مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەلىمىزدە حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ جونىندە بەرگەن تاپسىرماسى اياسىندا «اۋىل اماناتى» جوباسى وڭىردە ناتيجەلى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. «اۋىل-ايماقتى دامىتۋ ءۇشىن شاعىن شارۋاشىلىقتاردى قولداۋ وتە ماڭىزدى. «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسىنىڭ ەلگە قاجەت ەكەنى ايقىن كورىندى. ونىڭ كەلەسى كەزەڭىندە جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋمەن شەكتەلىپ قالماۋ كەرەك. جەكە قوسالقى شارۋاشىلىق يەلەرى ءوزارا بىرىگۋى قاجەت. وسىعان قاجەتتى جاعداي جاسالۋى كەرەك», دەدى پرەزيدەنت «ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق باعدارى» اتتى جولداۋىندا. وسى ورايدا وتكەن جىلى «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسىمەن تۇركىستان وبلىسىندا 19,8 ملرد تەڭگەگە 3 200-دەن استام جوبا قارجىلاندىرىلعانىن ايتا كەتەلىك. جوبا اياسىندا 16 اۋداندا 64 اۋىلدىق وكرۋگ تاڭداپ الىنىپ, جاڭادان 75 كووپەراتيۆ قۇرىلدى. ناتيجەسىندە, 3 413 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. ەلىمىزدە اۋىل شارۋاشىلىعى جالپى ءونىمىنىڭ 14%-ى وبلىسقا تيەسىلى. وبلىستىڭ اگرارلىق سەكتورىندا 92,3 مىڭ اگروقۇرىلىم جۇمىس ىستەيدى جانە ءوڭىردىڭ ميلليونعا جۋىق تۇرعىنىنىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى اۋىل شارۋاشىلىعىمەن تىكەلەي بايلانىستى. باعدارلامانى ىسكە اسىرۋدا جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردى كووپەراتيۆتەر نەگىزىندە دامىتۋعا باسىمدىق بەرىلۋدە. قارجىلاندىرىلعان جوبالار ىشىندە, 967,6 ملن تەڭگە 40 اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆىن تەحنيكالىق جابدىقتاۋعا باعىتتالعان. ءسوزىمىزدىڭ باسىندا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, اۋىلداردا باعدارلاما اياسىندا اشىلعان شاعىن كاسىپورىندار نەمەسە قولعا الىنعان ءىس كوپ.
مىسالى, كەنتاۋ قالاسىنا قاراستى حانتاعى اۋىلىنىڭ تۇرعىنى جايسانكۇل بۋيراشەۆا «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى اياسىندا 3 ملن تەڭگە نەسيەگە نان پىسىرۋگە قاجەتتى قۇرىلعىلاردى ساتىپ العان. پەشتىڭ بىرنەشە ءتۇرىن پايدالانىپ, ءونىم كولەمىن ارتتىرعان. كونديتەرلىك نان ونىمدەرىن شىعارۋدى وتباسىلىق كاسىپكە اينالدىرعان. وزىنەن بولەك كەلىنى مەن كۇيەۋى كومەكتەسەدى. قازىرگى تاڭدا كۇنىنە 100-120 نان پىسىرەدى. بولاشاقتا قالاداعى بارلىق دۇكەندى قامتۋدى جوسپارلاپ وتىر. ال قارناق اۋىلىنداعى ء«تاجيتدين اتا» اوك برويلەر ەتىن وندىرەدى. جوبانىڭ قۇنى 71,6 ملن تەڭگە بولسا, «اۋىل