سارساڭعا سالعان سۋبسيديا

اگرارلى ءوڭىردىڭ الدىنا قوي­عان ماقساتى – اۋىل شارۋا­شى­لىعى سالاسىندا العا شىعۋ. قازىر بوس جاتقان جەرلەردى يگەرۋگە كۇش سالىپ جاتىر. ارينە, بۇل تۇستا شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنە سالماقتىڭ كوبىرەك تۇسە­تىنى بەلگىلى. سول سەبەپتى مەم­لەكەت باسشىسى جولداۋىندا اۋىل شارۋاشىلىعى نەگىزگى سالا­لاردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرە­تى­نىنە توقتالىپ, مەملەكەتتىك ور­گان­دارعا سۋبسيديا بولۋگە با­قى­لاۋدى كۇشەيتۋ تاپسىرىلعان ەدى. سوعان وراي سىبايلاس جەم­قور­لىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنت­تىگىنىڭ جەتىسۋ وبلىسى بويىن­شا دەپارتامەنتى كوپتەگەن شيكىلىكتى بايقاعان. مونيتورينگ بارىسىندا «تاڭدامالى ءادىس» بو­يىنشا سۋبسيديالاردى تولەۋ فاك­تىلەرى, سونداي-اق وتىنىشتەردى قاراۋ مەر­زى­مىنىڭ جاپپاي بۇزىلۋى انىق­تال­دى. ءتىپتى وسىنداي فاكتى­لەر سۋبسيديالاۋدىڭ باسقا سالالارىندا دا كەزدەسەدى.

ء«بىزدىڭ ۇسىنىستارىمىز بو­يىن­شا بارلىق ءوتىنىش قارا­لىپ, 1,6 ملرد تەڭگەگە كاسىپ­كەر­لەر­دەن تۇسكەن 782 ءوتىنىش قا­نا­عاتتاندىرىلدى. وسىلايشا, ولاردىڭ زاڭدى قۇقىقتارىن قال­پىنا كەلتىرۋ شارالارى قولعا الىندى. ءدال وسى بولىمدە جەكە ىستەردى شەشۋ شارالارى جۇر­گى­زىلىپ جاتىر, ولاردىڭ بولۋى جەكەلەگەن لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ پرە­زيدەنت تاپسىرمالارىنىڭ ما­ڭىز­دىلىعىن تۇسىنبەيتىنىن, ال باسشىلار تاراپىنان باقىلاۋدىڭ مۇلدەم جوقتىعىن كورسەتەدى. سايىپ كەلگەندە, مەملەكەتتىك قول­داۋ كورمەگەن كاسىپكەر شى­عىنعا باتادى», دەگەن ەدى سىبايلاس جەم­قورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ جەتىسۋ وبلىسى بو­يىنشا دەپارتامەنتىنىڭ باس­شىسى ماقسات جەبەگەنوۆ قىر­كۇيەك ايىن­­دا بەرگەن ءباسپاسوز ءماس­لي­حا­­تىن­دا.

مىسالى قاراڭىز, شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى ءوز بيزنەسىن قولداۋ ءۇشىن اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكاسىن ساتىپ الۋعا مەملە­كەت­تىك قولداۋعا ۇمىتتەنىپ, ين­ۆەس­­تيتسيالىق سۋبسيديا الۋعا ءوتى­نىش بەرگەن. الايدا وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى قۇجاتتار پاكەتىنىڭ تولىق ۇسى­نىل­ماعانىن العا تارتىپ, سۋبسيديا بەرۋدەن بىرنەشە رەت باس تارتقان. نەگىزى قۇجاتتىڭ ءبارى زاڭدى تۇردە بولعان. اتالعان دەپارتامەنت قىزمەتكەرلەرىنىڭ مالىمەتىنشە, قۇجاتتىڭ تولىق­تىعى مەملەكەتتىك اقپاراتتىق جۇيەنى زەردەلەۋ ارقىلى راستالدى. كاسىپكەر اقپاراتتىق جۇيەگە زاڭنامادا بەلگىلەنگەن قۇجات­تاردىڭ تولىق تىزبەسىن قوسادى. تەك انتيكوردىڭ ارالاسۋىنان كە­يىن كاسىپكەرگە ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالار بەرىلگەن.

