قاتالدىعى مەن ەڭسەنى ەزەر مىسىن جازۋشىنىڭ كوزىن كورگەن قالامگەرلەر مەن قاراماعىندا قىزمەت ەتكەن ارىپتەس اعا-اپالاردىڭ اۋزىنان ءجيى ەستىپ جۇرگەندىكتەن بولار, ول كىسىمەن جۇزبە-ءجۇز وتىرىپ سۇحبات قۇرۋ مەن ءۇشىن ءتىپتى ارمانداۋدىڭ ءوزى مۇمكىن ەمەستەي كورىنەتىن قيال-عاجايىپ ەدى. بىراق ءبىر عانا ءسات سول قيالىمىزدى اقيقاتقا اينالدىردى.
جازۋشىنىڭ 80 جىلدىق مەرەيتويى تۋعان جەرىندە دۇركىرەپ تويلاندى. جۋرناليستىگىمىزدى جەلەۋ ەتە ءجۇرىپ, الماتىدان اتتانعان قالامگەرلەر مىنگەن اۆتوبۋسپەن جەتىپ, ءبىز دە سول تويدىڭ تورىنەن تابىلدىق. ورايى كەلگەن ءۇزىلىستىڭ بىرىندە شەراعاڭمەن سۋرەتكە تۇسۋگە ۇمتىلا بەرگەنىمىز سول ەدى, ماڭايىندا قاپتاپ جۇرگەن اكىم-قارالار قالامگەردى كولەگەيلەپ, جانىنا جولاتپادى. جاستىق ماكسيماليزمنىڭ اسەرى بولسا كەرەك, «وسى ءساتتى قۇر جىبەرسەم, ەندى مۇنداي مۇمكىندىك تۋماس» دەگەن وي جانىما باتىلدىق سىيلاپ, سوڭىندا قالىپ بارا جاتىپ بار داۋسىممەن: «اتا, سىزبەن ءبىر رەت سۋرەتكە تۇسسەم, ارمانىم بولماس ەدى», دەپ ايقايلاپ جىبەرىپپىن. داۋىسقا ەكپىن قوسپاسا, ىعى-جىعى حالىقتىڭ ورتاسىنان اقساقالدىڭ ەستي قويۋى ەكىتالاي ەدى سەبەبى.
باعىما وراي ءوتىنىشىمدى قالامگەردىڭ قۇلاعى قالت جىبەرمەپتى. شەراعاڭ سوندا قاسىنا ەرگەن قالىڭ توپتى توقتاتىپ قويىپ: «اينالايىن, بەرى كەل», دەپ قاسىنا شاقىرىپ الىپ, سۋرەتكە ءتۇستى. ساۋلەلى ءسات سوڭىندا: «مىنا قايسارلىعىڭ ۇنادى. وسى قالىبىڭنان تانبا!» دەپ باتا بەرگەن اقساقالدىڭ مەيىرلەنگەنىن پايدالانىپ سۇحبات العىم كەلەتىنىن دە ايتىپ ۇلگەردىم. اڭىز ادام سوندا جادىراپ ءبىر ك ۇلىپ الدى دا: «قادالعان جەرىڭنەن قان الماي قويمايتىن قانداي قىزسىڭ؟ مىنا توي ءبىتسىن. سودان سوڭ حابارلاس!» دەدى. مۇنداي ايرىقشا مەيىرىم مەن جىپ-جىلى جاۋاپتى كۇتپەسەم كەرەك, جۇرەگىم اتقاقتاپ اۋزىما تىعىلدى.
ارادا بىرنەشە كۇن وتكەن سوڭ, جۇيتكىگەن وتاربا تاراز تورىندەگى قالامگەردىڭ قارا شاڭىراعىنا جەتكىزدى. بويىمدى تولقىنىستان بۇرىن, قورقىنىش بيلەدى. ءسوزى ءمىردىڭ وعىنداي قازاق كوركەمسوزى مەن كوسەمسوزىنىڭ قىزىل جەبەسى ءبىز كەلگەندە ەسىك الدىندا جۇرگەلى تۇرعان كولىك ىشىندە وتىر ەكەن. قالاداعى مەكتەپتىڭ بىرىندە وتەتىن شاكىرتتەرمەن كەزدەسۋگە كەتىپ بارادى. ۋاقىتىندا ۇلگەرىپپىز. الاشتىڭ اسقار تاۋداي اقساقالىنا سالەم بەرىپ, ءبىر كۇن بويىنا جانىنا ەرىپ, «شەراعاڭنىڭ جولىمەن» جۇرۋگە رۇقسات سۇرادىق. تولقىنىستان دىرىلدەپ شىققان ءۇنىمىز مەن كىبىرتىكتەپ شىققان سوزىمىزدەگى بالالىق اڭعالدىقتى اڭعاردى ما, الدە تاعىلىمدى تۇلعانىڭ عيبراتتى عۇمىرىنان ءتالىم الساق دەگەن تالپىنىسىمىز بەن قيىلا وتىنگەن ۇسىنىسىمىز ۇنادى ما, اۋەلگى قاتقىل جۇزىندە جىلۋ پايدا بولدى. جارقىراي ءبىر جىميىپ الدى دا, كولىكتىڭ ارتقى بولىگىندەگى ورىندى نۇسقادى. مەكتەپتەگى كەزدەسۋدەن كەيىن اتامەن بىرگە اۋلادا ءبىرشاما ۋاقىت سەرۋەندەۋدىڭ دە ءساتى ءتۇستى. ادەتتە ءبىر قاراعان كىسىگە سۇستى, قاتال كورىنەتىن, قيالىمىزدا تالاپشىل دا تىك رەداكتور, باتىل باسشى رەتىندە ورنىعىپ قالعان بەينەنىڭ جۇزىندەگى ول قاتقىلدىقتان ەمەن-جارقىن اڭگىمە, رياسىز سۇحباتقا كەلگەندە ءىز دە قالمايدى ەكەن. قوبالجىپ بارعان قورقىنىشىمىزدى, اقىلگوي اقساقالدىڭ دارقان كوڭىلى, داريا اقىلى ءبىر-اق ساتتە سەرپىپ تاستادى.
