سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ىمىراسىز كۇرەس

تاۋەلسىز قازاقستان ءوزىنىڭ سترا­تە­گيالىق دامۋىنىڭ نەگىزگى باسىم­دىق­تارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ىنساپسىز الاياق­تار­دى الاستاپ, قوعامدى جات تو­عىشار ادەتتەن تازارتۋ مىندەتىن قاراس­تى­رىپ كەلەدى.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ: «سىبايلاس جەمقور­لىق­تىڭ سەبەبى مەن شارتتارىن جويماي ونىمەن كۇرەسۋ, بۇل – جەل ديىرمەنمەن الىسۋ. حالىق الدەبىر شەنەۋنىكتىڭ نەمەسە باسشىنىڭ جاي جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعانىن كورىپ قانا قويماي, ول جۇمىس ىستەگەن مەملەكەتتىك مەكەمەدە ەندى مۇنداي جاعدايدىڭ قايتا­لان­­بايتىنىن دالەلدەيتىن تۇبەگەيلى وزگەرىستەردىڭ ورىن العانىنا كۋا بولۋى كەرەك», – دەپ اتاپ كورسەتتى.

سىبايلاس جەمقورلىق مەملەكەتتىڭ ساياسي جانە قوعامدىق ينستيتۋتتارىنا كەرى اسەر ەتىپ, الەۋمەتتىك-ەكو­نو­مي­كا­لىق دامۋ ۇدەرىسىن باياۋلاتادى, سايىپ كەل­گەندە, ەلدىڭ دامۋ بولاشاعىنا ۇلكەن قاۋىپ توندىرەدى.

كوك بايراعىمىز كۇن سونگەنشە جەلبىرەسىن دەسەك, اتا-بابامىزدىڭ سان عاسىرلار بويى ارمان ەتكەن اسىل مۇ­راتىن مانسۇقتاۋعا, قىزىل قانى مەن قارا تەرى قاتار سىڭگەن اماناتىن اياقاستى قىلۋعا جول بەرۋگە بولمايدى. ادالدىق ءداستۇرىن ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاستىرۋ قاجەت. مۇنى كيەلى اتىراۋ جۇرتشىلىعى جاقسى تۇسىنەدى. ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە, مەملەكەتتىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساياساتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن جۇزەگە اسىرۋ با­عى­تىندا سىبايلاس جەم­قورلىقتىڭ العى­شارتتارىن جويۋ, ونى تۋىنداتاتىن سەبەپتەر مەن جاعدايلاردى بولدىرماۋ جانە دەڭ­گەيىن تومەندەتۋگە كو­مەك­تە­سە­تىن ءىس-شارا­لار كەشەنى جاساق­تال­دى.

وبلىس بويىنشا سىبايلاس جەمقور­لىق­قا قارسى ءىس-قيمىل جۇمىستارى 2021 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2015-2025 جىلدارعا ارنالعان سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ستراتەگياسى ايا­سىندا جۇزەگە اسىرىلىپ كەلگەن ەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2022 جىلعى 2 اقپانداعى جارلىعىمەن سترا­تەگيانىڭ كۇشى جويىلىپ, قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساياساتىنىڭ 2022-2026 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىم­دا­ماسى بەكىتىلدى. ءسويتىپ, 2022 جىلدان باستاپ جوبالىق باسقارۋدىڭ ۇلگىلىك بازالىق باعىتىنىڭ «سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ جانە قارسى ءىس-قيمىل» ءتورتىنشى بلوگى بويىنشا جوبالار كارتاسى جانە ءارتۇرلى نىسانالى توپتار دەڭگەيىندە دەكومپوزيتسيالانعان اقپاراتتىق جۇمىس جۇرگىزۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارى بۇگىن تاڭدا وسى قۇجات نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلۋدا.

بۇدان بولەك, وتكەن جىلدىڭ 23 قاراشاسىندا «اmanat» پارتياسىنىڭ وبلىستىق فيليالىمەن بىرلەسە وتىرىپ, ءوڭىر بويىنشا مەملەكەتتىك باسقارۋداعى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل شارالارىن جەتىلدىرۋ باعىتىنداعى 2022-2023 جىلدارعا ارنالعان جوسپاردى بەكىتتىك.

باستى ماقسات – قوعامدا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مادەنيەتتى قالىپ­تاس­تىرۋ جانە مەيلىنشە الدىن الۋ.

مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى با­سىم­دىقتارىنىڭ ءبىرى مەملەكەت بەدە­­لىنە نۇقسان كەلتىرەتىن ز ۇلىم­دىق­پەن ىمىراسىز كۇرەسۋ بولىپ تابىلادى. قوعامنىڭ بارلىق كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرىپ, بۇل دەرتتىڭ ودان ءارى اسقىنباۋى ءۇشىن وعان بوگەت بولۋدىڭ بارلىق امالدارىن قولدانۋ ارقىلى عانا ءتيىمدى تۇردە تۇبەگەيلى قارسى تۇرۋعا بولادى.

«اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە, اۋىر­ماۋ­دىڭ جولىن ىزدە» دەمەكشى, سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ جانە ونىمەن پارمەندى كۇرەسۋ جولىندا, ءسوز جوق, تۇرعىندار اراسىندا اقپاراتتىق-قۇقىقتىق ءتۇسىندىرۋ, جالپى قۇقىقتىق ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ جۇمىستارىن جۇيەلى تۇردە جۇرگىزۋ ماڭىزدى ءرول اتقا­رادى. ءاربىر ازامات ءوزىنىڭ قۇقىق­تا­رىن مەڭگەرىپ قانا قويماي, وزىنە قارسى قانداي دا ءبىر قۇقىققا قايشى ءىس-ارەكەت جاسالعان جاعدايدا ناقتى نە ىستەۋ كەرەكتىگىن تولىق ءبىلۋى قاجەت. بۇل ورايدا بەلگىلى ءبىر ناتيجەگە قول جەتكىزۋدە اعارتۋشىلىق, ءبىلىم بەرۋ, تاربيە جۇمىستارىمەن بىرگە, جاڭا ورتا قالىپتاستىرۋ دا ءوز ۇلەسىن قوسا الادى.

اسىرەسە جاستار اراسىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ىمىراسىزدىق كوزقاراستى قالىپتاستىرۋ بويىنشا كەشەندى ءىس-شارالار جوسپارى جۇزەگە اسىپ جاتىر.

جاعدايدى مەيلىنشە اشىپ كورسەتۋ ءۇشىن ارا-اراسىندا ناقتى دەرەكتەرگە دە جۇگىنە كەتكەن دۇرىس سەكىلدى. مىسالى, ءبىر عانا 2021-2023 جىلدارى سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستارىن الدىن الۋ بويىنشا بارلىعى 3 552 ءىس-شارا ءوتتى.

وبلىستا جالپى مەملەكەتتىك الەۋ­مەت­تىك تاپسىرىس سوماسىنىڭ كەمىن­دە بەس پايىزىن سىبايلاس جەمقور­لىققا قارسى مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ ماسەلەلەرىنە ءبولۋ ماسەلەسى جىل سايىن وڭ شەشىمىن تاۋىپ وتىر. 2021 جىلى 3 جوبا جۇزەگە اسىرىلسا, بىلتىر 2 جوبا, بيىل 9 جوبا ىسكە قوسىلدى.

وبلىستاعى ءىس-شارالار قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ سىبايلاس جەم­قور­لىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتى­گىنىڭ اتىراۋ وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتى, اتىراۋ وبلىسى بويىنشا ەكونوميكالىق تەرگەپ-تەكسەرۋ دەپارتامەنتى, ادىلەت دەپار­تامەنتى, «اmanat» پارتياسى اتى­راۋ وبلىستىق فيليالى, «اتا­مەكەن», ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار, بۇقارا­لىق اق­پارات قۇرالدارى, قوعام بەلسەن­دى­لە­رىمەن بىرلەسىپ اتقارىلۋدا.

اتىراۋ وبلىسى, قالا جانە اۋداندار اكىمدىكتەرىنە باعىنىستى مەملەكەتتىك ورگانداردا جانە ولارعا قاراستى ۇيىم­دار­دا سىبايلاس جەمقورلىق تاۋە­كەل­دەرىنە 2021 جىلى بارلىعى 169, 2022 جىلى – 172, اعىمداعى جىلى – 118 ىشكى تالداۋ جۇرگىزىلدى, كورسەتىلگەن مەرزىم ىشىندە 419 تاۋەكەلدىڭ 396-ى جويىلدى, 23 تاۋەكەل جويۋ بويىنشا شارالار قابىلدانۋدا.

