ەل باسشىلىعىنىڭ قولداۋىمەن وسى جىلدار ىشىندە ۇلتتىق ۇلاندى كاسىبي دامىتۋ جولىندا اۋقىمدى ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلدى. باسقارۋ ءتاسىلىن نىعايتۋ ءۇشىن وڭىرلىك قولباسشىلىق جۇيە قۇرىلدى. اسكەرلەردىڭ ءتۇرلى قۇرامىن دايارلاۋ سىننان ءوتتى.
2014 جىلى ىشكى اسكەرلەردى ۇلتتىق ۇلانعا اينالدىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. بۇل ۇيعارىم ەلدەگى اسكەرلەردى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى كەزەڭى سانالادى. ناتيجەسىندە, ءىرى قۇرىلىمدىق قايتا قۇرۋ ۇدەرىسى جۇرگىزىلدى. بيىل كوكتەمدە وسى تاريحي وقيعاعا 10 جىل تولۋىنىڭ سيمۆولدىق ءمانى بار.
تاياۋدا «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە جاريالانعان باعدارلامالىق سۇحباتىندا مەملەكەت باسشىسى سىن ساعاتتاعى حالىقتىڭ بىرلىگى, كاسىبي جانە ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىگى ەلدىڭ تۇراقتىلىعىنا سەبەپشى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى.
بۇگىندە قۇقىقتىق ءتارتىپ اسكەرلەرى – ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ نەگىزگى كۇشتىك قۇرامداس بولىگى جانە مەملەكەتتىڭ قوعامدىق قاۋىپسىزدىككە جاۋاپتى جۇيەسى. كەيىنگى جىلدارى تۋىنداعان كۇردەلى وقيعالار مەن ولقىلىقتاردان ءبىز اششى ساباق الدىق, قورىتىندىلار جاسالىندى.
ەل پرەزيدەنتى – قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قاتاڭ تالابى اياسىندا ۇلتتىق ۇلاندى ودان ءارى دامىتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى ايقىندالدى. اسكەرلەردى ساپالى جانە ساندىق تۇرعىدا نىعايتۋ ءۇشىن ۇلتتىق ۇلاندى دامىتۋدىڭ 2021-2027 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارى بەكىتىلدى.
اسكەرلەردىڭ جاۋىنگەرلىك الەۋەتىن ارتتىرۋ اياسىندا ارنايى ماقساتتاعى بولىمشەلەردىڭ ۇيىمدىق-شتاتتىق قۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ جونىندە شارالار قابىلداندى جانە جاڭا «بۇركىت» جاساقتارى قۇرىلدى.
جەدەل ماقساتتاعى جاساقتار نەگىزىندە الماتى, اقتوبە جانە تاراز قالالارىندا بريگادالار قۇرىلدى, ال پاۆلودار, تالدىقورعان جانە جاڭاوزەن قالالارىندا جەكەلەگەن باتالوندار جاساقتارعا اينالدى. بۇعان قالالار مەن وبلىستاردىڭ اكىمدەرى كوپ كومەك كورسەتتى. اسكەري-كولىكتىك جانە ارميالىق اۆياتسيانى دامىتۋ, اسكەرلەردى اۆتوبرونەتانك تەحنيكاسىنىڭ زاماناۋي ۇلگىلەرىمەن جاراقتاندىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى.
مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى زاڭناما شەڭبەرىندە 190-عا جۋىق بروندالعان تانك تەحنيكاسىن ساتىپ الۋعا شارتتار جاسالدى, ولار قازىرگى ۋاقىتتا كەلىسىمدەرگە سايكەس اسكەري بولىمدەرگە جەتكىزىلىپ جاتىر. اسكەرلەردىڭ جەدەل ءىس-قيمىلدارى ءۇشىن 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن سۋ جاڭا بەس اسكەري-كولىك ۇشاعىن ساتىپ الۋ جوسپاردا بار. ولاردىڭ بىرەۋى مەرزىمىنەن بۇرىن وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا جەتكىزىلگەنىن ايتا كەتكەن ابزال.