«قازىر وڭىردەگى اۋىلشارۋا­شى­لىعى تەحنيكالارىنىڭ دەنى ەسكىرگەن. ولاردى جاماپ-جاسقاپ جۇ­مىس ىستەتە المايسىڭ. سولاي ىس­تە­گەننىڭ وزىندە ۋاقىتتان ۇتى­­لىپ قالاسىڭ, ءونىم كۇتىپ تۇر­­­مايدى. سوعان وراي مەملە­كەتتەن قولداۋ كۇتەمىز. مەن تەحنيكاعا سۋبسيديا الۋ ءۇشىن قانشاما ۋاقىت كۇتتىم. قۇجاتتان شيكىلىك شىعا بەرەدى نەمەسە كەيىن قايتارادى. ءبىر ستانوكتىڭ ءوزى 15 ملن تۇرادى. وعان ءبىزدىڭ قاراجاتىمىز جەت­پەي­دى, ليزينگكە يەك سۇيەيمىز. جۇمىسقا مۇنداي كوزقاراس, اسى­رەسە كاسىپكەرلەردى مەملەكەتتىك قولداۋ سالاسىندا دۇرىس ەمەس», دەيدى كاسىپكەر ارمان وتارباەۆ.

مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ىسىندە دە سىبايلاس جەمقورلىق مەڭدەپ تۇر. بۇل سالادا كاسىپكەرلەر دە اكىم­­شىلىك كەدەرگىلەرگە ءجيى ۇشى­­­­­رايدى. كەيبىر جاع­داي­­­لاردا مەم­لە­كەتتىك ورگاندار مەم­لە­كەت­تىك ساتىپ الۋدى جۇزەگە اسىرۋ كە­زىن­دە نەگىزسىز بىلىك­­تىلىك تا­لاپ­تا­رىن قويادى, ال باسقا­لا­رىن­دا كەلىسىم­شارت­تار مۇلدەم جاسالمايدى.

اكىمدىكتىڭ بەلگىسىز سەبەپتەرمەن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كون­كۋر­سىنىڭ جەڭىمپازىمەن شارت جاساسپاعان فاكتىسى انىقتالدى. بۇل كاسىپكەردىڭ ءبىر اي بويى زيان­دى قالدىقتاردى شىعارۋ جۇ­مىستارىن جۇرگىزىپ, شىعىنعا ۇشىراعانىنا قاراماستان, سى­باي­­لاس جەمقورلىققا قارسى قىز­مەتتىڭ ارالاسۋىنان كەيىن عانا ماسەلە شەشىلىپ, كاسىپكەرمەن كەلىسىمشارت جاسالىپ, قاراجات تو­لەندى. تاعى ءبىر جاعدايدا كا­سىپ­كەر ءوز نىسانىنىڭ ورتالىق سۋ قۇبىرىنان سۋ ارناسىنان اجىراتىلعانىنا بايلانىستى بىزگە حابارلاستى. دەرەكتەردى قا­شىقتان جىبەرۋ قۇرىلعىسىنىڭ جوق­تىعىنا سىلتەمە جاسالدى. سونىمەن بىرگە سۋ ارناسى كا­سىپ­كەردىڭ ءبىر قاباتتى ءۇي تۇ­رىن­دەگى نىسانى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ بۇيرىعىنا با­عىن­بايتىنىن ەسكەرمەدى, ويت­كەنى سوڭعىسى كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيلەرگە قاتىستى. سۋ شارۋا­شى­لىعى باسقارماسىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىز­­مەتى ءتيىستى تۇسىنىكتەمەلەر بەر­دى, كاسىپكەر قولدانىستاعى شارت نەگىزىندە ورتالىق سۋ قۇبى­رى­نا قوسىلعان», دەيدى ماقسات جەبەگەنوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, كاسىپ­كەر­لەر­دىڭ اكىمشىلىك ءىس جۇرگىزۋ وربيتاسىنا زاڭسىز تارتىلۋىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداماۋمەن دە تەڭەستىرۋگە بولادى.

ىرىكتەپ جۇرگىزىلگەن مو­ني­تو­رينگ كەزىندە پوليتسيا قىز­مەتكەرلەرىنىڭ شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسىنە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسى رەتىندە ايىپپۇل سالۋ ارقىلى اكىمشىلىك جاۋاپ­كەر­شى­لىك­كە تارتۋ فاكتىسىن انىقتاعان. وسىنى سەزگەن دەپارتامەنت قىز­مەت­كەرلەرى پوليتسياعا ۇسىنىس جىبەرىپ, كاسىپكەرگە 17 مىڭ تەڭگە قاي­تارىپ بەرگەن.