«زامان بۇزىلىڭقىراپ بارا جاتقان سياقتى. بوستاندىق كوپ. دەموكراتيا جاقسى دەگەنمەنەن, قازىر ادامداردىڭ كوبىسىندە ءوز باسىنىڭ قامىن ويلاۋ كوبەيىپ كەتتى. بىراق كەلەشەكتەن ءۇمىتتى ۇزبەۋ كەرەك, بولاشاقتا بارلىعى دا وڭالار. وسىمەن ءبارى ءبىتتى, الەم تۇگەلدەندى دەپ جانە ايتۋعا بولمايدى. ءالى قايدا؟ زامان نەبىر ءتۇرلى قۇلپىرادى, نەشە ءتۇرلى وزگەرەدى. قازاققا جالعىز-اق دۇنيە – قازاقتىڭ كەڭ پەيىلى جەتىسپەيدى. وكىنىشكە قاراي, وسى ءبىر تاماشا قاسيەتىمىزدى جوعالتىپ الدىق», دەپ كۇرسىنگەن قالامگەر قولىنا تاياعىن الىپ, ەسىككە قاراي بەتتەدى. ۇندەمەي عانا سوڭىنان ەردىم. باسپالداقپەن باياۋ كوتەرىلىپ, قازاقىلىقتى اڭساعان اقساقالدىڭ قالانىڭ قاق تورىندەگى كوپپاتەرلى ءۇيدىڭ ەكىنشى قاباتىنان ورىن تەپكەن قوناقجاي شاڭىراعىنا قاراي اياڭدادىق. جارىعى مول تۇسكەن ءۇش بولمەلى كەڭ پاتەر ەكەن. «جۇرە عوي, اينالايىن!» دەپ ءتور جاقتاعى بولمەگە قاراي ءوزى باستاپ, باعىت تۇزەدى. قالامگەردىڭ جازۋ بولمەسىنە كىرگەننەن-اق كوزىم بىردەن ءتورت قابىرعاعا بوس ورىن قالدىرماي ادەمى ەتىپ تىزىلگەن كىتاپتارعا ءتۇستى. قولىمدا الماتىدان ارنايى «قولتاڭبا قويعىزسام» دەپ ارقالاي كەلگەن جازۋشىنىڭ بىرنەشە كىتابى بار ەدى. سوندا سۋرەتكەر ء«بىر كەم دۇنيەسىن» قولىنا الىپ, پاراقتاپ وتىردى دا: «نازەركە سۇلۋعا! جاسىڭ ۇزاق, ءومىرىڭ جارقىن بولىپ, شىرايلى كۇندەرىڭ كوپ بولسىن!» دەپ قولتاڭباسىن قويدى. ءسوز سوڭىندا: «جاقسى جۋرناليسكە ەڭ الدىمەن تالانت كەرەك. تەرەڭ ويلانىپ جانە سول ويىن حالىققا ۇنايتىنداي ەتىپ جازا, ايتا بىلۋگە ءتيىس. ءجۋرناليستىڭ باستى مىندەتى شىندىق ەكەنىن ەشقاشان ەستەن شىعارماڭدار, اقيقاتتان اتتاماڭدار. جالتاق ەمەس, جاسامپاز بولىڭدار, باتىل بولىڭدار! سوندا ابىرويلى بولاسىڭدار. شىندىق – جازۋشىنىڭ, ءجۋرناليستىڭ اناسى. وسىنى ەستەن شىعارماۋ كەرەك. وزدەرىڭدەي جاستاردىڭ تالابىن كورگەندە, ەتكەن ەڭبەگىمىز ەش كەتپەپتى دەيسىڭ ىشتەي ريزا بولىپ, ءبىر مارقايىپ قالاسىڭ. وسىندايدا ءومىر سۇرە بەرگىڭ كەلەدى. ادامدار كوڭىلىڭدى كوتەرەدى. جاسارىپ كەتكىڭ كەلەدى. بارلىعىڭ امان بولىڭدار», دەپ اقەدىل كوڭىلىن اقتارا اق باتاسىن بەرگەن اقساقال ءبىزدى ەسىككە دەيىن ءوزى شىعارىپ سالدى.
قالامگەردىڭ قولتاڭباسى قويىلعان بىرنەشە كىتابىن قولتىعىمىزعا قىسا, قازاق ءباسپاسوزىنىڭ باھادۇرىمەن قيماي قوشتاستىق. بۇل ۋاقىتتا ءبىزدى ءتۇتىنىن بۋداقتاتا قوس يىنىنەن دەم الىپ وتاربا كۇتىپ تۇرعان ەدى بەكەتتە. تاعىلىمدى تۇلعامەن وتكەن عيبراتقا تولى ەستەن كەتپەس ءبىر كۇنىمىزدى وسىلاي تاريح قويناۋىنا تاپسىرىپ, ءتۇرلى تەبىرەنىسكە تولى اسەرىمىزدى ارقالاپ الماتىعا قاراي ءجۇرىپ كەتتىك…