استانا قالاسىندا ورنالاسقان 3656 اسكەري ءبولىمىنىڭ جاڭا اۆياتسيالىق بازاسىنىڭ وبەكتىلەرىن سالۋ جونىندەگى ينۆەستيتسيالىق جوبا ءساتتى اياقتالدى. بۇل – ءبىزدىڭ وڭىردە جۇزەگە اسىرىلعان جالعىز جوبا. بۇعان 2023 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 4 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى ءبولىندى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن ۇلتتىق ۇلان ۇشقىشتارىنىڭ جوعارى كاسىبيلىگىنىڭ ارقاسىندا كۇردەلى سەيسميكالىق جاعدايلار كەزىندە شەت مەملەكەتتەرگە گۋمانيتارلىق كومەك جەتكىزۋ بويىنشا مىندەتتەر جوعارى دەڭگەيدە ورىندالدى. اتاپ ايتساق, ءبىزدىڭ ۇشۋ ەكيپاجدارىمىز بىلتىر تۇركيا رەسپۋبليكاسىنا, سيريا اراب رەسپۋبليكاسىنا جانە اۋعانستان يسلام امىرلىگىنە گۋمانيتارلىق جۇك جەتكىزۋ ماقساتىندا بىرنەشە قاتىناس جاسادى.
سونىمەن قاتار اسكەري باسقارۋ ورگاندارىن جەتىلدىرۋ جانە كاسىبي شەبەرلىكتى ارتتىرۋ جولىندا ۇلتتىق ۇلان بولىمشەلەرى باسقا كۇش قۇرىلىمدارىمەن بىرلەسكەن وقۋ-جاتتىعۋلارعا, سونداي-اق ۇقشۇ شەڭبەرىندەگى حالىقارالىق وقۋ-جاتتىعۋلارعا تۇراقتى قاتىسىپ كەلەدى. وتكەن جىلى اسكەري باسقارۋ ورگاندارى, ۇلتتىق ۇلاننىڭ اسكەري بولىمدەرى مەن بولىمشەلەرى ءوزارا ءىس-قيمىل جاسايتىن مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرگە 206 وقۋ-جاتتىعۋعا (سەمينارعا) قاتىستى. سونداي-اق اسكەرلەر «انتيتەررور» ارنايى جەدەل جوسپارى بويىنشا 56 جەدەل-تاكتيكالىق وقۋ-جاتتىعۋعا جانە ءىىم-ءنىڭ ارنايى جەدەل جوسپارى بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىل جاسايتىن ورگاندارمەن 92 تاكتيكالىق-ارنايى وقۋ-جاتتىعۋعا قاتىستى.
ۇلتتىق ۇلاننىڭ جەدەل جانە ارنايى موتورلاندىرىلعان اسكەري بولىمدەرى مەن بولىمشەلەرى ىشكى ىستەر ورگاندارىمەن بىرلەسىپ, ەلىمىزدىڭ 21 قالاسىندا قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋعا قاتىسادى.
2023 جىلى پاترۋلدىك-بەكەتتىك قىزمەت اتقارۋ ءۇشىن كۇن سايىن ورتا ەسەپپەن 5500 اسكەري قىزمەتشى ءبولىندى. بۇل رەتتە پاترۋلدىك-بەكەتتىك قىزمەتتىڭ بەس مىڭعا جۋىق مىندەتى ورىندالدى, 20 مىڭنان استام قۇقىق بۇزۋشى ۇستالىپ, ىشكى ىستەر ورگاندارىنا جەتكىزىلدى. ولاردىڭ مىڭنان استامى قىلمىس بەلگىلەرىمەن بايلانىستى. مەملەكەت ەسەبىنە جالپى كولەمى 59 ملن تەڭگەدەن استام ايىپپۇل ءوندىرىلدى. بارلىعى 135 سۋىق جانە اتىس قارۋى الىندى, سونداي-اق ەسىرتكى قىلمىسىنىڭ 122-دەن استام فاكتىسى انىقتالىپ, جالپى سالماعى 2,5 كگ ەسىرتكى تاركىلەندى. اسكەرلەر مىڭعا جۋىق قوعامدىق-ساياسي جانە مادەني-بۇقارالىق ءىس-شارالاردى وتكىزۋگە قاتىستى. اتاپ ءوتۋىمىز كەرەك, 2023 جىلى جەكە قۇرام العاش رەت قوناەۆ جانە تۇركىستان قالالارىندا قوعامدىق ءتارتىپ پەن ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قورعاۋ قىزمەتىنە كىرىستى.
