كۇننىڭ كۇرت جىلىنعانى ويلانتادى

اۋا رايى نەلىكتەن قۇبىلىپ تۇر؟

«قازگيدرومەت» رمك-نىڭ مالىمەتىنشە, قاڭتار ايىندا ەلدەگى اۋا رايىن كوبىنەسە اتلانتيكالىق تسيكلوندار جانە ونىمەن بايلانىستى اتموسفەرالىق فرونتتار ايقىندايدى ەكەن. دەمەك كۇننىڭ ءبىر مەزگىلدە سۋىتىپ, كۇتپەگەن جەردەن كۇرت جىلىنۋى تەگىننەن-تەگىن ەمەس. ماماندار مۇنداي وزگەرىستىڭ سالدارىنان ەلىمىزدىڭ باسىم بولىگىندە جاۋىن-شاشىن جيىلەپ, سولتۇستىك وڭىرلەردە قار مولىنان تۇسەدى دەسەدى. ول ول ما, ەلدىڭ بىرنەشە ايماعىندا بۇر­قاسىن, كوكتايعاق مازانى السا, جەلدىڭ ۇيىتقۋى سەكۋندىنا 15-28 مەترگە دەيىن جەتۋى مۇمكىن. «قازديدرومەت» رمك وسىعان دەيىن 3 قاڭتاردان باستاپ ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك-باتىسىندا, سولتۇستىگىندە, ورتالىعىندا جانە شىعىسىندا سۋىق اۋا ماس­سالا­رىنىڭ اعىنىمەن اۋا تەمپە­راتۋراسىنىڭ قىسقامەرزىمدى تو­مەن­دەيتىنىن بولجاعان. ال قاڭ­تاردىڭ ءبىرىنشى ونكۇندىگىنىڭ ەكىنشى جارتىسىندا ەلدىڭ سول­تۇستىگىندە اياز باسىلىپ, تۇندە -5-تەن -15 گرادۋسقا, كۇندىز -3-تەن -8 گرادۋسقا دەيىن سۋىق بولدى.

قاڭتاردىڭ ءبىرىنشى ونكۇن­دىگىنىڭ سوڭى, ەكىنشى ونكۇندىگىنىڭ باسىندا انتيتسيكلوننىڭ كۇ­شەيۋىمەن تۇندە تەمپەراتۋرا قايتا -18-25 گرادۋسقا دەيىن تومەندەيدى. ياعني بۇل بولجام ءدال قازىرگى ساتپەن تۇسپا-تۇس كەلىپ تۇر. ال ەلى­مىزدىڭ باتىس وڭىرلەرىندە قاڭتار ايىنىڭ باسىندا اۋا تەمپەراتۋراسى تۇندە +3+5-تەن 0,-10 گرادۋسقا دەيىن, كۇندىز شامامەن -3+7-دەن 0,-5-كە دەيىن تومەندەگەن. ايدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا تۇندە -10-18-گە دەيىن, كۇندىز -3-10 گرادۋسقا دەيىن سۋىتقان. بۇل ايماقتا ءبى­رىنشى ونكۇندىكتىڭ سوڭىندا عانا كۇن جىلىنا باستايدى دەگەن بولجام جاسالىپتى. رەسپۋبليكانىڭ وڭتۇستىك جارتىسىندا اۋا تەمپەراتۋراسى تۇندە -5+5-تەن -3-15 گرادۋسقا دەيىن, كۇندىز +5+10-نان -8+3 گرادۋسقا دەيىن قۇبىلاتىنى بولجانعان-دى.