اماناتى» بويىنشا وعان 27,6 ملن تەڭگە بولىنگەن. وندىرىستىك كووپەراتيۆ جىل سايىن 50 توننا قۇس ەتىن شىعارا وتىرىپ, اۋدانى 15 سوتىقتان اسپايتىن جەردى ۇنەمدى پايدالانۋدىڭ ۇلگىسى بولىپ وتىر. ء«تاجيتدين اتادا» ءونىم ءوندىرۋ جانە ساتۋ تىزبەگى قۇرىلعان, ال قۇس ەتىنىڭ كيلوcى 1 500 تەڭگەدەن كوتەرمە باعامەن ساتىلادى. ساۋران اۋدانى, ەسكى يقان اۋىلىندا ورنالاسقان «يقان اگرو 2» اشوك-ءى ءسۇت وڭدەۋمەن اينالىسادى. جوبانىڭ قۇنى – 400 ملن تەڭگە, «اۋىل اماناتى» اياسىندا قارجىلاندىرىلعان نەسيە قاراجاتىنىڭ كولەمى 27,8 ملن تەڭگە. كۇنىنە 6 توننا, جىلىنا 2 مىڭ توننا ءونىم شىعاراتىن كووپەراتيۆتە 20 جەرگىلىكتى تۇرعىن جۇمىس ىستەيدى. اۋىلدان كاسىپ اشىپ, تابىس تاۋىپ وتىرعاندار وتىرار اۋدانىندا دا كوپ. مىسالى, تالاپتى ەلدى مەكەنىندەگى «Ran» جك بالىق وسىرۋمەن اينالىسادى. جوبا قۇنى – 12 ملن تەڭگە, «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى بويىنشا 7 ملن تەڭگە بەرىلگەن. جەكە كاسىپكەر ءوز باقشاسىندا ءتورت باسسەين سالىپ, وعان سازان شاباقتارىن جىبەرگەن. ء«ار قايسىسىندا 3,5-4 مىڭداي شاباق بار, 70-100 گرامم ارالىعىندا. بيىل جازعا قاراي تاۋارلى بالىق بولادى. بولاشاقتا وسى قازاندىقتاردىڭ سانىن 20-عا جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر. ودان كەيىن ءارى قاراي كولگە اۋىسامىز. قىزىعىپ جاتقاندار وتە كوپ», دەيدى ن.ماحامبەتوۆ. ال بالتاكول اۋىلىنداعى ناۋبايحانا يەسى ءبىرجان ءجۇنىسوۆتىڭ ايتۋىنشا, كۇنىنە 300-350 دانا نان ساتىلادى ەكەن. جۇمىسسىز جۇرگەن ب.ءجۇنىسوۆ «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى تۋرالى ەستىپ, جەرگىلىكتى اكىمدىككە جۇگىنگەن. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان وكىلدەرى قۇجاتتاردى راسىمدەپ قانا قويماي, بيزنەس-جوسپار جاساۋعا دا كومەكتەسكەن. ناتيجەسىندە, اۋىل تۇرعىنى ءوزىنىڭ شاعىن ءىسىن ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن 8 ملن تەڭگە نەسيە العان. «ازىرگە اۋىلداعى, كورشى اۋىلداعى دۇكەندەرگە وتكىزىپ جاتىرمىز. سوسىن اۋىلداعى اس-جيىندار بولسا, سولار جەكە تاپسىرىس بەرەدى. دۇكەندەرگە 100 تەڭگەدەن, ۇيدەن الۋشىلارعا 110 تەڭگەدەن ساتىپ جاتىرمىن», دەيدى ب.ءجۇنىسوۆ. ناۋبايحانا اشىپ, تۇرمىسى جاقسارا باستاعان جەكە كاسىپكەر نەسيەنى مەرزىمىنەن بۇرىن جابۋدى جانە تاعى ودان دا ءىرى سومانى الۋدى جوسپارلاپ وتىر. ناۋبايحانا بالتاكولدەگى «اۋىل اماناتىنىڭ» جالعىز جوباسى ەمەس, الاقانداي اۋىلدا «العا-بام» تارى وڭدەيتىن زاۋىتى دا بار. ويتكەنى اۋىل تارى وسىرۋمەن تانىمال بولعانىمەن, ونى وڭدەۋ ۇلكەن جوبانى قاجەت ەتەتىن. قازىر زاۋىت تاۋلىگىنە 5 500 