سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
ءىس-شاراعا ءارتۇرلى عىلىم سالاسىنان 60-تان استام عالىم قاتىستى. اشىق ديالوگ بارىسىندا عىلىمي زەرتتەۋلەردى دامىتۋدىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرى بويىنشا ۇسىنىستار ايتىلىپ, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنە قاتىستى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرىلدى. ا.كۇرىشباەۆ اكادەميا قاتارداعى مەملەكەتتىك مەكەمەگە اينالماۋى كەرەك ەكەنىن جەتكىزدى.
– ءبىز ۇكىمەتتى تىڭدايتىن عانا ەمەس, ۇكىمەتكە وتاندىق عالىمداردىڭ ءۇنىن ەستىرتە الاتىن, عىلىمداعى ماسەلەلەردى كوتەرىپ عانا قويماي, ونى ءتيىمدى شەشە الاتىنداي بولۋىمىز قاجەت. سونداي-اق ءبىز, ەڭ الدىمەن, ەجەلدەن قالىپتاسقان عىلىمدى باسقارۋ جۇيەسىن شايقالتىپ الۋدان ساقتانۋىمىز كەرەك. ياعني بۇل ارادا اكادەميا عىلىمي مەكەمەلەردى ءبىر ۆەدومستۆودان ەكىنشىسىنە اۋىستىرىپ, تەك نۇسقاۋ بەرەتىن ەكىنشى مەملەكەتتىك ۋاكىلەتتى ورگانعا اينالماۋعا ءتيىس. قازىرگى جاڭارعان اكادەميانىڭ وزىندىك بىرەگەي ميسسياسى بار, بۇل عىلىمدى باسقارۋ سالاسىندا كەتكەن جۇيەلى ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرۋدى كوزدەيدى, – دەدى ا.كۇرىشباەۆ.
اقىلبەك قاجىعۇل ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, اكادەميانىڭ جاڭا ميسسياسى – وتاندىق جەتەكشى عالىمداردىڭ كۇش-جىگەرىن ءبىر ارناعا بىرىكتىرۋ, ەلىمىزدىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق دامۋ باعىتتارىن بارلىق مۇددەلى تاراپتىڭ سىندارلى تالقىلاۋى ءۇشىن ءتيىستى جاعداي جاساۋ جانە عىلىمي الەۋەتىمىزدى ناتيجەسى ءىس جۇزىندە ايقىن كورىنەتىندەي ناقتى مىندەتتەردى شەشۋگە باعىتتاۋ.
– اكادەميانىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ باسىم باعىتتارىن انىقتاۋ. ەگەر ەلىمىزدەگى عىلىمدى دامىتۋدىڭ باسىمدىقتارى قالاي انىقتالاتىنىن جانە تەحنولوگيالىق جاعىنان دامىعان ەلدەردىڭ تاجىريبەسىمەن سالىستىراتىن بولساق, ءبىزدىڭ ەلدە عىلىم سالاسى قارجىلاندىرۋدى بولۋگە كوبىرەك تاۋەلدى ەكەنىن بايقايمىز, ءارى ونىڭ ناتيجەسى مەملەكەتتىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە ەمەس, ەڭ الدىمەن, عالىمداردىڭ مۇمكىندىكتەرىنە نەگىزدەلەتىنىن تۇسىنۋگە بولادى. اكادەميا تالانتتى جاستاردى تارتۋمەن قاتار, ەكونوميكا مەن قوعامنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ينتەللەكتۋالدىق ۇلەس قوسۋعا قابىلەتتى, تاجىريبەلى عالىمداردىڭ باسىن قوساتىن عىلىمي ورتالىققا اينالۋى قاجەت. دامىعان ەلدەردىڭ كوبىندە ۇلتتىق عىلىمي-تەحنيكالىق باسىمدىقتار جۇيەسىن تاۋەلسىز عىلىمي-تالداۋ ۇيىمدارى انىقتايدى جانە بۇل اۋقىمدى فورسايتتىق زەرتتەۋلەردىڭ, تەحنولوگيالىق بولجامدار مەن سكاۋتينگتىڭ ناتيجەلەرىنە نەگىزدەلەدى. وسىعان وراي عىلىم اكادەمياسىنىڭ بازاسىندا ەكونوميكانىڭ ناقتى جاعدايى جانە عىلىم مەن عىلىمي-تەحنولوگيالىق دامۋدىڭ الەمدىك ترەندتەرىمەن بايلانىستى زەرتتەۋلەردى دامىتۋدىڭ باسىم باعىتتارىن ايقىنداۋدىڭ ءادىل وبەكتيۆتى جۇيەسى قالىپتاستىرىلادى. بۇل رەتتە ەكونوميكا مەن قوعامنىڭ بۇگىنگى عانا ەمەس, الداعى سىن-قاتەرلەرىن دە باعالاۋ اسا ماڭىزدى, – دەدى ا.كۇرىشباەۆ.
