نۇرسۇلۋ جامالبەكقىزى – فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى ورىس فيلولوگياسى جانە الەم ادەبيەتى كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى ءارى اتالعان جوعارى وقۋ ورنىنداعى التايتانۋ جانە تۇركىتانۋ عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى. ول ەسىمى ەلگە بەلگىلى دارىندى پەداگوگتەر مەن كورنەكتى عالىمداردان ءدارىس الىپ, بۇگىندە ءوزى دە تالاي جانعا ۇلاعاتتى ۇستاز اتاندى. نۇرسۇلۋ جامالبەكقىزى جوعارى بىلىكتى ءتىل ماماندارىن دايارلاۋ ىسىنە اتسالىسىپ كەلەدى.
ۇستازدىق جولىن شىمكەنت پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ورىس ءتىلى كافەدراسىنىڭ وقىتۋشىسى بولىپ باستاعان ول Əل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جالپى ءتىل ءبىلىمى كافەدراسىندا 10 جىلدان اسا شاكىرت تاربيەلەپ, ۇستازدىق ەتتى. نۇرسۇلۋ جامالبەكقىزى عالىمدىق جولمەن قاتار باسشىلىق قىزمەتتى قاتار الىپ ءجۇردى. قازاقستان-رەسەي ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى حالىقارالىق قاتىناستار مەن گەوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ تəۋەلسىز مەملەكەتتەردى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى, «پاراسات» قازاقستاننىڭ كوپسالالى ينستيتۋتىنىڭ گۋمانيتارلىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن اتقاردى. 2016 جىلدان باستاپ قازىرگە دەيىن ش.ۋəليحانوۆ اتىنداعى كوكشەتاۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى بولىپ ەڭبەك ەتەدى. سونىمەن قاتار عالىم كوپتەگەن كاسىبي جانە قوعامدىق ۇيىمداردىڭ مۇشەسى رەتىندە جاس تالاپكەرلەردىڭ عىلىم جولىنا باعىت الۋىنا كومەكتەسىپ, شاكىرتتەرىنە ۇلگى بولىپ كەلەدى. عالىمنىڭ بەلسەندى عىلىمي ءومىرى حالىقارالىق كونفەرەنتسيالار مەن فورۋمدارداعى كوپتەگەن باسىلىم جəنە باياندامالاردا كورىنىس تاپتى. ول – قازاقستانداعى جəنە شەتەلدەگى, ونىڭ ىشىندە گەرمانيا, پولشا, رەسەي, سلوۆەنيا سەكىلدى ەلدەردە ورىس, قازاق, اعىلشىن تىلدەرىندەگى 200-دەن اسا عىلىمي باسىلىمدارمەن, بايانداما تەزيستەرىنىڭ اۆتورى. عالىم 9 فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورىن جəنە 27 عىلىم كانديداتىن, سونداي-اق 20-عا جۋىق ماگيستر تاربيەلەپ, عىلىم جولىنا باعىتتادى.
ءتىل عىلىمى قاجىرلى ەڭبەك پەن توقتاۋسىز ىزدەنىستى تالاپ ەتەدى. ن.شايمەردەنوۆا ءتىلتانۋدا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ادىستەمە باعىتىندا دا ەلەۋلى ەڭبەك ەتتى. عالىم ورتا جəنە جوعارى مەكتەپتەر ءۇشىن ورىس ءتىلى وقۋلىقتارى مەن وقۋ باعدارلامالارىن قۇراستىرۋ جولىندا قىزمەت ەتىپ ءجۇر. ن.شمانوۆا جəنە ا.كوشەروۆامەن بىرلەسىپ جازعان «رۋسسكايا رەچ» (قازاقتىلدى جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتىڭ 9-سىنىبىنا ارنالعان) وقۋلىعى بىرنەشە رەت باسىلىپ شىقتى جانە ءبىلىم وشاقتارىندا قولدانىلىپ كەلەدى. وعان قوسا, جوعارى وقۋ ورىندارىنا ارناپ جازىلعان جالپى لينگۆيستيكالىق كۋرستار بويىنشا «سلاۆيان فيلولوگياسىنا كىرىسپە», «اۋدارما تەورياسىنىڭ نەگىزدەرى» سەكىلدى تيپتىك باعدارلامالاردىڭ اۆتورى ەكەنىن دە تىلگە تيەك ەتكەن ءجون.