قازىرگى ۋاقىتتا ۇلتتىق ۇلاننىڭ قاراۋىلدارى ءىىم قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسىنىڭ 40 مەكەمەسىن جانە وندىرىستىك وبەكتىنى كۇزەتەدى, سوتتالعاندار مەن كۇزەتپەن ۇستالاتىن ادامداردى تەمىر جول بويىنىڭ 11 جانە كولىك جولدىڭ 23 باعىتى بويىنشا ايداۋىلداۋدى قامتاماسىز ەتەدى. بىلتىر جاۋىنگەرلىك قىزمەت اتقارۋ بارىسىندا ۇلاندىقتار سوتتالعانداردىڭ قاشۋ ارەكەتى بويىنشا – 2, ولاردىڭ ىشكى تىيىم سالىنعان ايماققا ءوتۋى بويىنا – 14, تىيىم سالىنعان زاتتاردى نەگىزگى قورشاۋ ارقىلى وتكىزۋدىڭ 158 فاكتىسىنىڭ الدىن الدى. ۇلتتىق ۇلان قاراۋىلدارىنىڭ جەكە قۇرامى مەن باقىلاۋشىلارىنىڭ قىراعىلىعىنىڭ ارقاسىندا تۇزەۋ مەكەمەلەرىنە زاڭسىز كىرگىزىلمەك بولعان 1 370 ۇيالى تەلەفون, 629 SIM كارتا, 120 مىڭ تەڭگە اقشا, 727 سۋىق قارۋ جانە جالپى سالماعى 2,7 كگ ەسىرتكى زاتتارى, قۇرامىندا ءسپيرتى بار 92,8 ليتر سۇيىقتىق, 12 وق-ءدارى, 1 تراۆماتيكالىق قارۋ مەن ونىڭ 7 وق-ءدارىسى انىقتالىپ تاركىلەندى.
اسا ماڭىزدى وبەكتىلەردى كۇزەتەتىن اسكەري بولىمدەر 12 ستراتەگيالىق نىساندى كۇزەتۋ بويىنشا – 5830, 3 اسا ماڭىزدى مەملەكەتتىك نىسان مەن ارنايى جۇكتەردى كۇزەتۋ بويىنشا 5 جاۋىنگەرلىك قىزمەتتىڭ مىندەتتەرىن ورىندادى. وتكىزۋ رەجىمىن بۇزعان 845 ادام ۇستالدى.
ارنايى ماقساتتاعى اسكەري بولىمدەر (بولىمشەلەر) بارلىعى 5016 ءتۇرلى قىزمەتتىك-جاۋىنگەرلىك مىندەتتى ورىندادى. ءىىم جانە ۇقك ورتالىق اپپاراتتارىمەن بىرلەسىپ, 12 اۋقىمدى ارنايى وپەراتسيا جۇرگىزىلدى, ونىڭ بارىسىندا 10 تۇراقتى قىلمىستىق توپتىڭ (قوعامداستىقتىڭ) قىزمەتى توقتاتىلدى. زاڭسىز اينالىمنان 395 اتىس جانە تراۆماتيكالىق قارۋ, 233 سۋىق قارۋ, 13 جارىلعىش قۇرىلعى مەن ولاردىڭ كومپونەنتتەرى, 13 مىڭنان استام وق-ءدارى, سونداي-اق 9 تونناعا جۋىق ەسىرتكى, ونىڭ ىشىندە 390 كگ گەروين جانە پسيحوتروپتىق زاتتار تاركىلەندى.
