ەقىۇ كوپەنگاگەن قۇجاتىنا 20 جىل
10 ماۋسىمدا ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى, ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆ باستاعان دەلەگاتسيا دانيا كورولدىگىندە رەسمي ساپارمەن بولدى.
تالعات جۇماعۇلوۆ – كوپەنگاگەننەن.
الدىمەن وسى ەلدىڭ پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى لەنە ەسپەرسەنمەن كەلىسسوزدەر وتكىزىلدى. كەزدەسۋ بارىسىندا ل.ەسپەرسەن حانىم ەقىۇ-عا قازاقستاندىق توراعالىققا, سونىڭ ىشىندە قىرعىزستانداعى داعدارىستى رەتتەۋگە جوعارى باعا بەردى. ول سونداي-اق ەقىۇ سامميتىن بيىلعى جىلى وتكىزۋ تۋرالى قازاقستاننىڭ باستاماسىنا قولداۋ ءبىلدىرىپ, اۋعان پروبلەماسىنىڭ بۇكىل كۇردەلى سيپاتىن ەسكەرە وتىرىپ, بۇل ماسەلە ءسامميتتىڭ كۇن تارتىبىندە نەگىزگى تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى بولۋى كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. ەكى ەل سىرتقى ساياسي ۆەدومستۆولار باسشىلارى “ەقىۇ-نىڭ كوپەنگاگەن قۇجاتىنىڭ 20 جىلدىعى: ءمارتەبەسى مەن كەلەشەگى” تاقىرىبىندا مەرەيتويلىق كونفەرەنتسيانىڭ رەسمي اشىلۋىنا قاتىستى. ياعني, بۇل ساپاردىڭ ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستار تۇرعىسىنان عانا ەمەس, ەقىۇ شەڭبەرىندەگى ارىپتەستىگى جاعىنان دا ايرىقشا ماڭىزى بار. ەقىۇ-نىڭ ايگىلى كوپەنگاگەن قۇجاتى 1990 جىلدىڭ 29 ماۋسىمىندا گۋمانيتارلىق ولشەم بويىنشا دانيا استاناسىندا وتكەن كونفەرەنتسيادا قابىلدانعان بولاتىن. جيىرما جىل ىشىندە ول ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ بۇكىل ايماعى ءۇشىن ىرگەلى كودەكسكە, ۇيىم كەڭىستىگىندەگى ادامنىڭ نەگىزگى قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ ساقتالۋى سالاسىنداعى ماڭىزدى ەرەجەلەر جيناعىنا اينالدى. ايرىقشا اتاپ وتەرلىگى, كوپەنگاگەن قۇجاتى گۋمانيتارلىق ولشەمدەگى مىندەتتەمەلەردىڭ ورىندالۋ بارىسى تۋرالى جۇيەلى ءارى ۇزدىكسىز شولۋدى قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيدى. 1990 جىلدان بەرى ەقىۇ ادام قۇقىعى مەن دەموكراتيا سالاسىنداعى مىندەتتەمەلەردى ايتارلىقتاي كەڭەيتە ءتۇستى, ءارى دامىتتى. دەگەنمەن, كوپەنگاگەندە قابىلدانعان مىندەتتەمەلەر ەقىۇ ايماعىنداعى دەموكراتيالىق باسقارۋدىڭ نەگىزى, ياعني ستاندارتى رەتىندە قالىپ وتىر. كوپەنگاگەن قۇجاتىنىڭ ءبىرىنشى پاراگرافىندا “ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ... ۇكىمەتتىڭ نەگىزگى ءمىندەتتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى”, دەلىنەدى. دەمەك, قۇجاتتىڭ باستى فيلوسوفياسى وسىندا دەپ ءبىلۋ قاجەت. مەرەيتويلىق كونفەرەنتسيادا كوپەنگاگەن قۇجاتىندا كورسەتىلگەن مىندەتتەمەلەردىڭ ورىندالۋ بارىسىنا جالپى شولۋ جاسالىندى. قاتىسۋشىلار وسى ورايدا تۋىنداپ جاتقان ماسەلەلەردى قاراستىرىپ, شەشۋ جولدارىن تالقىلادى. كونفەرەنتسيادا بەس تاقىرىپتىق سەسسيا جۇمىس ىستەدى: “دەموكراتيالىق ءۇردىستەر – سايلاۋ جانە ادام قۇقىقتارى”, “زاڭ ۇستەمدىگى”, “ۇلتتىق ازشىلىقتار”, ء“جۇرىپ-تۇرۋ بوستاندىعى” جانە “گۋمانيتارلىق ءولشەمدەگى مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ”. وسىعان قوسا بولەك سەسسيا ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ءۇنقاتىسۋدى كوزدەيتىن “كورفۋ ۇدەرىسىنە” ارنالدى. بۇل ەقىۇ-نىڭ گۋمانيتارلىق ولشەم مەن بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ اراسىنداعى اجىراماس ءوزارا بايلانىستىڭ بار بولۋىنا, ياعني قاۋىپسىزدىكتىڭ ءبارىن قامتۋشى تۇجىرىمداماسىنا تىرەلەدى. وسى بايلانىس تۋرالى 14 قاڭتاردا ەقىۇ-نىڭ تۇراقتى