ءيا, تالانتتى جازىلعان شىعارما دا ونەگەلى ادامنىڭ ءومىرى ءتارىزدى ماڭگىلىك جاسايدى. ال تالانتقا باتىلدىق قوسىلعاندا ول تۋىندىنىڭ قۇنى ءتىپتى تەڭدەسسىز. الپىس بەس جىل بۇرىن قاناپيا تەلجانوۆتى تولعاندىرىپ, قالامىنا شابىت سىيلاعان «اتامەكەنگە» كوز سالعان سايىن سوزبەن ايتىپ جەتكىزگىسىز سونداي ءبىر قۋاتتى رۋح قاناتتاندىرىپ اكەتىپ, قازاقتىڭ تارام-تارام تاۋقىمەتتى تاريحىنىڭ قاتپار-قويناۋىنا سۇڭگىتىپ جىبەرگەندەي بولادى.
...قازاقتىڭ كەڭ جازيرالى شەتى مەن شەگى جوق بايتاق دالاسى. بەرگى بولىگى سوقا جىرتقان سوقتا دا, ونىڭ ارعى بەتى بوز جۋسانى جايقالعان كيەلى بايتاق. ەكى وركەنيەتتىڭ شەكاراسىندا تۇرعان ات ۇستىندەگى كەيىپكەردىڭ كوزقاراسى ساناڭدى سىلكىپ الاتىنداي. ءمان بەرىپ قاراعان كىسى ونىڭ كوزدەرىندەگى وڭمەنىڭنەن ءوتىپ كەتەر سۇمدىق ىزعاردىڭ ۇشقىنىن سەزەر ەدى... نانىمدى بەينە. تاڭعاجايىپ راكۋرس. تىڭ كوتەرۋگە قارسى كەيىپكەرىنىڭ درامالىق شيەلەنىسى. ىشكى ەموتسيا. وسىلاي كەشەگى الاشتىڭ كەۋدەسىندە ايتىلماي كەتكەن زارلىق كۇيدى قامىرىقتى قوڭىر كۇي قىلقالامىنان قويۋ تامعان قاناپيانىڭ كەيىپكەرى جەر جاھانعا ايتىپ, جار سالاتىنداي...
سەنبەسەڭىز, ءسىز دە كوز سالىپ, كوركەمدىگى مەن كەمەلدىلىگى قاتار كەلىسكەن تۋىندىنىڭ استارىنا ءۇڭىلىپ, تاعىلىمىنا وي جۇگىرتىپ كورىڭىزشى. كەنەپتەن تاراعان قارسىلىق كۇيى, ازاتتىققا دەگەن اڭسار سەزىم قالعىپ كەتكەن رۋحىڭىزدى قايتا سىلكىپ الاتىنداي ما, ايتەۋىر ايباتتى دا ايبىندى. ەندى بىردە مىرجاقىپتىڭ «ويان, قازاعى» مەن ماعجاننىڭ «ساعىنىشىن» ءبىر ارناعا توعىستىرعان دا ءدال وسى سۋرەت سەكىلدى ساناعا سان ءتۇرلى وي ۇيالاتادى.
تاعى بىردە تەلجانوۆ تۋىندىسى ورالحان بوكەيدىڭ ايگىلى «جەتىم بوتاسىن» كوز الدىڭىزعا اكەلەدى. وندا دا ەجەلگى قازاق مادەنيەتى مەن جاھاندانۋدىڭ اراسىنا شەكارا سىزىپ, بوتا جەتەكتەپ بارا جاتقان قىزدىڭ بەينەسى – قالامگەردىڭ ءوزى جاتسىنعان قوعامعا قارسىلىعىن كورسەتۋشى ەدى عوي. سول اقيقات قاناپيانىڭ قيالىنان تۋعان «اتامەكەنمەن» ءۇنسىز استاسىپ جاتقانداي. جارتى قابىرعانى تۇتاس الاتىن زور كارتينانىڭ شىندىعى دا تار زامانعا, كەر كەزەڭگە ايتىلعان سۋرەتشىنىڭ قارسىلىعى ىسپەتتى. تەك بىرەۋى سوزبەن سويلەتسە, ەكىنشىسى قىلقالاممەن قۇبىلتادى.