ن.جامالبەكقىزى قازاقستانداعى رەسەي جوعارى وقۋ ورىندارى تۇلەكتەرى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى قىزمەتىن اتقارۋ بارىسىندا مەملەكەتارالىق ءوزارا əرەكەتتەستىك جəنە ىسكەرلىك ىنتىماقتاستىعىن نىعايتۋعا زور ەڭبەك ءسىڭىردى. بۇل كەزەڭدە ونىڭ جەتەكشىلىگىمەن ءتۇرلى حالىقارالىق كونگرەستەر مەن دوڭگەلەك ۇستەلدەر ۇيىمداستىرىلدى. وسى ارقىلى ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى دوستىق قارىم-قاتىناستى, عىلىمي ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا كۇش سالدى. ءارى بۇل ەڭبەگى ەلەۋسىز قالمادى, رەسەي تاراپىنان ءتۇرلى ماراپاتقا يە بولدى.
ونىڭ عىلىمي مونوگرافيالارى مەن وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالدارىنان باسقا كەيىنگى جىلدارى بالالارعا ارنالعان شاعىن ەرتەگىلەرى دە جوعارى باعالانىپ, بۇگىندە باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ قىزىعا وقيتىن كىتاپتارىنا اينالعان. «ماحاببات جانە اسىلجان», «ادەمى قىزىل قازدار تۋرالى ەرتەگى», «گلوسسيكتىڭ العاشقى ساپارى», «گۇلدەر حانشايىمى», «انانىڭ ەرتەگىلەرى» سياقتى ەرتەگى كىتاپتارى ءتۇرلى سۋرەتتەرمەن كوركەمدەلىپ, اراسىنا بالالاردىڭ وزىنە بوياۋعا مۇمكىندىك بەرىلگەن بوياما سۋرەتتەر قوسىلىپ, بالدىرعاندارعا بارىنشا قىزىقتى ءارى تارتىمدى ەتىپ شىعارىلعان. سان سالانى سەرىك ەتكەن عالىمنىڭ بالالار ادەبيەتىنە قوسقان ەڭبەگى جوعارى باعالانىپ, ەرتەگىلەرى انا تىلىمىزدەن بولەك, اعىلشىن, ورىس, بالقار, ينگۋش, قاباردا, قاراشاي, نەمىس, وزبەك, ۋكراين جانە چەشەن تىلدەرىنە اۋدارىلىپ جاريالانعان. بۇل باعىتتاعى ەستە قالارلىق جوبالاردىڭ ءبىرى – بالالار مەن اتا-انالارعا ارنالعان «بىرگە وقيمىز, سۋرەت سالامىز جəنە ارماندايمىز» دەگەن شىعارماشىلىق زەرتحانالار تسيكلى. بۇلاردىڭ قاي-قايسىسى بولسىن بالدىرعاندارعا تۋعان جەردىڭ قادىرىن ەرتەگى ارقىلى تۇسىندىرۋدە ءتيىمدى اسەر ەتەدى.
سانالى شاكىرت تاربيەلەپ, ساپالى ءبىلىم بەرۋ جولىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن نۇرسۇلۋ جامالبەكقىزى كوپكە ۇلگى. عالىمنىڭ زامانداسى ءارى ارىپتەسى, ەلىمىزدە ىلەسپە اۋدارما جاساۋدى مەڭگەرگەن العاشقى اۋدارماشىلاردىڭ ءبىرى, ءتىلشى-عالىم كامال الپەيىسوۆا «نۇرسۇلۋ شايمەردەنوۆانىڭ وسىنشا كوپ جۇمىستى قاتار الىپ جۇرگەن قاجىر-قايراتىنا, باسىنا تۇسكەن اۋىرتپالىقتى كوتەرە بىلگەن قايسارلىعىنا, قانداي قۇبىلمالى جايلاردا ادامي بەت-بەينەسىن, ازاماتتىق ۇستانىمىن جوعالتپايتىن تۇراقتىلىعىنا قاراپ, ء«سىرا, تاۋەلسىزدىك كۇنى تۋعان جان وسىنداي بولۋى كەرەك شىعار» دەپ ويلايمىن», دەگەن ەكەن. وسى ءسوزدىڭ جانى بارداي. راسىندا, ونىڭ عىلىم جولىنداعى تولاعاي تابىسى مەن جەتكەن جەتىستىكتەرى – تاباندىلىعى مەن قاجىرلىعىنىڭ, ءوز ىسىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىنىڭ جەمىسى. عالىمنىڭ ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعىن قالىپتاستىرۋداعى ۇلەسى مەن ىزدەنىستەرى ءبىز ءۇشىن ۇلكەن ماقتانىش, زور مارتەبە.
ءجاميلا ومىربەكوۆا,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى
ەۇۋ دوتسەنتى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
