ءالى دە اۋىلدارعا نازار كەمشىن
بۇگىندە عىلىممەن اينالىساتىن ادامداردىڭ ەڭبەكاقىسى تومەن ەكەنى جاسىرىن ەمەس. ونىڭ سىرتىندا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ زاماناۋي تەحنولوگيامەن قامتىلۋى سىن كوتەرمەيدى. ماسەلەن, قازىر كوپتەگەن مەكتەپتە ينتەراكتيۆتى تاقتا ورناتىلسا, ۇلىم جۇمىس ىستەيتىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اۋديتورياسىندا ءالى ەسكى تاقتا تۇر. وعان كادىمگى بورمەن جازادى ەكەن. جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بازاسىن جەتىلدىرۋ قاجەت.
ءوز ماماندىعىن ءسۇيىپ, ۇزاق جىل تەر توككەن ۇستاز قانداي قۇرمەتكە دە لايىق. 2019 جىلدىڭ 27 جەلتوقسانىندا «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» ارنايى زاڭ قابىلداندى. سوڭعى جىلدارى مۇعالىمدەر مەن دارىگەرلەردىڭ ەڭبەكاقىسى ءوستى. بىراق ازىق-ت ۇلىك پەن تاۋارلاردىڭ باعالارى دا دەس بەرەر ەمەس. قىمباتشىلىق قاراپايىم ادامدارعا اۋىر سوعىپ وتىر.
ەندىگى جەردە اۋىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ دە جالاقىسى وسكەنى دۇرىس. ۇكىمەت حالىقتى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى جەرلەردە جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋى كەرەك. اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن شارۋا قوجالىقتارى بىرىگىپ ىرىلەنگەن جاعدايدا, ولاردىڭ تيىمدىلىكتەرى دە اناعۇرلىم ارتار ەدى. ناتيجەسىندە, اۋىلداردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايى جاقساراتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
ەلدى مەكەندەردە نارىق زامانىنا لايىقتالعان ءوندىرىس ورىندارى بولۋى كەرەك. سوندا عانا ادامدار اۋىلدا تۇراقتى ءومىر سۇرەدى. جۇمىستىڭ جوقتىعىنان اۋىل حالقىنىڭ ۇلكەندى-كىشىلى قالالارعا ۇدەرە كوشكەنى ءمالىم. جالپى, شاعىن ەلدى مەكەندەردە جۇمىس بولىپ, جالاقى وسەر بولسا, ياعني ەڭبەك لايىقتى باعالانسا, ەشكىمنىڭ دە جىلى ورنىن سۋىتپاسى انىق. حالىقتىڭ تۇرمىسى دا بەرەكەلى بولار ەدى. كەزىندە قاراپايىم ەڭبەك ادامىنا دەگەن قۇرمەت جوعارى بولاتىن. وسىنى قالپىنا كەلتىرۋ قاجەت.
الىس اۋىلدارعا جاقسى جولدار مەن جاڭا مەكتەپتەر قاجەت. مىسالى, مەن جۇمىس ىستەگەن سارىبۇلاق اۋىلىنداعى مەكتەپ 1930 جىلى سالىنعان! جۇمىسشىلاردىڭ ەكى قاباتتى جاتاقحاناسى مەن 1996 جىلى ءىرى شارۋاشىلىقتار تاراعان ۋاقىتتا كەڭشاردىڭ كەڭسەسى مەكتەپتەرگە اينالدىرىلدى. ءسويتىپ, ءبىر مەكتەپتىڭ وقۋشىلارى ءۇش عيماراتتا وقىپ ءجۇر. 300 ورىندىق جاڭا مەكتەپ سالىنسا, اۋىلدان دا عىلىم مەن بىلىمگە دەن قوياتىن جاستار شىعاتىنى كۇمانسىز.
