىرجول جەلىسىنىڭ رەتتەلىپ كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرىنىڭ تاريفتەرىنە ەڭ جوعارى يندەكستى وزگەرتۋگە ءوتىنىم بەرگەن. كەيىنگى جىلدارى جينالىپ قالعان قارىزدى جابۋ ماقساتىندا قتج ەكسپورتتىق تاسىمالدارعا ارنالعان ماگيسترالدىق تەمىرجول جەلىسىنىڭ رەتتەلىپ كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرىنە (بەكىتىلگەن تاريفتەرگە كوەففيتسيەنتتەردى ارتتىراتىن), سونداي-اق قر شەكارالىق وتكەلدەرى مەن تەڭىز پورتتارى ارقىلى ستانسالارىمىزدا وتەتىن «جۇك ءتۇسىرۋ, تيەۋدەن» ۆاگونداردىڭ بوس جۇرۋىنە باعا شەكتەرىنىڭ ءوسۋىن مالىمدەدى: 2024 جىلى – 3,89 ەسە, 2025 جىلى – 4,42 ەسە وسەدى.
«اتامەكەن» ۇكپ تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى رۋستام شۋنتۋكوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەكسپورتتاۋشىلار وتكەن جىلى ايتارلىقتاي قارجىلاي جۇكتەمەنى سەزىندى. 2024 جىلى تاريفتەردىڭ ءوسۋى وتاندىق ەكسپورتقا قاۋىپ ءتوندىرۋى مۇمكىن.
«قتج قارىزدى جابۋ ءۇشىن باعا شەگىن ارتتىرۋدى ۇسىنىپ وتىر. بۇل رەتتە باعا شەكتەرىن قولدانۋ ءتارتىبى ايقىندالماعان. «قتج» ۇك» اق ماكسيمالدى يندەكسى شەڭبەرىندە ءوز قالاۋى بويىنشا باعا شەكتەرىن قولدانۋعا قاتىستى شەشىمدەر قابىلدايتىن بولادى جانە ءتۇرلى جۇكتەر مەن تاسىمالداۋ باعىتتارى ءۇشىن ءارتۇرلى ارتتىرۋشى كوەففيتسيەنتتەر بەلگىلەنۋى مۇمكىن. بۇل قادام ەكسپورتتاۋشىلار ءۇشىن كوپ كەدەرگى تۋعىزادى», دەيدى سپيكەر.
ونىڭ ايتۋىنشا, جۇكتەرگە شيكىزات پەن ءونىمدى تاسىمالداۋدىڭ بالاماسىز ءتاسىلى – تەمىرجول كولىگى تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنى, كومىر ونەركاسىبى سياقتى ەكونوميكا سالالارىنا كەرى اسەر ەتەدى. بيزنەستىڭ وسى ساناتتارى ءۇشىن قاۋىپ-قاتەر بولاشاقتا ەكسپورتتىڭ سوڭىن تيىمسىزدىككە ۇرىندىرۋى ىقتيمال.
«اتامەكەن» ۇكپ اگروونەركاسىپ كەشەنى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ەردەن ناۋرىزبەكوۆتىڭ سوزىنشە, ەگەر وتاندىق تاسىمالداۋشىلار ءۇشىن تاريف كوتەرىلىپ, بىراق جەكەلەگەن ەلدەردىڭ ءبىزدىڭ اۋماق ارقىلى تاۋار تاسۋى ءۇشىن جەڭىلدەتىلگەن تاريف بەكىتىلەر بولسا, مۇنىڭ اياعى ءبىز ءۇشىن جاقسىلىققا اپارىپ سوقپايدى. ويتكەنى ونداي جاعدايدا سىرتقى نارىقتاعى ءبىزدىڭ ونىمدەر قىمباتتاپ كەتەدى جانە باسەكەگە قابىلەتسىز بولىپ قالادى.
ماي داقىلدارىن وڭدەۋ ۇلتتىق قاۋىمداستىعىنىڭ باسشىسى يادىكار يبراگيموۆ ەكسپورتقا تاريفتەردىڭ ءوسۋى قازاقستاننىڭ بىرقاتار ماي زاۋىتىنىڭ بانكروتتىققا ۇشىراۋىنا اكەلىپ سوعۋى مۇمكىن دەپ وتىر.