كونسۋلتاتيۆتىك بولجامعا سايكەس قاڭتاردىڭ ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ونكۇندىكتەرىندە رەس­پۋبليكانىڭ باسىم بولىگىندە اۋا رايى ءجيى وزگەرەدى دەسەدى. ايازدى كۇندەرمەن قاتار تسيكلون جانە اتموسفەرالىق فرونتتار جيىلەپ قار جاۋادى, بۇرقاسىن كۇتىلەدى. مۇنىمەن شەكتەلسە, مەيلى دەيسىڭ. الايدا «قازگيدرومەت» ماماندارى ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن ايماعىندا كۇننىڭ كۇرت جىلىناتىنىن دا الدىن الا حابارلادى. اۋا تەمپەراتۋراسى ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك جارتىسى مەن شىعىسىندا تۇندە -3-13-كە دەيىن تومەندەسە, كۇندىز -5+5 گرادۋسقا دەيىن جىلىنۋى مۇمكىن. ال وڭتۇستىك جارتىسىندا جانە باتىسىندا تۇندە -5+5-كە دەيىن, كۇندىز +5+15 گرادۋسقا دەيىن جوعارىلايدى. كەيىن سولتۇستىك-باتىس انتيتسيكلونداردىڭ اسە­رىنەن كۇن قايتا سۋىتۋى مۇمكىن. بۇل كۇندەرى اۋا تەمپەراتۋراسى تومەندەپ, سولتۇستىكتە, شىعىستا جانە وڭتۇستىك-شىعىستىڭ تاۋلى ايماقتارىندا تۇندە -22-30, ال كۇندىز -12-20 گرادۋسقا دەيىن تومەندەيدى دەپ كۇتىلەدى. ال ەلى­مىزدىڭ وڭتۇستىك جارتىسىندا جانە باتىسىندا تۇندە -13-23, كۇن­دىز -3-13 گرادۋسقا دەيىن سۋىتۋى ىقتيمال. جالپى العاندا قاڭ­تار ايىندا ەل اۋماعىندا تەمپەراتۋرالىق فون كليماتتىق نورمادان 1-2 گرادۋس جوعارى بولادى دەپ كۇتىلىپتى. وسى ارالىقتا جاۋىن-شاشىن مولشەرى ەلدىڭ با­سىم بولىگىندە جىلداعىداي قالىپتى تۇسسە, سولتۇستىك-با­تىس جارتىسىندا, وڭتۇستىك پەن وڭ­تۇس­تىك-شىعىستىڭ تاۋلى ولكە­لە­رىندە, تاۋ بوكتەرىندەگى اۋدانداردا نورمادان كوپ جاۋى ابدەن مۇمكىن ەكەن.

شارۋاعا جايلى جىل بولسا ەكەن

ەل ايماقتارىن كۇزگى باقىلاۋ ناتيجەسىندە توپىراقتىڭ قاناعات­تانارلىق دەڭگەيدە ىلعالدانۋى بايقالىپتى. بۇل ەگىستە جازدىق داقىلدار ونىمدىرەك بولادى دەگەندى اڭعارتادى. وكىنىشتىسى, بۇل قاتاردا باتىس قازاقستان, پاۆ­لودار, الماتى, جامبىل جانە تۇركىستان وبلىستارى جوق. ويت­كەنى اتالعان ايماقتاردا كۇزدە توپىراقتىڭ ىلعال قورى جەت­كىلىكسىز بولعان. بۇگىندە ەل­دىڭ بارلىق اۋماعىندا ۋاقىت سا­تىمەن جاۋىن-شاشىن قورى بەل­گىلى ءبىر دەڭگەيدە جينالىپ جاتقانى بەلگىلى. اسىرەسە ەلدىڭ سولتۇستىك جارتىسىندا جاۋىن-شا­شىن نورمادان كوبىرەك, ءتىپتى كەيبىر ولكەلەردە جىلداعىدان ەكى ەسە كوپ مولشەردە تۇسكەن. ال وڭتۇستىكتە, وڭتۇستىك-شىعىستا جانە وڭتۇستىك-باتىستا كەرىسىنشە, ات­موسفەرالىق ۇدەرىستەردىڭ سالدارىنان جاۋىن-شاشىن ادەتتەگىدەن ازىراق ءتۇسىپتى. سالدارىنان ەلدىڭ وڭتۇستىگى مەن شىعىسىنداعى كوپ­تەگەن ايماقتا قار كوپ جاتپايدى. قالىڭ قار تاۋلى جانە تاۋ بوك­تەرىندەگى ايماقتاردا باي­قالعان. بۇل ءبىر جاعىنان قىس­قى داقىلدارعا دا بەلگىلى ءبىر دەڭ­گەيدە قاۋىپ توندىرەدى ەكەن. بۇل قالاي دەسەڭىزدەر, ايتالىق. مىسالى, اۋا تەمپەراتۋراسى -15 گرا­دۋستان دا تومەنىرەك دەڭگەيدى كور­سەتىپ ءارى وسى شاقتا جەردە قار جاتپاسا, داقىلدار قاتىپ قالۋى بەك مۇمكىن.

