قاراقالپاقتىڭ كلاسسيك اقىنى تiلەۋبەرگەن جۇمامۇراتوۆتىڭ «قازاق دوسىما» اتتى ولەڭى بار. سوندا شايىر تومەندەگىشە جىرلايدى:
«كەيدە تiپتi سىباي قونعان ەل ەكەن,
Iرگەلەسiپ قوندىرىلعان كەرەگەم.
قاراقالپاق ەلiندە دە جىرلاندى,
قامبار باتىر, الپامىس پەن تولەگەن.
بiر تەرەكتiڭ بۇتاعىنداي ۇرپاقپىز,
قايعىدا دا, شاتتىققا دا ورتاقپىز.
«كەڭ دالانىڭ جىرشىسى» دەپ بiزدەردi,
ءۋاليحانوۆ ايتقان قاراقالپاقپىز». مىنە, سول شوقان بابامىز «كەڭ دالانىڭ جىرشىسى» دەپ اتاعان حالىقتىڭ ونەرىمەن كۇنى كەشە ەلوردا جۇرتشىلىعى كەڭىنەن تانىستى.
ءال-فارابي اتىنداعى وقۋشىلار سارايىندا وتكەن ءانشى, وزبەكستان مەن قاراقالپاقستان رەسپۋبليكالارىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى ماحسەتباي وتەمۇراتوۆتىڭ «مەن اۋىلدى ساعىندىم» اتتى كەشى وسكەن جەردى, تۋعان توپىراقتى, قاراشاڭىراقتى ساعىنعان تالاي جاننىڭ كوڭىلىنە مەدەۋ بولدى. كونتسەرتكە كەلگەن ءار كورەرمەننىڭ جۇزىنەن كىندىك كەسكەن جۇرتىن اڭساعان كۇيدى بايقاماۋ مۇمكىن ەمەس. بارلىق ءاندى قوسىلا شىرقاپ, كەزەك-كەزەك گۇل شوقتارىن ۇسىنىپ, تەربەلە, تەبىرەنە قول شاپالاقتاپ, ءتىپتى ورتاعا شىعىپ بيلەپ تە كەتتى. كوپشىلىككە وسىنداي كەرەمەت كوڭىل كۇي سىيلاپ, سوناۋ وسكەن ءوڭىردىڭ ىستىق سالەمىن الىپ كەلگەن ماحسەتباي وتەمۇراتوۆ ءوز شىعارماشىلىعىنداعى تاڭداۋلى تۋىندىلاردى ورىندادى. قازاق اندەرىن دە ناقىشىنا كەلتىرە شىرقادى.
ونەر مايتالمانىنىڭ ءان كەشىندە استاناداعى «جايحۋن» قاراقالپاق ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ بيشىلەرى ساحناعا شىقتى. سونداي-اق «Qazaqstan داۋىسى» جوباسىنىڭ II ماۋسىمىندا فينالدا باق سىناپ جاتقان قاراقالپاقستاندا تۇراتىن تالانتتى قانداسىمىز مۇسا مارات ءان ايتىپ, تىڭداۋشىنى باريتون داۋسىمەن تاڭعالدىردى. قازاقى داستۇرمەن ماحسەتباي وتەمۇراتوۆ ونەردە ىزىنەن ەرگەن ىنىسىنە تالاي جەڭىس پەن جەتىستىككە جەتكىزگەن كوستيۋمىن تارتۋ ەتتى. قاسيەتتى ساحنادا جۇرگەن ەكى تولقىننىڭ سىيلاستىعى حالىقتىڭ ونەرىن تاسىتىپ, مەرەيىن اسىراتىنى ءسوزسىز.
ايتا كەتەيىك, ونەر ايدىنىندا قانشاما جىلدان بەرى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ايتۋلى كەشتىڭ اۆتورى ءبىرتالاي دودادا وزا شاۋىپ, بيىكتەردى باعىندىرىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2001 جىلى وزبەكستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جاس تالانتتارعا ارنالعان «نيحول» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اتاندى. 2005 جىلى «قاراقالپاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى» اتاعى بەرىلسە, 2011 جىلى «وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى» اتاندى. بۇدان باسقا دا حالىقارالىق ارەنادا توپ جارعان جەتىستىكتەرى جەتەرلىك. كۇنى كەشە عانا قازاق ادەبيەتىنىڭ كورنەكتى وكىلى, جازۋشى كەمەل توقاەۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويى اياسىندا حالىقارالىق ءىس-شارالارعا قولداۋ كورسەتىپ, باۋىرلاس ەلدەردە ونىڭ شىعارمالارىن كەڭىنەن ناسيحاتتاۋعا, ەكىجاقتى مادەني بايلانىستاردى نىعايتۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ العىسحاتىمەن ماراپاتتالدى. سونداي-اق الماتىدا وتكەن «جىل ادامى» بايقاۋىندا «التىن ادام» اتالىمىن يەلەندى. ءانشى بۇگىندە نوكىس قالاسىنداعى قاراقالپاقستان كوركەم ونەر سارايىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن اتقارىپ وتىر.