ءاليا جۇماتاەۆا,
ارداگەر ۇستاز
الماتى
بيىك پاراسات ورداسى
قازىرگى جاhاندانۋ زامانىندا جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ دا قارىشتاپ دامىپ, ادامزاتتىڭ ءتۇرلى قاجەتتىلىكتەرىن مولىنان قاناعاتتاندىرىپ وتىرعانى بەلگىلى. سونىمەن ءبىر مەزگىلدە ادام ساناسى عالامتورعا تاۋەلدەنىپ, كىتاپ, گازەت-جۋرنال وقۋدان ايتارلىقتاي الىستاپ بارا جاتقانى دا جاسىرىن ەمەس. دەي تۇرعانمەن, بۇگىنگى الەمدە ءالى دە كىتاپحانالاردىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە ەكەنى كۇمانسىز. دامىعان الپاۋىت ەلدەردىڭ ءىرى باس كىتاپحانالارىن ايتپاعاننىڭ وزىندە, ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق قۇندى جادىگەرلەرىمىزدىڭ شاشاۋىن شىعارماي حالىق يگىلىگىنە ۇسىنىپ وتىرعان الماتىداعى ۇلتتىق كىتاپحاناعا ءوزىمنىڭ ريزاشىلىعىمدى بىلدىرە كەتكەندى ءجون كوردىم.
مەن اجەم تۋرالى ەستەلىك جازىپ ءجۇرمىن. مۇندا حالقىمىزدىڭ ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندەگى تىلداعى ەرلىككە پاراپار ەڭبەگى سيپاتتالادى. ەر ازاماتتاردىڭ جوقتىعىن بىلدىرتپەي, تىلداعى بار اۋىرتپالىقتى ءوز يىقتارىمەن كوتەرە بىلگەن انالاردىڭ ءبىرى – قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ ەكى دۇركىن دەپۋتاتى اجەم زاعي اباقوۆا. مەنىڭ ەستەلىك جازۋ بارىسىندا تۋىنداعان پروبلەمالارىمدى شەشۋگە الماتىداعى قازاقستان رەپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق كىتاپحاناسىنىڭ كوپ كومەگى ءتيدى.
عيمارات تابالدىرىعىنان اتتاعانىم سول ەدى, قۇددى ءبىر جىلىلىقتىڭ لەبى ەسكەندەي بولدى. انىقتاما بولىمىندەگى جىلى جىميعان ورىمدەي قازاقتىڭ بويجەتكەندەرى قايدا باراتىنىمدى ايتىپ, بىردەن ءجون سىلتەدى. مەرزىمدى باسىلىمدار قىزمەتىنىڭ توپ جەتەكشىسى بايان وتەباەۆا دا وتە كىشىپەيىل, اسا مادەنيەتتى جان ەكەن. كەلگەن ماسەلەمدى بىلگەننەن كەيىن بارلىعىن مۇقيات ءتۇسىندىرىپ, ۇلكەن كومەك بەردى. سول بولىمدەگى باسقا دا قىزدار ءبىر كىسىدەي جاردەم قولدارىن سوزدى. ءوز ىستەرىنە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن ناعىز كاسىبي مامانداردىڭ ارقاسىندا مەن 1942-1955 جىلدار ارالىعىنداعى وزىمە قاجەتتى ماتەريالدارعا ەش قينالماي-اق قول جەتكىزدىم.
ۇلكەن ۇلتتىق كىتاپحانا ۇجىمىنىڭ جۇمىسىن ۇتىمدى ۇيىمداستىرىپ وتىرعان بىلگىر باسشى باقىتجامال قايىربەكقىزىنان باستاپ, ءبولىم باسشىلارىنا, توپ جەتەكشىلەرىنە, ونىڭ ىشىندە اسىرەسە بايان مەكەنبايقىزىنا شىن جۇرەكتەن شىققان ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. كىتاپحانا قىزمەتكەرلەرىنە ەندى عانا ەسىگىن اشقان جاڭا 2024 جىل تابىس جىلى بولسىن دەگەن تىلەك قوسامىن.
