سۋرەتتى تۇسىرگەن – تىلەۋبەك شاياحمەت
1997 جىلدىڭ ناۋرىزىندا اۋدان ورتالىعى ۇلكەن نارىنعا كوشىرىلىپ, كاتونقاراعايلىقتار جۇرتتا قالعانداي كۇي كەشكەن. سودان-اق تۇرعىندار قالا ماڭىنا ءشىلدىڭ تەزەگىندەي شاشىراپ, شەكارا شەبى جالاڭاشتانا باستاعان. قاقپالاردا ء«ۇي ساتىلادى» دەگەن حابارلاندىرۋلاردىڭ كۇرت كوبەيگەنىن كوزىمىز كورگەن. اۋەلدە ەل ءۇيىن ساتىپ كوشسە, كەيىندەرى ەسىك-تەرەزەلەرىن تارس جاۋىپ, ۇلكەن قالالاردى بەتكە الاتىندى شىعاردى. تىرشىلىگى قۇج-قۇج قايناپ جاتقان كاتونقاراعايداعى كوپقاباتتى ءۇيدىڭ بارلىعى دەرلىك بوس قالعان. تۇكپىردەگى اۋىلداعى ەل تىلدەي قاعاز ءۇشىن جۇزدەگەن شاقىرىمدى باسىپ ءوتىپ, ۇلكەن نارىنعا سابىلدى. ورتالىقتىڭ الىستاپ كەتۋى التى-جەتى اي قار استىندا جاتقان اۋىلدىقتار ءۇشىن تىپتەن قيىنعا سوققان. ۇلتتىق پارك قۇرىلىپ, اعاش الۋ دا ۇلكەن ماسەلەگە اينالدى. كومىر باعاسى بولسا, ءتۇۋ تۇكپىرگە جەتكەنشە ەسەلەنە بەرەدى. كاتونقاراعاي تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىس تاۋقىمەتىن ايتا بەرسەك, تاڭ اتىپ, كەش باتادى. قىسقاسى, وسى ۋاقىت ىشىندە حالىق سانى ەكى ەسەگە ازايىپ, قارت التايدىڭ قاباعى كەشەگى كۇنگە دەيىن اشىلماعان. كەشە عوي, اق تۇيەنىڭ قارنى جارىلدى. استانادان اقجولتاي حابار جەتىپ, كوپشىلىكتىڭ كوزىنەن قۋانىشتىڭ كوز جاسى ىرشىپ-ىرشىپ تۇسكەن. حالىق ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاندا وسىلاي قۋانعان شىعار. ودان سوڭ كاتون جۇرتىنىڭ قاعاناعى قارىق, ساعاناعى سارىق بولا قويعان جوق-اۋ.
6 قاڭتار. كاتونقاراعاي. ورتالىق الاڭ. پرەزيدەنتتىڭ جارلىعى كۇشىنە ەنىپ قويعان-دى. التايدىڭ باۋرايىنا اقشاڭقى كيىز ۇيلەر تىگىلىپ, قازان كوتەرىلدى. تورگە ساحنا قۇرىلدى. التاي اسپانىندا اۋەزدى اۋەن شىرقالىپ تۇر. اۋىل-اۋىلدان كەلگەن ەل بالپاڭ باسىپ ورتالىققا قاراي بەتتەدى. كوڭىلدى ءبارى. ءبىر-بىرىنە قۇتتى بولسىن ايتىسىپ كەلەدى. اڭگىمەگە تارتساق, ەڭ اۋەلى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆقا ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىستى. ودان كەيىن اۋدان مارتەبەسىن قايتارۋعا اتسالىسقان ازاماتتارعا العىس ايتتى.
– التاي جۇرتىنىڭ ارمانى ورىندالدى. حالىقتىڭ مۇڭىن ەستىگەن مەملەكەت باسشىسىنا مىڭ العىس! كاتونقاراعاي اۋدان بولسىن دەپ, جارعاق قۇلاقتارى جاستىققا تيمەي شاپقىلاعان ازاماتتارعا دا ۇلكەن راحمەت ايتامىز. ەندىگى ماسەلە, اۋدانىمىزدا شىنايى باعدارلامالار جاسالىپ, جەرىمىزگە, ەلىمىزگە شاپاعاتى تيسە دەيمىن. اۋدان ءۇشىن الماعايىپ ساتتە بەرەكە-بىرلىك تانىتىپ, جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك, – دەيدى اۋدان تۇرعىنى ءادىل بەردىبەك.