ءانشى قانشاما جىلدان بەرى قازاق ەلىن ارالاپ, جەكە كونتسەرت بەرىپ ءجۇر.
«بۇل جاقتا دا جەرلەس باۋىرلارىمىز كوپ. ءامۋداريانىڭ سۋىن ىشكەن, بالا كەزدەن بىرگە وسكەن تالاي قاراقالپاق بالاسى بۇگىندە قازاقستاندا تۇرىپ جاتىر. سول قانداس جۇرتتىڭ تۋعان ەلگە, تۋعان جەرگە ساعىنىشىن باسىپ, اۋىلدىڭ سالەمىن جەتكىزەيىن دەپ جەكە كەشتەرىمدى ءجيى وتكىزۋگە تىرىسامىن. بيىل مەنىڭ شىعارماشىلىعىم ءۇشىن تابىستى بولدى. گاسترولدىك ساپارىم دا استانانىڭ تورىندەگى كەشىممەن اياقتالىپ جاتىر. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ العىسحاتىمەن ماراپاتتالدىم. بۇل – وزبەكستان مەن قازاقستان اراسىنداعى مىزعىماس بەرىك مادەني بايلانىستىڭ بەلگىسى», دەيدى ماحسەتباي وتەمۇراتوۆ.
اتالعان كەش باس قالامىزدا 2016 جىلى اشىلعان «جايحۋن» قاراقالپاق ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ءوتىپ وتىر. بۇل بىرلەستىك قاراقالپاق مادەنيەتىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا ءتۇرلى مادەني, قايىرىمدىلىق ءىس-شارالارىن وتكىزىپ كەلەدى. بىرلەستىك قۇرامىنداعى «جايحۋن» بي ءانسامبلى مەن جاس انشىلەر دە ءتۇرلى ساحنالاردا ونەر كورسەتىپ ءجۇر.
«جايحۋن» قاراقالپاق ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى تازابيكە ساليەۆانىڭ ايتۋىنشا, ەكى حالىقتىڭ ونەرى دە ءبىر ورىستەن تارايدى.
«بىزدە ءاندى «قوسىق» دەپ ايتادى. دومبىرامەن ءان ايتۋدى دۋدارمەن باقسىلاردىڭ ءان ايتۋىمەن سالىستىرۋعا بولادى. باتىرلاردىڭ جىر-ەپوسىن قوبىزبەن ورىندايدى. بىزدە قازاق تىلىندەگى كىتاپتار وتە كوپ. وقىرماندار دا ونى اسىعا كۇتەدى. اقىندار ايتىسىنا دا كوپ قىزىعادى. كۇتىپ جۇرەدى. مەنىڭ قايىنەنەم مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ ولەڭدەرىن جاتقا بىلەدى. قازاقتىڭ اقىن-جازۋشىلارىن قۇرمەتتەيدى. بۇگىنگى ماحسەتبايدىڭ جەكە كونتسەرتى دە تۋىسقان ەكى حالىقتىڭ اراسىنداعى تەرەڭنەن تامىر تارتىپ جاتقان مادەني بايلانىستى نىعايتۋ ماقساتىندا وتكىزىلىپ وتىر», دەدى تازابيكە ساليەۆا.
سونداي-اق ول بىرلەستىك قۇرامىندا بيلەر مەن الدىڭعى تولقىن اعالار, قازاقستاننىڭ ءار سالاسىندا جەمىستى قىزمەت ەتىپ جۇرگەن جەرلەستەر, ءىس-شارالاردى ۇيىمداستىرۋعا ارقاشان بىلەك تۇرە اتسىلاساتىن بەلسەندى جاستاردىڭ دا بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ايتا كەتەيىك, سازدى كەشكە وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ەلشىلىگى قىزمەتكەرلەرى دە قاتىستى.