«قازاقستاننىڭ ىشكى نارىعى شەكتەۋلى. سوندىقتان ءبىز ءوز ونىمدەرىمىزدى ەكسپورتتىق باعىتتا جونەلتەمىز جانە رەسەيدىڭ جەتكىزۋشىلەرىمەن باسەكەلەسەمىز. باسەكەگە قابىلەتتىلىك كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى تج كولىگىمەن تاۋارلاردى تاسىمالداۋ قۇنى بولىپ وتىر. ماگيسترالدىق تەمىرجول جەلىسى قىزمەتتەرىنە تاريفتەر بويىنشا باعا شەگىنىڭ ۇلعايۋىنا بايلانىستى ەكسپورتتىق باعىتتا جۇكتەردى تاسىمالداۋ قۇنى كوتەرىلسە جانە نەگىزسىز بولسا, ءبىز جاي عانا نارىقتان ءتۇسىپ قالامىز. ماي زاۋىتتارى جۇمىسىن توقتاتۋعا ءماجبۇر بولادى. ەگەر مۇناي ونىمدەرىنىڭ ىشكى نارىعىنداعى تومەن سۇرانىستى ەسكەرەتىن بولساق, وندا قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ باسىم بولىگى بانكروتقا ۇشىرايدى», دەدى يبراگيموۆ.
بيزنەس وكىلدەرى تەمىرجول كولىگىمەن جۇكتەردى تاسىمالداۋعا جانە متج قىزمەتتەرىنە تاريفتەردىڭ كوتەرىلۋىنە بايلانىستى تۋىنداعان ماسەلەلەر قتج رەفورماسىنىڭ ۇزاققا سوزىلۋىنىڭ سالدارى ەكەنىن ايتادى. بۇل سەكتورداعى باسەكەلەستىك ءالسىز دەيدى ساراپشىلار. ترانزيتكە باسىمدىق بەرىلەدى. ترانزيتتىك تاريف ينفراقۇرىلىمدىق جانە تاسىمالداۋ قۇرامداس بولىكتەرىنە بولىنبەيدى. سوندىقتان ينفراقۇرىلىم ترانزيتتەن تۇسەتىن كىرىستەردىڭ قانداي كولەمىن الاتىنى تۋرالى تۇسىنىك جوق.
ايتا كەتەيىك, 2023 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ماگيسترالدىق تەمىرجول جەلىسىنىڭ رەتتەلىپ كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرىنە باعا شەگىن قولدانۋ ماقساتتارىنىڭ تىزبەسىن كەڭەيتىپ, ونى جاڭا ماقساتپەن تولىقتىردى. بەكىتىلگەن تاريفتىك سمەتاعا سايكەس 2024 جىلى بارلىق قاتىناستاردا مجس رەتتەلەتىن قىزمەتتەرىنەن قتج كىرىستەرى 505 ملرد تەڭگە سوماسىندا كوزدەلگەن. قتج باعا شەگىن قولدانۋ ەسەبىنەن قوسىمشا 396 ملرد تەڭگە الۋعا نيەتتى.
قازاقستاندىق ۆاگوندار (كونتەينەرلەر) وپەراتورلارى مەن تاسىمالداۋشىلارى قاۋىمداستىعىنىڭ باس ديرەكتورى سالتانات ادامباەۆانىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى ۋاقىتتا ناقتى باعا ساياساتى جوق.
«شەكارا ستانسالارى, تەڭىز پورتتارى بويىنشا ۆاگونداردىڭ بوس ءجۇرىس قۇنى ءتورت ەسە ارتتى. مۇنداي تالاپ نەدەن قۇرالعانى تۇسىنىكسىز. تەمىرجول بارلىق جەردە جەڭىسكە جەتەتىنى بەلگىلى بولدى. پويىز بوس جۇرمەيدى, بوس ۆاگوندار جانە ساقتاۋ ءۇشىن ون ەسە مولشەردە ايىپپۇل تولەيدى. بوس جۇرسە, دەمەك ءتاريفتى ءتورت ەسە قىمبات تولەيدى. ەگەر سىزدە شىعىندار بولسا جانە ءبىر نارسەنى جابۋ قاجەت بولسا, نەگە ترانزيتتىك تاسىمالداۋ ءۇشىن جاقسى جەڭىلدىكتەر جاساپ, بىراق ەكسپورتتىق تاسىمالداۋدا قىمباتشىلىققا نەگە جول بەرىلەدى؟ ءبىز بۇگىنگى تاڭدا ناقتى باعا ساياساتىن كورىپ وتىرعان جوقپىز», دەيدى ادامباەۆا.