كەلىگە جۋىق تارى وڭدەيدى. زاۋىتتا سۋسىمالى ونىمدەردى قۇيۋعا جانە بۋىپ-تۇيۋگە ارنالعان ستانوك, وندىرىستىك جەلى, ديىرمەن سەكىلدى بارلىق قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار بار. وتىرار ەلدى مەكەنىنىڭ تۇرعىنى عابيت ەرمەك ۇلى 7,5 ملن تەڭگە نەسيەگە «انگۋس» تۇقىمدى 15 باس ءىرى قارا ساتىپ العان. «جەرگىلىكتى مالدارعا قاراعاندا ءشوپتى تالعامايدى. اۋا رايىنا دا بەيىم. وسى مالدىڭ باسىن كوبەيتىپ, كاسىپتى ءارى قاراي جالعاستىرىپ, دامىتسام دەگەن نيەتىم بار. باعدارلاما حالىققا وتە ىڭعايلى جاسالعان. اۋىلدىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋ, كاسىپپەن اينالىسسىن دەگەن ماقساتپەن بەرىلىپ وتىرعان جەڭىل نەسيە», دەيدى جەكە كاسىپكەر. ال تولەبي اۋدانىندا باعدارلاما اياسىندا مەجەلەنگەن 1 ملرد 124 ملن تەڭگەگە 193 جوبا ماقۇلداندى. ءبىر عانا مىسال, ءبىرىنشى مامىر ەلدى مەكەنىنىڭ تۇرعىنى تيمۋر جاقىپوۆ پلاستيك ەسىك-تەرەزەلەر دايىنداۋ ءىسىن قولعا العان. جەڭىلدەتىلگەن 2,5 پايىزدىق نەسيە ارقىلى 8 ملن تەڭگە العان جەكە كاسىپكەر قازىرگى تاڭدا ايىنا 200 شارشى مەتر ەسىك-تەرەزە دايىندايدى. مۇندا 4 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان. ونىمدەرىنە وبلىس جانە شىمكەنت قالاسى تۇرعىندارى ارنايى تاپسىرىس بەرەدى.
سونداي-اق كۇنى كەشە تۇلكىباس اۋدانىنا قاراستى مايتوبە ەلدى مەكەنىندە ءسۇت ونىمدەرىن وڭدەيتىن تسەح اشىلدى. «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جۇمىسىن باستاعان تسەح تاۋلىگىنە 2,5 تونناعا دەيىن ءسۇت وندەي الادى. مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ارقاسىندا ءوز كاسىبىن اشقان كاسىپكەر باقىتجان وسپانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە عيماراتتى تولىق تالاپقا ساي ەتىپ جوندەۋدەن وتكىزىپ, 44 ملن 250 مىڭ تەڭگەگە ءسۇت وندەۋگە قاجەتتى قۇرال-جابدىق ساتىپ العان. كەتكەن شىعىننىڭ 27,6 ملن تەڭگەسى «اۋىل اماناتى» جوباسى ارقىلى قارجىلاندىرىلعان. بۇل جەردە ماي, قويۋ ءسۇت, قۇرت, سۇزبە, ايران جانە قايماق وڭدەلىپ, «مايتوبە ءسۇت» دەگەن برەندپەن ساۋداعا شىعارىلادى. الداعى ۋاقىتتا نىساندا 2 اۋىسىممەن 22 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلادى. قازىرگى تاڭدا اۋداندا «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى اياسىندا 242 ءوتىنىم ماقۇلدانىپ, 1 ملرد 411 ملن 502 مىڭ تەڭگەنى قۇرايتىن 220 جوبا قارجىلاندىرىلدى.
ايتا كەتەلىك, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى 2024 جىلى دا «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسىنا 100 ملرد تەڭگە ءبولۋدى جوسپارلاپ وتىر.
تۇركىستان وبلىسى