قاناپيا تەلجانوۆ – كەڭەس وداعىنىڭ تۇسىندا ءبىر كارتيناسىمەن-اق ۇلتتىق يدەيانى كوتەرە بىلگەن بىردەن ءبىر مايتالمان. سۋرەتكە ۇزاق ءۇڭىلىپ وتىرىپ سۋرەتشى يمپەريانىڭ قىلىشىنان قان تامىپ تۇرعان كەزىندە قىلقالامىنان مىنانداي بوياۋدى قالاي توككەن دەپ تاڭىرقايسىڭ ەرىكسىز! قاھارماندىعىنا باس يەسىڭ!
قازاقتىڭ جانىنا اينالعان كارتينانىڭ ءون بويى تۇنىپ تۇرعان كونتراست, قارسىلىق. بىراق سوعان قاراماستان «اتامەكەن» انانىڭ الاقانىنداي جىپ-جىلى. قوڭىر جانە سارى-كۇرەڭ بوياۋعا باي, ال القىزىل مەن التىن تۇستەردىڭ كەنەپتە قالدىرعان سيرەك ۇشكىر جاعىلىمدارى جانىڭدى الاپات اسەرگە بولەپ, بويىڭا رۋح بەرەتىن بۇل تۋىندى اتىمەن عانا ەمەس, زاتىمەن دە قازاقتىڭ ءوزىن, ۇلتتىڭ تۇتاس بولمىسىن بەينەلەيدى. ءبىر قىزىعى, تەك سۋىق ءتۇستى بوياۋلار پايدالانىلعان سۋرەتكە قاراساڭ كوڭىلىڭ جىلىپ سالا بەرەدى. قاتقىل ءتۇستى بوياۋمەن بەدەرلەنسە دە جانارعا جىلۋ ۇيالاتاتىن قاسيەتى – سۋرەتتىڭ باستى قۇندىلىعى. ويتكەنى «اتامەكەن» – ءبۇتىن ءبىر ۇلتتىڭ بولمىس-ءبىتىمىن, ءجۇرىس-تۇرىسىن, كەسكىن-كەلبەتىن بارىنشا ايقىن جەتكىزگەن الاشتىڭ اۆتوپورترەتى دەسەك, ەش قاتەلەسپەيمىز. سۋرەتكە ءبىر قاراعاننان-اق قازاقتىڭ ءيىسى اڭقىپ, تۋعان جەردىڭ سامال لەبى ماڭدايىڭدى سيپاپ وتكەندەي عالامات كۇي كەشەسىڭ. سۇسى مەن سالتاناتى قاتار ورىلگەن ونەردىڭ قۇدىرەتى سول – بۇل قازاقتىڭ ءوزى تۋرالى تۋىندى. كەڭەس وداعىنىڭ كەرتارتپا كەزەڭىندە بيلىكتىڭ جۇيەسىز ساياساتىن اياۋسىز سىناي العان شىعارما. ياعني ونىڭ سالتاناتتى بولاتىن سەبەبى – وندا رۋح بار. ال سۇستىلىعىنىڭ استارىندا سۋرەتشى قىلقالامى ارقىلى جەتكىزىلگەن قازاقتىڭ ءور مىنەزى جاتىر. ال سول مىنەزدىڭ اسقاق كورىنىسى – نامىس ەمەس پە؟ دەمەك ءور نامىس ءوز كەزەڭىنە قارسىلىق كورسەتىپ تۇر.
تۋىندىعا نەگىزگى ارقاۋ بولعان تاقىرىپ – تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەردى يگەرۋ كەزەڭى. قازاق حالقىنىڭ تاريحىنداعى قارالى بەت. پارتيانىڭ كوزسىز جاسالعان بۇل ساياسي ناۋقانىنىڭ ارتىندا تۇتاس حالىقتىڭ اۋىر قاسىرەتى جاتىر. ۇلتتىڭ ۇلى بايلىعى, باستى قۇندىلىعى – جەر دەسەك, قاسيەتتى جەر-انا سايقال ساياساتتىڭ كەسىرىنەن نەندەي قورلىق كورمەدى؟ قازاقتىڭ قۇنارلى توپىراعىنا سارت ەتىپ كىرگەن سوقا ءتىسىنىڭ قانداي قاسىرەتكە باستاعانىنا تەك ۋاقىت-اعزام كۋا, تاريح – تورەشى. قايران, اتامەكەن!