بۇل تىلەكتى وسكەمەن مەن استانادان ارنايى جەتكەن كاتونقاراعايلىق قالامگەرلەر الىبەك اسقاروۆ پەن الىبەك قاڭتارباەۆ تا قۋاتتاپ وتىر. البەتتە, جاڭا قۇرىلعان اۋدانعا جالىندى جاستار, ۇلتجاندى باسشىلار اۋاداي قاجەت.
سالتاناتتى ءىس-شارا اۋەلى اۋدان اقساقالى جانىبەك قىزىردىڭ اق باتاسىمەن باستالىپ, اقجاۋلىقتى اجەلەر شاشۋ شاشتى. سودان كەيىن بارىپ باسشىلار ءسوز العان. قايتا تۇلەگەن اۋداننىڭ اياقتان تۇرىپ كەتۋى ءۇشىن اۋدان اكىمى ءدىلدار قاليحان دا كۇش سالاتىنىن ايتتى.
– جاڭا جىلىمىز جاقسى جاڭالىقپەن باستالدى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جارلىعىمەن كاتونقاراعاي اۋدان ورتالىعى بولدى. تاريحي ءسات قۇتتى بولسىن دەيمىز! ەندىگى ماقساتىمىز – ءسىز بولىپ, ءبىز بولىپ, اۋدانىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ. كاتونقاراعايدىڭ الەۋەتى وتە زور اۋدان; مۇندا اۋىل شارۋاشىلىعىمەن قاتار قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان تۋريزم سالاسى بار. ارينە, ءبىر كۇندە بولماسا دا, ەكى جىل ىشىندە اۋدان بولىپ, اياقتان تىك تۇرامىز دەگەن ويدامىن. ول دەگەنىمىز, ەڭ اۋەلى ينفراقۇرىلىم; جول, اۋىز سۋ جارىق تاعىسىن تاعى. ءبىز سىزدەرمەن ارقاشان بىرگەمىز. اۋداندى دامىتۋ ماقساتىنداعى وي-پىكىرلەرىڭىز, تىڭ يدەيالارىڭىز بولسا, ارقاشان تىڭداۋعا, قولداۋعا ءازىرمىز. بۇگىنگى ءدۇبىرلى توي سىزدەر ءۇشىن! تاعى دا قۇتتى بولسىن! – دەدى اۋدان باسشىسى ءدىلدار قاليحان.
«اكىم بىرەۋ, قالعانىمىز تىرەۋ بولايىق» دەپ, قۇتتى بولسىن ايتىپ كەلگەن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ەرلان سايروۆ پەن لۇقبەك تۋماشينوۆ تە جۇرەكجاردى لەبىزدەرىن ءبىلدىردى. ءيا, جوعارىدا ايتقانداي, اۋداننىڭ كۇش الىپ كەتۋى ءۇشىن شاڭىراققا قادالعان ۋىقتارداي جان-جاقتان جۇمىلا كىرىسۋ قاجەت. تاريحي ءارى جاۋاپتى كەزەڭ.
اقجارما تىلەكتەردەن سوڭ ارنايى شاقىرىلعان انشىلەر وكتەم التاي مەن توقتار سەرىكوۆ اننەن شاشۋ شاشتى. الاڭعا جينالعان اۋدان تۇرعىندارى اۋەلەگەن انگە بي بيلەستى. اقشاڭقان كيىز ءۇي ىشتەرىندەگى اق داستارقاننان اركىم ءدام تاتتى. ودان بولەك, دالادا كوتەرىلگەن قازانعا باسىلعان پالاۋ مەن ساماۋىر شايى تەگىن ۇلەستىرىلدى. قايتا قۇرىلعان اۋداننىڭ ءدال وسىنداي بەرەكەسى مەن مەرەكەسى ماڭگى تارقاماسىن.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
كاتونقاراعاي اۋدانى
