وسى ورايدا ەل ۇكىمەتى مەن دۇنيەجۇزىلىك بانك جەكە سەكتورمەن ىنتىماقتاستىق جاعدايىندا تاريفتىك رەفورمالاردىڭ كەشەندى پاكەتىن ازىرلەۋگە كىرىستى.
تاريحي تۇرعىدان قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق سەكتورى قازبالى وتىنعا تاۋەلدى, ال قازىر ەل الدىندا ءتيىمسىز سۋبسيديالاردان بىرتىندەپ باس تارتۋ جانە ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ مىندەتى تۇر. حالىقارالىق ەنەرگەتيكالىق اگەنتتىك (حەا) باعالاۋىنشا 2021 جىلى ەلدەگى قازبالى وتىنعا بەرىلگەن سۋبسيديانىڭ جالپى كولەمى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ء(ىجو) 6 پايىزىنا جۋىقتادى. بۇل كورسەتكىشپەن قازاقستان قازبالى وتىنعا سۋبسيديا بەرەتىن 25 ەلدىڭ قاتارىنا كىرەدى.
«وزگەرىستەر قاجەتتىگىن مويىنداي وتىرىپ, ۇكىمەت رەفورمالار جۇرگىزۋگە جانە ءتيىمسىز سۋبسيديالاردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جويۋعا, ونىڭ ىشىندە «ينۆەستيتسيالار ورنىنا تاريف» باستاماسىن ەنگىزۋ جولىمەن باستاماشىلىق جاسادى. بۇل ترانسفورماتسيانىڭ نەگىزىندە تاريفتىك رەتتەۋدى ىنتالاندىرۋ ءادىسناماسىن ازىرلەۋ جاتىر. ءتاسىل قارجىلىق سىياقىلاردى ناقتى ماقساتتارعا قول جەتكىزۋمەن بايلانىستىرۋ ارقىلى جاۋاپتى جانە تۇراقتى ەنەرگەتيكالىق تاجىريبەنى ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان. بۇل ءادىسناما مەن ءتاسىلدى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ۇكىمەت تاريفتەردىڭ نەعۇرلىم ءادىل قۇرىلىمىن, حالىقتىڭ وسال توپتارىن باعانىڭ الەۋەتتى وسۋىنەن قورعاۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك قورعاۋ تۋرالى ەرەجەلەردى ازىرلەۋدى, سونداي-اق تاريفتىك رەتتەۋدىڭ ينستيتۋتسيونالدىق قۇرىلىمىن نىعايتۋدى قامتيتىن كوپ قىرلى رەفورما جۇرگىزىپ كەلەدى», دەلىنگەن دۇنيەجۇزىلىك بانك شولۋىندا.
«قازاقستاندا ەنەرگەتيكالىق سۋبسيديالار رەفورماسى قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر» دەيدى دب ساراپشىلارى. ەلەكترمەن جانە جىلۋمەن جابدىقتاۋ سەكتورلارىن رەتتەۋدىڭ جاڭا ءادىسناماسىن قوسا العاندا, رەفورمالار پاكەتى 2023 جىلدىڭ سوڭىندا ۇكىمەتتىڭ ماقۇلداۋىنا يە بولدى جانە قاناتقاقتى جوبانى ەنگىزۋ 2024 جىلدان باستالماق. بۇل باستاپقى قادامدار بۇكىل سالا بويىنشا اۋقىمدى ينتەگراتسيانىڭ باستاپقى نۇكتەسى بولادى دەپ كۇتىلۋدە. باستاما ينۆەستيتسيالىق ىنتالاندىرۋدى نورماتيۆتىك اكتىلەرمەن ۇيلەستىرۋگە, يننوۆاتسيالار مەن تۇراقتى دامۋعا, سونداي-اق سەكتورعا ينۆەستيتسيالار تارتۋعا جانە وپەراتسيالىق تيىمدىلىكتى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«رەفورما ەلەكترمەن جانە جىلۋمەن جابدىقتاۋ سالاسىندا تۇراقتى ءوندىرىس پەن قىزمەت كورسەتۋدى قامتاماسىز ەتۋگە, سونداي-اق ەلدىڭ نەعۇرلىم ەكولوگيالىق تازا ەنەرگيا كوزدەرىنە كوشۋىنە جاردەمدەسۋگە باعىتتالعان. بيىل تاريف بەلگىلەۋدىڭ جاڭا ادىستەرىن ەنگىزۋ جانە سالانىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ ارقىلى تاريفتىك ساياساتتى قايتا جۇكتەۋ مىندەتى تۇر. ءبىز دۇنيەجۇزىلىك بانككە وسى ادىستەمەنى ازىرلەۋگە جانە قىزمەتكەرلەردى 2024 جىلى جوسپارلانعان قاناتقاقتى ەنگىزۋگە دەيىن ىنتالاندىرۋدىڭ جاڭا ادىستەمەسىن قولدانۋعا ۇيرەتۋگە كورسەتكەن كومەگى ءۇشىن العىس ايتامىز», دەيدى تابيعي مونوپوليانى رەتتەۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى اسان دارباەۆ.
دب ساراپشىلارى رەفورمانىڭ ساتتىلىگى نەگىزىنەن ساياسي شارالاردى ءتيىمدى ۇيلەستىرۋ مەن ىسكە اسىرۋعا, سونداي-اق بارلىق ءتيىستى مۇددەلى تاراپتاردى تارتا وتىرىپ, رەتتەۋشى فۋنكتسيالاردى شوعىرلاندىرۋعا بايلانىستى بولادى دەگەن وي ايتادى. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, دۇنيەجۇزىلىك بانك ينستيتۋتسيونالدىق بازانى جەتىلدىرۋ بويىنشا ۇسىنىستار بەردى. مامانداندىرىلعان ۇيىم شەڭبەرىندەگى بارلىق رەتتەۋشى فۋنكتسيانى شوعىرلاندىرۋ ەسەبىنەن قازاقستاندا ەنەرگەتيكاداعى رەتتەۋ مەن قاداعالاۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ۇسىنىلادى.
«ەنەرگەتيكالىق سۋبسيديالاردى رەفورمالاۋ شەڭبەرىندە ءبىلىم الماسۋ جانە كوممۋنيكاتسيا رەفورمانىڭ ساتتىلىگى ءۇشىن وتە ماڭىزدى. وسىنى مويىنداي وتىرىپ, دۇنيەجۇزىلىك بانك وزىق حالىقارالىق تاجىريبە مەن بىلىممەن تانىسۋ ءۇشىن بىرقاتار سەمينار ۇيىمداستىردى. وسى سەمينارلارداعى تالقىلاۋلار رەفورما ۇدەرىسىنە مۇددەلى تاراپتاردى وقىتۋدا جانە تارتۋدا ماڭىزدى ءرول اتقاردى. 2023 جىلدىڭ قازان ايىندا وتكەن تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ سالاسىنداعى ساراپشىلار مەن ورتالىق جانە وڭىرلىك كەڭسەلەردىڭ سالالىق كومپانيالارىنىڭ وكىلدەرىنە ارنالعان ارنايى سەميناردا زەرتتەۋ ناتيجەلەرى قارالدى. سونداي-اق جاڭا تاريفتىك ءادىسناما, ونى ەنگىزۋدىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى مەن ۇدەرىستەرى ۇسىنىلدى. قاتىسۋشىلارعا وسى ۇسىنىستار مەن ءادىسنامانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن جول كارتاسىنا شولۋ ۇسىنىلدى», دەيدى دب ساراپشىلارى.