«انىقتالعانداي, مەملەكەتتىك ساۋلەت-قۇرىلىس باقىلاۋ دەپار­تا­مەن­تى كاسىپكەردى شتاتتا ناق­تى ماماندارسىز ساراپتاۋ قىز­مەتىن جۇرگىزگەنى ءۇشىن نەگىزسىز اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىپ, 1,2 ملن تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل سالعان. ۋاكىلەتتى مەم­لە­كەتتىك ورگان اتال­عان جشس تىركەلگەن ساتتەن باس­تاپ, ال بۇل 2022 جىلدان باس­تاپ قۇرىلىس قىزمەتى سالاسىندا ينجەنەرلىك-ساراپتامالىق قىزمەت كورسەت­پە­گەنىن, اتاپ ايتقاندا, سا­راپ­تامالىق قورىتىندى بەر­مە­گە­نىن ەسكەرمەگەن», دەيدى دەپارتامەنت قىزمەتكەرلەرى.

قازىر وسى ماسەلە بويىنشا سوت ۇدەرىستەرى ءجۇرىپ جاتىر. انتيكور «اتامەكەن» وڭىرلىك كا­سىپ­كەرلەر پالاتاسىمەن بىرلەسە وتى­رىپ, كاسىپكەردىڭ زاڭدى مۇد­دەسىن قورعاۋعا كۇش سالماق.

جالپى, ەلىمىزدە بارلىق ءوڭىر بويىنشا سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىنىڭ كارتاسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. تالداۋ كورسەتكەندەي, جەتىسۋ ءوڭىرى ءۇشىن اۋىل شارۋا­شىلىعى, فيسكالدىق سالا, قۇرى­لىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوم­مۋ­نالدىق شارۋاشىلىق, ەكولوگيا, مەديتسينا, جول جانە ينفرا­قۇ­رى­لىم, كاسىپكەرلىك سالالارىندا جەمقورلىق ءجيى كەزدەسەدى. مىسالى, جەر قاتىناستارى بو­يىنشا پايدالانىلماي جاتقان 43 977,5 گەكتار جەر مەملەكەت قورى­نا قايتارىلدى. سالىق سالاسىندا 32 شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ قۇقىعى قورعالعان. كەدەن ورگانى الاكول جانە «نۇر جولى» تپ-دا جۇك اعىنى ۇدەرىسىن وڭتايلاندىرۋعا جانە اشىقتىعىنا ىقپال ەتكەن ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە اكىمشىلىك شارالاردى قابىل­دا­دى. ءبىلىم سالاسىندا بيۋدجەت قارا­جاتىن ۇرلاۋ فاكتىلەرى انىق­تال­عان.

«قازىر وڭىردە سۋبسيديا ماسە­لە­سى ۋشىعىپ تۇر. قۇجاتىن الىپ جۇگىرگەن كاسىپكەرلەر, بوس جاتقان جەرلەردى يگەرۋگە ارەكەتتەنگەن اۋىل تۇرعىندارى وتە كوپ. تەك اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى اداممەن ءجوندى سويلەسپەيدى. بىزدەگى كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا دا رەفورما كەرەك. ءبارى ەلەكتروندى دەگەنىمىزبەن, قاپتاعان قۇجات مەزى ەتەدى. سوندىقتان كەيبىر كاسىپكەر انتيكوردى جا­عالاۋعا ءماجبۇر. ءبىز – اگرارلى ءوڭىرمىز, سون­دىقتان وسى سالاعا وبلىس تاراپىنان كوبىرەك كوڭىل ءبولىنۋ كەرەك», دەيدى كاسىپكەر التاي ارمان ۇلى.

ءبىز وبلىستىق اۋىلشارۋا­شى­لى­عى باسقارماسىنا حابارلاسىپ ەسكىرگەن تەحنيكالاردىڭ جاي-جاپسارىن سۇراعان ەدىك. دەگەنمەن ءارتۇرلى سىلتاۋمەن باسقارما قىز­مەت­كەرلەرى مالىمەت بەرمەدى.

جەتىسۋ وبلىسى