زۋرا راقىشەۆا,
زەينەتكەر
استانا
دومبىرا دارىپتەلگەن اشىق ساباق
«ەكى ىشەكتىڭ ءبىرىن قاتتى, ءبىرىن ءسال-ءپال كەم بۇرا. ناعىز قازاق قازاق ەمەس, ناعىز قازاق – دومبىرا!» – دەپ جىرلاعان قادىر مىرزا ءالي اتامىز. دومبىرانى قازاقى بولمىسىمىزدىڭ ءرامىزى دەسەك, ەش ارتىق ايتقاندىق ەمەس. قازاقتىڭ فولكلورى, ادەبيەتى, مۋزىكاسى, انشىلىك ونەرى – ءبارى-ءبارى دومبىرامەن تىعىز بايلانىستى.
الماتى وبلىسىنىڭ ىلە اۋدانىنا قاراستى قوسوزەن اۋىلىنداعى №14 ورتا مەكتەپتە وڭىرلىك دەڭگەيدەگى اشىق ساباق وتكىزىلدى. «دومبىرا – حالىقتىڭ رۋحى» دەگەن تاقىرىپ اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان ءىس-شاراعا 7 ء«ا» سىنىبىنىڭ وقۋشىلارى قاتىستى. اشىق ساباقتىڭ ماقساتى جاس بۋىنعا دومبىرانىڭ قادىر-قاسيەتى مەن ونىڭ مادەنيەتىمىزدەگى الاتىن ورنىن ۇعىندىرۋ بولدى. ۇلتتىق مۋزىكالىق اسپابىمىزدىڭ ءباسىن تۇسىرمەي ءارى قاراي دا دارىپتەۋ كەلەشەك ۇرپاقتىڭ موينىندا ەكەندىگىنە ءمان بەرىلدى.
اشىق ساباق بارىسىندا دومبىرامەن پاريج تورىندە ءان سالعان امىرە قاشاۋباەۆ بابامىز تۋرالى سيۋجەت كورسەتىلدى. ەتنوگراف عالىم اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ دومبىرانى ۇلىقتايتىن «تاۋقۇدىرەت» اڭىزىنىڭ اۋديو جازباسى تىڭدالدى. بۇعان قوسا, وقۋشىلار وزدەرىنىڭ دومبىرا تۋرالى شىعارعان ولەڭدەرىن مانەرلەپ وقىدى. اشىق ساباق سوڭىندا وقۋشىلار تاراپىنان كەرى بايلانىس رەتىندە مەكتەپتەن دومبىرا ۇيىرمەسىن اشۋ تۋرالى سۇرانىستار ءتۇستى. بۇل, ارينە, قۋاناتىن جاعداي. دەمەك, ءبىز بالالاردىڭ بويىندا ۇلتتىق مۇراعا دەگەن قىزىعۋشىلىقتى وياتا بىلدىك. بولاشاقتا ەلىمىزدىڭ ءار مەكتەبىندە تەگىن دومبىرا ۇيىرمەسى اشىلسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولاتىن ەدى.
اشىق ساباققا اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پاندەرىنىڭ ادىسكەرى اقمارال قۇرمانجانقىزى مەن ءپان مۇعالىمدەرى قاتىستى. ۇلتتىق مۇرامىزدى ودان ءارى دارىپتەۋ جولىنداعى ءىس-شارالار ەندى وبلىستىق دەڭگەيدە جالعاساتىن بولدى. وعان شاقىرتۋ كەلىپ ءتۇستى. بىرىگىپ كوتەرگەن جۇك جەڭىل دەگەن, اركەز دومبىرامىزدى دارىپتەپ, تانىتىپ جۇرەيىك. ەلىن سۇيەر, قازىناسىن قادىر تۇتار قازاعىمىز كوپ بولسىن.
مۋنيرا راقىمباەۆا,
№50 ورتا مەكتەپ مۇعالىمى
الماتى وبلىسى,
ىلە اۋدانى