اتىراۋ وبلىستىق, قالالىق, اۋدان­دىق اكىمدىكتەرى جانىندا سىباي­لاس جەمقورلىققا قارسى كۇ­رەس جونىن­دەگى وڭىرلىك كوميسسياسى كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەسشى ورگاندارى جۇمىس جاسايدى. تەك بيىلدىڭ وزىندە 27 وتىرىستا 62 ماسەلە قاراپ, 117 ۇسىنىم بەرسە, ونىڭ 77-ءسى ورىندالىپ, 40-ى ورىندالۋ ۇستىندە.

«انتيكورلايف», «ادالكومەك», «ادالدىق الاڭى», «حالىق زاڭگەرى», «ادالدىق ساعاتى», «ادال ۇرپاق», «سانالى ۇرپاق», «ادالدىق دۇكەنى», «پاراسات جولى» جوبالارى ءساتتى ىسكە اسى­رىلىپ جاتىر.

جوعارىدا ايتقانىمىزداي, الەمدى ابى­­گەرگە سالعان بۇل ىندەتپەن كۇرەستە قۇ­­­قىقتىق ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ مەي­­­لىنشە وڭ اسەرىن تيگىزەدى. ويتكەنى جاع­­­دايدان حاباردار, ساۋاتتى ادام ءوز قۇ­قىعىن ەشكىمگە تاپتاتپايدى. ءارى زاڭ ۇس­تەمدىگىن سىيلايتىن, قولدانىستاعى زاڭناما باپتارىمەن ەتەنە تانىس تۇر­عىن­دار ءوز ماسەلەسىن, اۋەلگى كەزەكتە, قۇقىقتىق شەڭبەردە شەشۋگە مۇددەلى بولادى. مۇندايدا ازاماتتار جەڭ ۇشى­نان جالعاسۋدان سانالى تۇردە باس تارتىپ, ارانىن اشقان جەمقورلىقتى اينالىپ وتۋگە تىرىسادى.

سوندىقتان ازاماتتاردىڭ قۇقىق­تىق ساۋاتىن كوتەرۋ ءۇشىن زاڭ باپتا­رىن ءتۇسىندىرۋ ماقساتىندا جۇمىس رەتىن كورسەتۋ بويىنشا ۇنەمى جيىن, باس­قوسۋلار وتكىزىپ, بۇقارالىق اقپارات قۇ­رالدارىندا تانىمدىق ماتەريالداردى ۇزدىكسىز جاريالاپ تۇرۋ نازاردان تىس قالىپ كورگەن ەمەس.

سونىڭ ىشىندە, مەملەكەتتىك قىزمەت­شىلەر اراسىندا مەملەكەتتىك قىز­مەت سالاسىنداعى جانە سىبايلاس جەمقور­لىق­قا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى زاڭى مەن ادەپ كودەكسى تالاپتارىن بۇزۋدىڭ الدىن الۋ بويىنشا قۇقىقتىق وقىتۋ, تۇسىندىرمە جۇمىستارى ۇنەمى وتكىزىلىپ تۇرادى.

وبلىس كولەمىندە 148 مەملەكەتتىك قىزمەتكەر سىبايلاس جەمقورلىققا قار­سى تاقىرىپتار بويىنشا بىلىكتىلىك ارتتىرۋ وقۋلارىنان ءوتتى.

جەمقورلىق فاكتورلاردى ازايتىپ, سىبايلاستىق قاتەرلەردى بولدىرماۋدا جۇمىستىڭ اشىقتىعى ەرەكشە ماڭىزدى. جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ قۇقىق­تا­رى مەن بوستاندىقتارىن, زاڭدى مۇد­دەلەرىن ىسكە اسىرۋ جانە قورعاۋ ماق­­سا­تىندا لاۋازىمدى تۇلعالار (اكىم, ونىڭ ورىنباسارى, باسقارمالار, بولىم­دەر باسشىلىعىنىڭ) ازاماتتاردى جەكە قابىلداۋ جۇرگىزەدى. قابىلداۋ كەستەسى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جانە وبلىس اكىمدىگىنىڭ رەسمي ينتەرنەت-رەسۋرسىندا الدىن الا جاريالانادى.

قوعامدا جەمقورلىقتى رۋحاني ەتيكا­لىق دەڭگەيدە قابىلداماۋ احۋالىن قا­لىپ­تاستىرۋدا ۇگىت-ناسيحات جۇمىس­تا­رىمەن بىرگە, جاڭا تەحنولوگيا­لار دا قىز­مەت جاسايدى.