كەڭەس مۇشەلەرىنە ارناۋىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا ايرىقشا اتاپ وتكەن بولاتىن. ء“بىزدىڭ ەلىمىز ءXXى عاسىرداعى ەقىۇ-نى ونىڭ اۋقىمىنداعى بارشا حالىقتار ءۇشىن دەموكراتيانىڭ, تۇراقتىلىق پەن وركەندەۋدىڭ ءبىرتۇتاس كەڭىستىگى رەتىندە قاراستىرادى”, دەگەن ەدى پرەزيدەنت. كوپەنگاگەندەگى مەرەيتويلىق كونفەرەنتسياعا قازاقستان قوسىمشا دەمەۋشى بولۋعا نيەتتى ەكەنىن مەملەكەتتىك حاتشى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆ بىلتىرعى جىلى افينا قالاسىندا ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى بيۋروسىنىڭ ماجىلىسىندە مالىمدەگەن بولاتىن. كونفەرەنتسيا قازاقستان, دانيا جانە ەقىۇ-نىڭ دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار مەن ادام قۇقىقتارى جونىندەگى بيۋروسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ءوتىپ وتىر. ءىس-شاراعا ەقىۇ-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردەن 300-گە جۋىق مەملەكەتتىك ورگاندار جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار وكىلدەرى قاتىسۋدا. كونفەرەنتسياداعى قازاقستاندىق دەلەگاتسيا پارلامەنت, پرەزيدەنت اكىمشىلىگى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى, كونستيتۋتسيالىق كەڭەس, جوعارعى سوت, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى, باس پروكۋراتۋرا, سىرتقى ىستەر, ادىلەت, ىشكى ىستەر, بايلانىس جانە اقپارات مينيسترلىكتەرىنىڭ, سونداي اق ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار وكىلدەرىنەن قۇرالعان. ال قازاقستان مەن دانيا اراسىنداعى قاتىناستارعا ورالاتىن بولساق, باستالعان ساپار وتاندىق سىرتقى ساياسي ۆەدومستۆوسى باسشىسىنىڭ ەكىجاقتى قارىم-قاتىناس تاريحىنداعى كوپەنگاگەنگە جاساعان العاش رەسمي ساپارى بولىپ تابىلاتىنىن ايرىقشا اتاپ وتكەنىمىز ءجون. قازاقستاندىق ديپلوماتيا جەتەكشىسىنىڭ دانيالىق ارىپتەسىمەن كەزدەسۋى بارىسىندا دانيا جانە قازاقستان اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ كەلەشەگى قاراستىرىلدى. ساپار اياسىندا ديپلوماتيالىق پاسپورتتارى بار ادامدار ءۇشىن بارىپ-كەلۋدىڭ ۆيزاسىز رەجىمىن ەنگىزۋ تۋرالى نوتا الماسۋ بولدى. ۆيزا تالاپتارىن الىپ تاستاۋ ەكى مەملەكەتتەگى رەسمي وكىلدەردىڭ بايلانىسىن جەڭىلدەتەتىنى, ەڭ الدىمەن ساياسي, ەكونوميكالىق, عىلىمي جانە مادەني سالالارداعى بايلانىستاردى جەڭىلدەتەتىنى بەلگىلى. دانيا كورولدىگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن 1991 جىلى 31 جەلتوقسان كۇنى مويىنداعان بولاتىن. 1992 جىلى 6 مامىردا ەكى ەل اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قاتىناس ورناتىلعان. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2000 جىلى 25-26 قازاندا دانياعا جاساعان ساپارى, وسى ەلدىڭ كورولەۆاسى مارگرەتە ءىى-مەن جانە سول كەزدەگى پرەمەر-مينيستر اندەرس فوگ راسمۋسسەنمەن كەزدەسۋى ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستار ءۇشىن ايرىقشا ماڭىزعا يە بولعان. 2009 جىلى قازاقستان مەن دانيا اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى 109,1 ميلليون اقش دوللارىن قۇراعان (سونىڭ ىشىندە قازاقستاندىق ەكسپورت – 56,8 ملن.دولل., دانيادان كەلگەن يمپورت – 52,2 ملن. دولل.). قازىرگى كەزدە قازاقستاندا دانيالىق كاپيتالى بار 27 بىرلەسكەن كاسىپورىن تىركەلگەن. مەملەكەتتىك حاتشى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆتىڭ كوپەنگاگەندەگى كەلىسسوزدەرى مەن كونفەرەنتسيادا سويلەگەن ءسوزى تۋرالى كەڭەيتىلگەن ماتەريالدى كەلەسى نومىردەن وقي الاسىزدار.