مىنە, تەلجانوۆ تىڭ تۋىندىسى ارقىلى وسى ءبىر تراگەديالى تاقىرىپتى تەرەڭنەن تولعادى. سولاقاي ساياساتتىڭ قازاق مادەنيەتىنە, ۇلتتىق رۋحىنا, ەجەلگى تۇركى دۇنيەسىنىڭ ديدارىنا تۇسىرگەن تۇنەك تاڭباسىن اشكەرەلەدى. كارتيناعا مۇقيات زەر سالساڭىز, قۇلاپ بارا جاتقان بالبال تاس, قۇنسىز قۇلپىتاستى كورەسىز. وسى ارقىلى سۋرەتشىنىڭ تەك ەل مەن جەرگە ەمەس, ونىڭ مۇراسىنا, قۇدىرەتى مەن كيەسىنە جاسالعان تاعىلىق كورىنىستى دە اشىق ايىپتاعانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. سويتە وتىرىپ جىرتىلعان جەردىڭ ۇستىنە تەلجانوۆ ات ويناتىپ, كوكپار تارتقىزىپ, ماحامبەتتىڭ مىنەزىن الىپ كەلدى. بۇل سۋرەتكەردىڭ قازاقى ءوز مىنەزى, ءومىر سۇرگەن زامانىنا دەگەن ىشكى قارسىلىعى ەدى. ولاي ايتۋ ءۇشىن ىشكى رۋحىڭ بەرىك بولۋى كەرەك-اۋ... سول قايرات, سول قاھارماندىق قاناپيا بويىنان تابىلدى. ال «اتامەكەن» – ونىڭ ۇلتىن سۇيگەن ۇلى جۇرەگىنىڭ اسقاق ءۇنى ەدى. ول ءۇنسىز ايعايلاپ كەتتى...
بۇل كارتينا – ءسوز جوق, بىرنەشە بۋىندى تاربيەلەگەن ۇلى شىعارما. بار قازاقتىڭ سان عاسىرلىق عۇمىرىن ءوز بەينەسىنە سىيعىزعان تەڭدەسسىز تۋىندى. مۇنداي رۋحتاعى تۋىندىلار قازاق سۋرەتشىلەرىندە از بولعان ەمەس, بىراق رۋح كۇيىن شەرتەتىن «اتامەكەننىڭ» ورنى بولەك. سەبەبى ول – تۇتاس ءبىر حالىقتىڭ تاعدىرىن تولعاعان تۋىندى. قازاقستاننىڭ حالىق سۋرەتشىسى قاناپيا تەلجانوۆتىڭ 65 جىل قازاق ۇلتىنا قالتقىسىز قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان شەدەۆرى.
«اتامەكەن» پولوتنوسى سان عاسىرلىق تاريحىمىزدى تەرەڭنەن تولعاسا, قازىرگى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ قىلقالام يەلەرىن نە تولعاندىرادى؟ بۇگىندە وسى «اتامەكەنمەن» سارىنداس, ۇندەس پولوتنولار سالىنىپ ءجۇر مە؟ وندايدا از-كەم ويلانىپ, مۇدىرەتىنىمىز راس. سەبەپ بۇگىنگى سۋرەتشىلەرىمىزگە ءدال تەلجانوۆتىڭ بويىنداعى تاباندىلىق, قاناپيانى ماڭگىلىك ەتكەن كوزسىز قاھارماندىق جەتىسپەيتىندەي سەزىلەدى.
ال «ادام مەن عالام – مەنىڭ وي ىزدەنىستەرىمنىڭ الەمى مەن كەڭىستىگى, مۇڭىم مەن ءۇمىتىم. جەر بەتىندەگى باقىت پەن بولاشاققا دەگەن سەنىم رۋحىنا بولەنگەن ويلار كورىنىسى. مەنىڭ كارتينالارىم ادامنىڭ جارقىن ماقسات-مۇددەسى مەن ونىڭ جان دۇنيەسىنىڭ اسەمدىگىنە باعىشتالعان» دەپ تولعانىپ, بار قازاقتىڭ سۇلباسىن ءبىر شارشى مەترگە سىيعىزعان سۋرەتشىنىڭ عيباراتتى عۇمىرى دا «اتامەكەن» كارتيناسىنداي ماڭگىلىك جاسايدى.