وسى ورايدا وبلىس, قالا جانە اۋدان­داردا, اۋىلدىق وكرۋگتەردە سەر­ۆيستىك اكىمدىكتەر قىزمەت ەتۋدە. سو­نىمەن قاتار مەملەكەتتىك ورگاندار مەن كاسىپورىندار فرونت-وفيس جانە «OpenSpace» فورماتىندا قىزمەت اتقارادى.

«تسيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسى اياسىندا تسيفرلى فورماتقا كوشىرۋ جانە مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى كورسەتۋ مەر­زىم­دەرىن قىسقارتۋ ماقساتىندا ەلەك­ترون­دى قىزمەتتەر مەن سەرۆيستەر پورتالى eatyrau.kz ىسكە قوسىلدى. پورتال ارقىلى جەر قاتىناستارى, ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى سالاسىنداعى ءتۇرلى قىز­مەتتەر كورسەتىلەدى.

جالپى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان­دار­دىڭ مەملەكەتتىك كورسەتىلەتىن قىز­مەت­­تەرىنىڭ 91%-ى ەلەكتروندى نىسانعا كوشى­رىلىپ, «ەلەكتروندىق ۇكىمەت» ۆەب-پورتالى, Eاtyrau.kz پورتالى, «ە-ليتسەن­­­زيالاۋ», kezekte.kz, gosagro.kz, gosreestr.kz, otbasybank.kz, e-سوبەز, enbek.kz, INDIGO, ەاسۋ, Damumed جانە تاعى باسقا اقپاراتتىق جۇيەلەر ىسكە قوسىلدى.

كىشكەنتاي عانا ءبىر مىسال, سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلى ءجيى تۋىندايتىن ماسەلەنىڭ ءبىرى – بالاباقشالارعا جولداما بەرۋ تولىقتاي بىرىڭعاي اۆتوماتتى ەلەكتروندى جۇيەگە اۋىستىرىلدى.

سايىپ كەلگەندە, بۇل قادامدار ادام فاكتورىن ازايتۋعا جول اشادى.

تۇرعىندارعا كورسەتىلەتىن قىزمەت جاڭا ساپالى دەڭگەيگە كوتەرىلەدى.

بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ جۇمسالۋىنا قوعامدىق باقىلاۋ ماقساتىندا «اشىق بيۋدجەت» پورتالىندا وبلىستىڭ جەر­گىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارىنىڭ بيۋد­جەتى تۋرالى اقپارات تولىق كولەمدە تۇ­راق­تى تۇردە جارىق كورەدى.

بارلىق 308 كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىسى مەن ءوڭىر مەكەمەلەرىندە كومپلاەنس-قىزمەتى قۇرىلدى.

سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ارە­كەت باعىتىنداعى شارالار بۇقارا­لىق اقپارات قۇرالدارىندا, الەۋمەت­تىك جەلى­لەر­دە جانە مەملەكەتتىك ورگاندار­دىڭ رەسمي ينتەرنەت رەسۋرستارىندا ۇنە­مى جاريالانادى.

ازاماتتاردىڭ سىبايلاس جەمقور­لىق­قا قارسى مادەنيەتى مەن تۇراقتى يم­مۋ­نيتەتىن قالىپتاستىرۋ وتە ما­ڭىزدى. البەتتە, وسى قابىلدانىپ جاتقان شارالار مەن اتقارىلىپ جاتقان ىستەر وبلىس تۇرعىندارى ءۇشىن ءومىر سۇرۋگە قولايلى, ادالدىققا نەگىزدەلگەن ساۋاتتى دا سالاۋاتتى ورتا قالىپتاستىرۋعا وڭ ىقپالىن تيگىزەدى.

جاڭارۋ مەن جاڭعىرۋ جولىنداعى جاڭا قازاقستاننىڭ سىبايلاس جەمقور­لىق­تان تازا, بولاشاعى جارقىن ەل بولۋى ارقايسىسىمىزدىڭ ءوز قولىمىزدا ەكەنىن ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ىمىراسىز كۇرەس – باياندى بولاشاقتىڭ جارقىن كەپىلى. وسى باعىتتاعى جۇمىستى ودان ءارى پارمەندى دە قارقىندى تۇردە جالعاس­تى­را بەرەتىن بولامىز.

سەرىك شاپكەنوۆ,

اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى