تمد جانە ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىندا ەنەرگيا تۇتىنۋ دەڭگەيى ءبىزدىڭ ەلمەن سالىستىرعاندا تۇرىكمەنستاندا (جان باسىنا شاققاندا 71,4 مىڭ كۆت/ساع) جانە رەسەيدە (55,5 مىڭ كۆت/ساع) جوعارى, بەلارۋستە (31,1 مىڭ كۆت/ساع) ايتارلىقتاي تومەن. وزگە ەلدەردەگى كورسەتكىش مىناداي – ازەربايجاندا – 18,7 مىڭ كۆت/ساع, وزبەكستاندا – 16,9 مىڭ كۆت/ساع جانە ۋكراينادا – 16,3 مىڭ كۆت/ساع.
2021 جىلعى دەرەكتەرگە قاراعاندا, گرۋزيا (جان باسىنا 20,8 مىڭ كۆت/ساع), ارمەنيا (17,7 مىڭ كۆت/ساع), مولدوۆا (16 مىڭ كۆت/ساع), قىرعىزستان (9,3 مىڭ كۆت/ساع) جانە تاجىكستان (7,7 مىڭ كۆت/ساع) ەلدەرى دە ايتارلىقتاي تومەن دەڭگەيدە تۇتىنعان.
سونىمەن قاتار قازاقستاندا ەلەكتر قۋاتىنىڭ باعاسى ءداستۇرلى تۇردە تومەن: قازاقستان – بۇل جاعىنان ەڭ ارزان ەلدەردىڭ ءبىرى. World Population Review مالىمەتىنشە, بيىل رەسپۋبليكادا 1 كۆت/ساع ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ قۇنى نەبارى – 0,05 دوللار, ياعني 23 تەڭگە شاماسىندا بولدى. ايتا كەتەيىك, بۇل – ەلەكتر ەنەرگياسىنا ورتاشا ساتۋ ءتاريفى. حالىق ءۇشىن قۇنى ودان دا تومەن: 1 كۆت/ساع ءۇشىن – شامامەن 17-18 تەڭگە, ياعني 0,04 دوللاردان از.
قىرعىزستاندا (كۆت/ساع ءۇشىن 0,01 دوللار), وزبەكستاندا (0,03 دوللار), ۋكراينادا (0,04 دوللار), ازەربايجاندا (0,05 دوللار) جانە رەسەيدە (0,06 دوللار) تاريفتەر دە تومەن. كورسەتكىشتەر بەلارۋستە (0,09 دوللار), ارمەنيادا (0,1 دوللار) جانە مولدوۆادا (0,12 دوللار) ايتارلىقتاي جوعارى.
الەمدەگى ەلەكتر ەنەرگياسى ەڭ قىمبات ەلدەر – دانيا (0,53 دوللار), گەرمانيا (0,52 دوللار) جانە ۇلىبريتانيا (0,47 دوللار), بۇل ءبىزدىڭ ەلگە قاراعاندا تيىسىنشە 11, 10 جانە 9 ەسە جوعارى.
Ranking ساراپشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, وكىنىشكە قاراي, كوپشىلىك ارزان يگىلىكتى ۇنەمدەمەيدى. قازاقستاندا, جالپى, سۋ, گاز, جىلۋ بولسىن, كوممۋنالدىق قىزمەتتەردى ۇنەمدەۋ ادەتى جوق, ەلەكتر قۋاتىنىڭ جاعدايى دا سونداي.
«ىسىراپ ەتۋ تۇتىنۋشىلاردىڭ قالتاسىنا دا, ەكولوگيالىق جاعداي مەن ەلدىڭ بولاشاعىنا دا وتە زياندى. ەلىمىزدە ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تاريفتەرى كوتەرىلەدى: رەسپۋبليكا, بۇكىل الەم سياقتى, ەكونوميكانى كومىرتەكسىزدەندىرۋگە مىندەتتەمە الدى, ال «جاسىل» ەنەرگياعا كوشۋ كەز كەلگەن جاعدايدا باعانىڭ ايتارلىقتاي وسۋىنە اكەلەدى. بىراق باعانى ەسەپكە الماعاننىڭ وزىندە ەنەرگيانى جاۋاپسىز تۇتىنۋ قورشاعان ورتانىڭ ءال-اۋقاتىنا, سونىڭ سالدارىنان حالىقتىڭ دەنساۋلىعى مەن ومىرىنە قىسىم جاسايدى», دەلىنگەن.
ساراپشىلاردىڭ قۋاتتى تۇتىنۋدى اقىلعا قونىمدى ىسكە اسىرۋى بويىنشا مىناداي ۇسىنىستارى بار:
- جارىقديودتى شامدارعا اۋىسۋ – ولار ۇنەمدى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ەكولوگيالىق تازا;
- جارىقتاندىرۋدى وڭتايلاندىرۋ جانە قۋات تۇتىنۋدى ازايتۋ ءۇشىن جارىقتى رەتتەڭىز;
- كەرەك ەمەس جەرلەردە جارىقتى ءوشىرۋدى ۇمىتپاڭىز جانە ءبىر ۋاقىتتا بىرنەشە جارىق كوزىن پايدالانباڭىز;
- ءتيىمدى جىلىتۋ جىلۋ مەن قۋات شىعىندارىن ازايتادى. ءۇي-جايلاردى وقشاۋلاڭىز, تەرەزەلەردىڭ تىعىزدىعىن تەكسەرىڭىز جانە ەسكىرگەن باتەرەيالاردى اۋىستىرىڭىز;
- سۋدى ۇنەمدەڭىز: ونى دايىنداۋ, جىلىتۋ جانە تاراتۋ ايتارلىقتاي ەنەرگيانى قاجەت ەتەدى. سۋدى ۇنەمدەۋدىڭ ارقاسىندا ەنەرگيا تۇتىنۋدى دا ازايتۋعا بولادى;
- كىر جۋعىش ماشينالاردى جوعارعى قۋات تيىمدىلىگىمەن باسقارىڭىز جانە ولاردى وڭتايلى ۇنەمدەۋ ءۇشىن رۇقسات ەتىلگەن ماكسيمۋمدى تولتىرىڭىز. بۇل ىدىس جۋعىشتارعا دا قاتىستى;
- ىدىستاردىڭ سايكەس ولشەمدەرى مەن قاقپاقتارىن تاڭداۋ ارقىلى ەلەكتر پەشىن ءتيىمدى پايدالانىڭىز;
- قۋات شىعىنىن ازايتۋ ءۇشىن قاجەت كولەمدەگى ەلەكتر شاينەكتەرىن تاڭداڭىز;
- جالپى العاندا, ا, ا+ جانە ا++ جوعارى قۋات تيىمدىلىگى رەيتينگتەرى بار قۇرىلعىلاردى ساتىپ الىڭىز. تۇرمىستىق تەحنيكانى زاماناۋي قۇرىلعىلارمەن اۋىستىرۋ ەنەرگيانى تۇتىنۋدى 40 پايىزعا ازايتادى.
