فوتو: baq.kz
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2023 جىلى باستاماشىلىق ەتكەن ساياسي رەفورمالارىنىڭ نەگىزگى ناتيجەسى دەپ 19 ناۋرىزدا وتكەن پارلامەنت ءماجىلىسى مەن بارلىق دەڭگەيدەگى ماسليحاتتارعا سايلاۋدى جانە 5 قاراشادا وتكەن اۋداندار مەن وبلىستىق ماڭىزى بار قالالار اكىمدەرىنىڭ قاناتقاقتى سايلاۋىن ايتۋعا بولدى.
ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ورازعالي سەلتەەۆتىڭ ايتۋىنشا, ءدال وسى ەكى ناۋقان ەي-ءدىڭ الەۋمەتتانۋ زەرتتەۋىنىڭ نەگىزگى وبەكتىسىنە اينالدى.
«زەرتتەۋ اياسىندا ارالاس سايلاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ تۋرالى قوعامدىق قابىلداۋ دەڭگەيى انىقتالدى. دەپۋتاتتاردى سايلاۋدىڭ جاڭا فورماتى تۋرالى بىلەتىندەردىڭ كوبى (77,3%) مۇنداي رەفورمالار قازاقستانداعى دەموكراتيانىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەتىنىن مالىمدەدى. وسىلايشا, جاپپاي ساۋالنامالاردىڭ ناتيجەسى بويىنشا ارالاس سايلاۋ جۇيەسىن قوعام ماقۇلداپ وتىرعانىن بايقاۋعا بولادى. بۇل رەتتە پارتيا كانديداتتارىنا قاراعاندا ءوزىن ءوزى ۇسىنۋشىلارعا قولداۋ دەڭگەيى ءسال جوعارى ەكەنى تىركەلەدى», دەدى و.سەلتەەۆ.
ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا ينستيتۋتىنىڭ مالىمەتتەرىنە سايكەس, وتانداستارىمىز پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جاڭا قۇرامىنان جانە بارلىق دەڭگەيدەگى دەپۋتاتتاردىڭ جۇمىسىنان ولار الەۋمەتتىك پروبلەمالاردىڭ ءمانىن زەرتتەپ, زەردەلەيتىنىنە (36%), ازاماتتاردىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋعا (31,5%) جانە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىن جاقسارتۋعا (29,7%) جۇمىس ىستەيدى دەپ سەنەدى.
«ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ بەستەن ءبىرى جاقسى ناتيجەگە ۇمىتتەنەدى, بىراق ءبىر نارسە بولجاۋعا ءالى ەرتە دەپ سانايدى (20,5%). رەسپوندەنتتەردىڭ تاعى ءبىر بولىگى دەپۋتاتتاردىڭ ەلەكتوراتپەن جۇمىستا جانە ءوزارا ءىس-قيمىلدا قولجەتىمدىلىگى مەن اشىقتىعىنا ۇمىتتەنەدى (17,8%). ەي جۇرگىزگەن جاپپاي ساۋالنامانىڭ ناتيجەسىنە سايكەس, وتانداستارىمىزدىڭ باسىم كوپشىلىگى (83,9%) اۋداندار مەن وبلىستىق ماڭىزى بار قالالار اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋ تۋرالى يدەيانى قولدايدى. بۇل ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ ۇدەرىستەرىنە قاتىسۋدىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن مويىنداۋ رەتىندە تۇسىنۋگە بولادى», دەدى و.سەلتەەۆ.
ونىڭ سوزىنشە, بۇل قوعامنىڭ اشىق بولىپ, ادامداردىڭ شەشىم قابىلداۋ جۇيەسىنە دەگەن ۇمتىلىسىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. مۇندا ازاماتتار جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك باسشىلارىنىڭ تاڭداۋىنا تىكەلەي اسەر ەتە الادى.
«ال سايلاۋ تۋرالى اقپاراتتى الۋ جاعىنا توقتالساق, ازاماتتار اقپاراتتى الەۋمەتتىك جەلىلەردەن (43,5%), تەلەديداردان (32,6%), مەسسەندجەرلەردەن (20,5%) جانە جاڭالىق سايتتارىنان (20,2%) ءبىلىپ وتىرعان. بۇل اقپاراتتىڭ نەگىزگى كوزى رەتىندە الەۋمەتتىك مەديانىڭ ءداستۇرلى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا قاراعاندا بىرتىندەپ باسىم بولىپ بارا جاتقانىن تاعى ءبىر رەت دالەلدەيدى. زەرتتەۋ ناتيجەلەرىنە سايكەس, اۋداندار مەن وبلىستىق ماڭىزى بار قالالار اكىمدەرىنىڭ سايلاۋىن قولداۋ حالىق اراسىندا جوعارى دەڭگەيدە ەكەنىن كورسەتتى. وسىلايشا ازاماتتاردىڭ 90,7 پايىزى سايلاۋدى ۇيىمداستىرۋ ۇدەرىسىنە قاناعاتتانعانىن اتاپ ءوتتى», و.سەلتەەۆ.
ينستيتۋتتىڭ عىلىمي-تەوريالىق تالداۋ جانە ادىستەمەلىك قامتاماسىز ەتۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ارمان ەشمۇراتوۆتىڭ ايتۋىنشا, وتانداستارىمىزدىڭ 60 پايىزعا جۋىعى سايلاۋدى قانداي دا ءبىر تۇردە باقىلاعان. ال ءاربىر ءۇشىنشىسى سايلاۋدى مۇقيات قاداعالاعانىن جەتكىزگەن.
رەسپوندەنتتەردىڭ 29 پايىزى ساياساتتان تىس بولعاندىقتان سايلاۋ ۇدەرىسىنە قىزىعۋشىلىقتىڭ تومەندىگىن اتاپ ءوتتى. زەرتتەۋ ناتيجەسىنە سۇيەنسەك, حالىق ەلەكتورالدى كونتەنتتى كوبىنە الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى الادى, ياعني 52,3 پايىزدى قۇراپ وتىر. رەسپوندەنتتەردىڭ 51,4 پايىزى سايلاۋ ۇدەرىسىن ءداستۇرلى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى باقىلاعان.
