كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
تاۋ دەگەنىڭىز ادامنىڭ تىنىسىن اشاتىنى اقيقات. جابىققان كوڭىلدى كوككە تارتا تۇسەتىن ءبىر ماگنيتى دە بار ما دەرسىڭ. شاتقالدارعا كوز سالعان سايىن ءوزىڭ دە بيىكتەي بەرەسىڭ. اتقا وتىرسا ءوزىن تاققا وتىرعاننان كەم سەزىنبەيتىن قازاقتىڭ تاۋ دەسە جانى قالماسى انىق قوي. كوز ۇشىنداعى كوركەم بەينەلەر بويىڭدا الدەبىر سەزىم شوعىن ۇرلەي مە, الدە شابىتىڭدى شايقاي تۇسە مە, قالاي ءوزى؟ ال شاتقال بىتكەننىڭ بەتىندەگى بەيمالىم بەينەلەر شە؟ تىلسىمعا تولى دۇنيە. ادام جاۋابىن تابا المايتىن جۇمباق سەكىلدى. سول جۇمباقتى شەشۋگە ءبىز قۇمبىلمىز با؟ ءاي, قايدام... بىراق قىزىقتىرا تۇسەدى.. قاراي بەرگىڭ كەلەدى.
ساكەن سەيفۋللين دە «تاۋ ىشىندە» دەپ اتالاتىن ولەڭىن ات ۇستىندە كەلە جاتىپ شىعارعانىنا ەشكىمنىڭ تالاسى جوق-اۋ. كەۋدەسىن مايدا قوڭىر سامالعا توسقاندا شابىتى شارىقتاي تۇسسە كەرەك. بەيمالىم باياۋ اۋەنگە سالا باستاعان. بيىك قۇزارعا جانارىن قاداعان سايىن كومەيىندەگى ىڭىلمەن ورايى كەلگەن ءماتىن ۇيلەسىم تابا تۇسكەن. سول كەزدەگى تۇلعالاردىڭ مىقتىلىعىنا امالسىز قول سوعامىز. اكادەميا كورمەي, كونسەرۆاتوريا دەگەندى بىلمەي-اق, قازاقتىڭ جانىنا جاقىن, كوڭىلىن تەربەيتىن, جۇرەگىن ەمدەيتىن ادەمى اندەردى دۇنيەگە اكەلگەن. ولار كورگەن اكادەميانىڭ اتاۋى ۇزىن-سونار سوزدەن ادا. ءتورت-اق ارىپتەن تۇرادى. دالا عوي... قازاقتىڭ سارتاپ دالاسى مەن جۋساندى قىرى عوي ولاردى وسىرگەن... سول بايتاق جازيرانى شارلاپ ءجۇرىپ, قانشاما عاجاپ دۇنيەنى ومىرگە اكەلدى دەسەڭىزشى. ولەڭ دەسەڭىز, سىر تۇنعان ولەڭ, ءان دەسەڭىز, عاجاپ ءان...
«مەن كەلەم تاۋ ىشىندە تۇندەلەتىپ,
ايماقتى كۇڭىرەنتىپ ولەڭدەتىپ.
استىمدا اق بوز اتىم سىلاڭ قاعىپ,
جالتاقتاپ قۇلاقتارىن ەلەڭدەتىپ»,
دەپ باستالاتىن العاشقى شۋماقتىڭ ءوزى-اق تىڭدارماننىڭ كوز الدىنا تاۋدىڭ تابيعاتىن اينا-قاتەسىز ەلەستەتەدى. الىستا وتىرىپ-اق وزىڭنەن-ءوزىڭ تاۋ وزەنىنىڭ گۇرىلىن, قويتاسقا سوقتىعىسقان داۋسىن ساعىنا بەرەسىڭ... بەيمالىم ءبىر ارالاس سەزىم بويىڭدى بيلەي تۇسەدى. ءاننىڭ ءسوزى تاۋ ىشىندە جاڭعىرىپ, وزىڭە قايتا ەستىلىپ تۇرعانداي بولادى. الاتاۋدىڭ اسقاق شىڭدارىنا كوز تىككىڭ كەلەدى. ايتەۋىر جانعا جايلى ءبىر اتموسفەرا ورنىعىپ الادى.