بۇگىندە تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باسىندا قۇرىلعان ۇلتتىق ۇلان اكادەمياسىنىڭ تۇلەكتەرى اسكەري بولىمدەر مەن قۇرامالار قولباسشىلىعىنىڭ نەگىزگى تىرەگىنە اينالىپ ۇلگەردى. 2022 جىلى ۇلتتىق ۇلان اسكەري ينستيتۋتىنا اكادەميا مارتەبەسىنىڭ بەرىلۋى ماڭىزدى وقيعالاردىڭ ءبىرى بولدى. بىلتىردان باستاپ اكادەميادا ماگيستراتۋرا باعدارلاماسى بويىنشا وفيتسەرلەر دايارلانىپ كەلەدى.
مەملەكەت باسشىسى III بۇكىلارميالىق كەڭەستە ايتقانداي, وتاندىق اسكەري اكادەميالار مەن ينستيتۋتتار حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي بولۋعا ءتيىس. وسى سالاداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ماتەريالدىق بازاسىن نىعايتۋ كەرەك. ماسەلەن, مەملەكەتتىڭ قامقورلىعىنىڭ ارقاسىندا پەتروپاۆلداعى وقۋ ورنىنىڭ اۋماعىندا زاماناۋي وقۋ كورپۋسىنىڭ, جاتىن-جايدىڭ جانە سپورت كەشەنىنىڭ بەلسەندى قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. سونداي-اق عيماراتتار مەن قۇرىلىستارعا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلۋدە. بۇل ماقساتتارعا 10,8 ملرد تەڭگە ءبولىندى, ونىڭ ىشىندە 2023 جىلى قۇرىلىستى جالعاستىرۋ ءۇشىن 4,7 ملرد تەڭگەدەن اسا قاراجات بولىنگەن بولاتىن.
ىشكى ىستەر مينيسترلىگى مەن اسكەر باسشىلىعى اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىن ساقتاۋ, قاجەتتى تۇرعىن-جاي بويىنشا جاعداي جاساۋ, اسكەري ۇجىمداردا جايلىلىق پەن سالاماتتى مورالدىق احۋال قالىپتاستىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارادى. اسكەرلەردەگى تاربيە ءىس-شارالارىنىڭ كەشەندى جۇرگىزىلۋىنىڭ ارقاسىندا ەسەپتى كەزەڭدە قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى 13 پايىزعا تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەردى.
استانادا وتكەن III بۇكىلارميالىق كەڭەستە پرەزيدەنت: «اسكەري قىزمەتشىلەرىمىز «ازامات» سوزىنە ساي بولۋى ءۇشىن جاستاردى پاتريوتيزم, ادامگەرشىلىك جانە مەيىرىمدىلىك سەزىمدەرىمەن تاربيەلەۋىمىز كەرەك», دەگەن ەدى. اسكەرگە شاقىرىلعان جانە اسكەرگە دەيىنگى جاستار اراسىندا تاربيە جانە يدەولوگيالىق جۇمىستى كۇشەيتۋ ماقساتىندا اسكەري بولىمدەردە «جاس بۇركىت» اسكەري-پاتريوتتىق قوزعالىسى جەمىستى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. جاقىندا ءبىز بۇل قوزعالىستىڭ قالىپتاسۋىنىڭ 20 جىلدىعىن اتاپ وتتىك.