وڭتۇستىك ولكەلەردە قىس ايلارىندا جاۋىن-شاشىن كوپ تۇسسە, توپىراق ىلعال قورىن تولىق­تىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل – ارينە, وڭ فاكتور. بىراق وسىمدىك شارۋاشىلىعىندا قازىرگى ەمەس, ناق ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭدەگى اۋا رايى ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن قاپەردەن شىعارماعان ءجون. «قازگيدرومەت» رمك-نىڭ مامان­دارى ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭگە ار­نالعان كونسۋلتاتيۆتىك اۋا رايى بولجامى ناۋرىز ايىنىڭ ورتاسىندا شىعاتىنىن حابارلادى. ال وسى ناۋرىزعا دەيىنگى ارالىقتا ەلدىڭ كوپتەگەن وڭىرىندە جاۋىن-شاشىن مولشەردەن كوبىرەك ءتۇسۋى بولجانعانىن جوعارىدا ايت­تىق. «قازگيدرومەت» رمك-نىڭ تاعى ءبىر رەسمي مالىمەتىنە جۇ­گىنسەك, بيىل قىستا 2001-2002 جىلدىڭ قىس ايلارىنداعى ستسەناري قايتالانۋى مۇمكىن. ياعني قىس جىلىراق بولىپ, جاۋىن-شاشىن مولشەرى نورماعا جاقىن جانە ودان دا كوبىرەك ءتۇسۋى ىقتيمال.

قازىر عالىمدارمەن قوسا حا­لىقارالىق ۇيىمدار «اپتاپ ىس­تىق كەلە جاتىر» دەپ دابىل قا­عۋمەن شەكتەلمەي, شاما-شار­قىنشا جاھاندىق جىلىنۋدىڭ سەبەپ-سالدارىن بىرلەسىپ ەڭسەرۋدى ۇسىنادى. سىن-قاتەرگە قايىسپاي, كەرىسىنشە قولايسىز اۋا رايى­نا بوي ۇيرەتىپ, بەيىمدەلۋگە شا­­قىرادى. قۇرعاقشىلىق پەن سۋ تاپشىلىعىنىڭ الدىن الۋدا جاڭا تەحنولوگيالارعا يەك ار­تۋدىڭ وزەكتىلىگىن ەسكەرتەدى. حا­لىقارالىق ۇيىمداردىڭ باستاماسىمەن كليماتتىق وزگەرىستەردى زەرتتەپ جۇرگەن بەلدى عالىمدار جىل سايىن باس قوسىپ, ءتيىمدى شە­شىمدەر ۇسىنادى. سول شە­شىم­دەردىڭ بىرقاتارى – ەل ۇكى­مە­تىنىڭ نازارىندا. ارينە, جوقتان بار جاساۋ مۇمكىن ەمەس. بىر­اق باردى ۇنەمدەۋگە بولادى. وي­دى تۇيىندەسەك, بيىل قىس ايلا­رىنداعى قولايسىز اۋا رايى اراعا بىرنەشە جىل سالىپ قايتالانىپ تۇراتىن وزگەرىستەردىڭ ءبىرى عانا دەپ سەنەيىك. قالا بەردى «قاز­گيدرومەت» ماماندارىنىڭ بولجامىنا ساي جاۋىن-شاشىن كوپ تۇسسە, نۇر ۇستىنە نۇر. وسىنىڭ ەسەسىنە ءار ءوڭىردىڭ باسشىلىعى سۋ ۇنەم­دەۋگە باعىتتالعان اۋقىم­دى جوبا-جوس­پارىن الاڭسىز تياناقتاپ قالار.