«اق بوز ات – مەنىڭ تۇلپارىم,
شالقىعان كوڭىل سۇڭقارىم.
كوكىرەك كەرىپ جۇتتىم مەن,
اۋانىڭ جازعى جۇپارىن.
ءا-ءاي, ءسۇمبىل شاش,
ءتاتتى ءسوزىڭ,
قارا كوزىڭ,
بىلگەيسىڭ كەلگەنىمدى جالعىز ءوزىڭ»,
دەپ كەلەتىن ءاننىڭ قايىرماسى جۇرەككە جىلى تيەتىنى اقيقات. ىلگەرىدە عۇمىر كەشكەن سال-سەرىلەردىڭ قازاقتىڭ بايتاق دالاسىندا اندەتىپ بارا جاتقان كوشىن ەلەستەتكەندەي بولاسىڭ. سولاردىڭ جۇرەگىندە, جانىندا ورناعان ەركىندىك ءوز بويىڭدا ۇستەمدىك قۇرعانداي كۇي كەشەسىڭ. ءتىپتى كەيدە سولار عۇمىر كەشكەن عاسىرعا بارعىڭ كەلىپ كەتەدى.
اسىلىندە, قازاقتىڭ جانىنا جاقىن قانداي ءان بولسىن, ۇلت ونەرىنىڭ ورتاق ولجاسى ەكەنىنە تالاس جوق. ۇلى شىعارمالاردىڭ عاسىرلار بويى ۇرپاق ساباقتاستىعىن ۇزبەي, ءتۇرلى داۋىستا شىرقالۋى دا زاڭدىلىق. بۇل – ءارتۇرلى بۋىننىڭ ونەردەگى ۇندەستىگى. ءارى-بەرىدەن كەيىن شىن ونەرگە دەگەن شىنايى ءىلتيپاتى.
ساكەن سەيفۋلليننىڭ «تاۋ ىشىندە» شىعارماسىن دا سان ءتۇرلى ءانشى بەبەۋلەتە ورىندادى. ارينە, حال-قادەرى جەتكەنشە شەبەرلىگىنە سالدى. الايدا ءداستۇرلى ءاننىڭ ءدۇلد ۇلى قايرات بايبوسىنوۆتىڭ ورىنداۋى ءون بويىڭدى شىمىرلاتىپ جىبەرەتىنى داۋسىز عوي. ونىڭ ۇنىندەگى ۇلتتىڭ بولمىسىنا ءتان بوياۋ جانىڭدى راقاتتاندىرادى. داۋىستىڭ قۋاتى مەن ورىنداۋشىلىق شەبەرلىك قۇلاققا مايداي جاعادى. شىن تالانتتىڭ ءشۇباسىز شەبەرلىگىنە ءتانتى بولاسىڭ. يىرىمدەر ءوز الەمىنە جەتەلەي تۇسەدى. بۇل ەندى بايبوسىنوۆقا عانا ءتان ەرەكشەلىك.
ء«ان سالدىم, ەسىپ مايدا جاياۋلاتىپ,
ىرعالتىپ, شىرقاپ, تولعاپ, باياۋلاتىپ.
تولقىندى مىڭ قۇبىلعان ءانىمدى ەستىپ,
تىڭدارسىڭ كىرپىك قاقپاي وياۋ جاتىپ»,
دەگەن ولەڭنىڭ ءتۇيىنى دە كىسى ساناسىن سان-ساققا جۇگىرتەتىنى راس.
البەتتە, ساكەن ءانىنىڭ وزىنە ءتان شىعۋ تاريحى بار ەكەنى انىق. ايتسە دە, «تىڭدارسىڭ كىرپىك قاقپاي وياۋ جاتىپ» دەگەن جولدىڭ استارىندا نە بار ەكەن دەگەن ويعا شوماسىڭ. اقىن كوڭىلىندەگى سيمۆوليكالىق وبراز با, الدە ساعىنىش سامالىمەن استاسقان عاشىقتىڭ ءۇنى مە, كىم ءبىلسىن.