بىلتىر قاراشا ايىندا ىشكى ىستەر ءمينيسترى, پوليتسيا گەنەرال-لەيتەنانتى ەرجان سادەنوۆتىڭ باستاماسىمەن تالىمگەرلەر كەڭەسى قۇرىلىپ, قۇرامىنا ءار جىلدارى ۆەدومستۆونىڭ باسشىلىق لاۋازىمدارىندا بولعان قۇرمەتتى قايراتكەرلەر مەن ۇلتتىق ۇلان ارداگەرلەرى كىردى. اسكەرلەردە ۇلكەن اسكەري-پاتريوتتىق جۇمىستى ونىڭ قۇرىلۋىنىڭ باسىندا تۇرعان گەنەرالدار مەن وفيتسەرلەر جۇرگىزەدى. ولار جاس وفيتسەرلەرمەن ءوز تاجىريبەلەرىمەن ءبولىسىپ, وسكەلەڭ ۇرپاقتى تاربيەلەۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى.
اعا ۇرپاقتىڭ داڭقتى ىستەرىن قازىرگى ۇلاندىقتار ابىرويمەن جالعاستىرىپ كەلەدى. ۇلتتىق ۇلاننىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرى كۇندەلىكتى قىزمەت اتقارۋ كەزىندە باتىلدىق, قىراعىلىق تانىتىپ, ءتۇرلى جاعدايدا ازاماتتارعا قولۇشىن سوزىپ, جانقيارلىق ىستەرگە بارىپ جاتادى.
مىسال كەلتىرە كەتەيىن. 2023 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا قىزىلوردا قالاسىنىڭ ورتالىعىنداعى ساۋدا نۇكتەلەرىندە بولعان ءورت كەزىندە ۇلتتىق ۇلان جاۋىنگەرلەرى ءورت سوندىرۋشىلەر كەلگەنشە جالىن شارپىعان ءۇي-جايعا كىرىپ, ازىق-ت ۇلىك جانە كيىم-كەشەك تاۋارلارىن شىعاردى. 5547 اسكەري ءبولىمى اسكەري جاساق باسشىسى, ەفرەيتور مۇحامەتالى جاقسىباي, ءپاترۋلشى قاتارداعى جاۋىنگەرلەر عاني قوسىلعان مەن دارىن ابسادىق ۇلىنىڭ جەدەل ءىس-قيمىلىنىڭ ارقاسىندا ءىرى سوماعا باعالاناتىن ساۋداگەرلەردىڭ قۇندى زاتتارى مەن مۇلكى امان قالدى.
سول جىلدىڭ 23 ماۋسىمىندا ەلوردالىق بريگادانىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرى استاناداعى كانالدا سۋعا باتىپ بارا جاتقان بالانى بايقاپ قالعان. اسكەري جاساق باسشىسى الىبەك نوعاەۆ پارمەن بويىنشا بولعان وقيعانى بايانداي سالىسىمەن سۋعا سەكىرىپ, ءجاسوسپىرىمدى قۇتقارىپ قالادى.
2023 جىلدىڭ 2 قاراشاسىندا مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتىك ورتالىعىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا ارنايى ماقساتتاعى جاساق تۋرالى «Burkit» كوركەم ءفيلمى قازاقستاندىق پروكاتقا شىقتى. بۇل – اسكەري قىزمەتشىلەر جاساعان ەرلىك وقيعالارىنا نەگىزدەلگەن ءۇشىنشى كينوكارتينا. ماقساتى – جاستار اراسىندا ار-نامىس پەن قادىر-قاسيەتتى, دوستىق پەن ءپاتريوتيزمدى, وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى جانە انتقا ادالدىقتى ناسيحاتتاۋ. جالپى, ۇلتتىق ۇلان اسكەري قىزمەتشىلەرىنىڭ مورالدىق-پسيحولوگيالىق جاي-كۇيى بىزگە جۇكتەلگەن بارلىق قىزمەتتىك-جاۋىنگەرلىك مىندەتتەردى ورىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ۇلتتىق ۇلاننىڭ بارلىق جەكە قۇرامىن, ارداگەرلەر مەن ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىن ءتول كاسىبي مەرەكەسىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتاي وتىرىپ, اماندىق پەن وركەندەۋ, قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىق تىلەيمىز.
ەركىن بوتاقانوۆ,
ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى –
ۇلتتىق ۇلاننىڭ باس قولباسشىسى, گەنەرال-لەيتەنانت