سونىمەن قاتار ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ باسشىسى وتاندىق عىلىمدى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىنە دە توقتالدى. ول عىلىمنىڭ بارلىق سالاسىن كونكۋرستىق نەگىزدە قارجىلاندىرۋدىڭ ءۇش جىلدىق مەرزىمىنە سۇيەنگەن ءبىر ۇلگىدەگى ءتاسىل, اسىرەسە ىرگەلى زەرتتەۋلەردىڭ تيىمدىلىگىنىڭ تومەندەۋىنە اكەلىپ سوققانىن اتاپ ءوتتى.
– ەلىمىزدە قازىرگى زامانعى بازالىق قۇزىرەتتەردىڭ دامۋىنا ىقپالى تيەتىن جانە ەلدىڭ ينتەللەكتۋالدىق الەۋەتىن تۇراقتى كوتەرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن قولدانبالى ازىرلەمەلەردىڭ جوعارى دەڭگەيىن جۇزەگە اسىرۋعا نەگىز بولاتىن ىرگەلى عىلىم ءۇشىن ءتيىستى جاعدايلار جاسالماعان. ماسەلە وسىندا. مىسالى, اقش-تىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمىن فەدەرالدىق بيۋدجەتتەن باسەكەسىز نەگىزدە ستراتەگيالىق جانە ءتيىستى زەرتتەۋلەردى قارجىلاندىرۋ تاجىريبەسىن كەلتىرۋگە بولادى. وعان 2023 جىلى 1,9 ملرد دوللار ءبولىندى, بۇل بۇكىل بيۋدجەتتىڭ جارتىسىن قۇرايدى. قازاقستان – الەمدىك ەكونوميكانىڭ تۇتاس ءبىر بولىگى. حالىق سانىنىڭ جوعارى ءوسۋ قارقىنىن جانە ەل الدىندا تۇرعان اۋقىمدى مىندەتتەردى ەسكەرە وتىرىپ, قازىرگى قازاق عىلىمى, ەڭ الدىمەن, پراگماتيكالىق باعىتقا اينالۋعا ءتيىس. بۇل باعىتتا اكادەميا جاڭا عىلىمي بىلىمدەردى (يننوۆاتسيالاردى) ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىندا قولدانۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرى اياسىندا ۇسىنىستار ەنگىزەدى. الىپ تەرريتورياسى بار ەل ءۇشىن ايماقتىق عىلىمدى دامىتۋ وتە ماڭىزدى. ال بۇل جۇمىستى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ جۇرگىزۋىمىز كەرەك, – دەدى اكادەميا پرەزيدەنتى.
جيىن بارىسىندا عىلىمداعى جاس مامانداردى قولداۋ ماسەلەسى دە نازاردان تىس قالمادى. ا.كۇرىشباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر عىلىمي دارەجەسى بار قىزمەتكەرلەردىڭ ورتاشا جاسى 57 جاس جانە ودان ءسال جوعارى, ال قىزمەتكەرلەردىڭ 15 پايىزى زەينەتكەرلىك جاسقا جەتكەن. سوندىقتان عىلىم سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باستى باسىمدىعى, ەڭ الدىمەن, جاس عىلىمي كادرلاردىڭ كەلۋىنە قاجەتتى جاعداي جاساۋ بولۋعا ءتيىس.
جيىنعا قاتىسقان عالىمدار ءوز تاراپىنان وتاندىق عىلىمدى دامىتۋعا قاتىستى ۇسىنىستارىن جەتكىزىپ, اشىق پىكىر الماسۋعا مۇمكىندىك جاسالعانى ءۇشىن العىس ءبىلدىردى. كەزدەسۋدەن سوڭ اكادەميا پرەزيدەنتى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ يننوۆاتسيالىق ورتالىقتارى مەن زەرتحانالارىن ارالادى.
