ءان • 07 جەلتوقسان, 2023

«اۋىل ساعىنىشى» ءانى قالاي تۋعان؟

410 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

«اۋىل ساعىنىشى» دەيتىن كەرەمەت ءان بار. «ۇقسايسىڭ مەنىمەنەن ءبىر­ تۋعانعا, ۇقسايدى مىنەز-قۇلقىڭ, تۇر-تۇلعاڭ دا, انامنىڭ ساۋساعىنىڭ تابى تۇس­كەن, اعاتاي, جانقالتاڭدا قۇرتىڭ بار ما؟...» دەپ باستالىپ سوڭى: «ساعىندىم ساحا­را­نىڭ قىر كوكتەمىن, ساعىندىم سارعۇسىننىڭ جەل وتتەرىن, ساعىندىم سارى كۇزدە قو­ڭىراۋ­لا­تىپ, قايتاتىن اققۋ-قازدىڭ تىزبەكتەرىن» دەگەن اسا مۇڭلى, نازىك اۋەنمەن اياق­تا­لادى.

«اۋىل ساعىنىشى» ءانى قالاي تۋعان؟

جوعارىداعى ءاننىڭ ءسوزىن جاز­­عان – جاركەن بودەش­­ ۇلى. جالپى, بۇل اقىن اعا­مىز­دىڭ تۇلا­­ بويى ساعىنىش, سونىڭ ىشىن­دە تۋعان جەرىن, بالالىق بال كۇنى وتكەن مەكەنىن سانالى عۇمى­رىندا جۇرەگىنە ارقالاپ, سانا­سىنا شەگەلەپ وتكەن شايىر. «تۋعان جەردىڭ قار-مۇزى, اياز­ىڭمەن جۋىندىر, تۋعان جەردىڭ بال قىزى, بۇرىمىڭمەن بۋىندىر, تۋعان جەردىڭ بۇلاعى, تولقىنىڭمەن ات مەنى, تۋعان جەردىڭ جىلانى, شىرىلداتىپ شاق مەنى...» دەيدى جاركەن جى­راۋ. قانداي تەڭەۋ, قانداي شى­نا­يىلىق.

ال جوعارىداعى «اۋىل ساعى­نى­شى» انىنە كەلەر بولساق, بۇل كەزدەيسوق بۇرق ەتە قالعان جۇرەك ءامىرى ءتارىزدى. جىردىڭ جازىلۋ تاريحىنا قاتىستى اۆتور­دىڭ ءوز اۋزىنان ەستىگەن ساعي مۇسا ۇلى دەگەن ازاماتتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, 1990 جىلدارى تالدىقورعان وڭىرىنەن شاكەن دەگەن كىسى ىلە قازاق اۆتونوميالى رايونىنىڭ تار­با­­عاتاي ايماعىنا تۋىسشىلاپ بارادى. وسى ساپارىندا اتاجۇرتتان كەلگەن جولاۋشى تولى اۋدا­نىنىڭ تۇرعىنى عيزات سەيىت­قازى ۇلى دەگەن كۇيشىمەن تانىسادى. عيزەكەڭ ازعانا كۇن دامدەس بولعان شاكەندى شەكارا شەبىنە دەيىن جەتكىزىپ سالىپ تۇرىپ, اۋزىن ۇقىپتاپ تىككەن جۇدىرىقتاي تۇيىنشەك ۇستاتادى. «مىنا سالەمدەمەنى جاركەن بودەشكە تابىس ەت!».

سالەمدەمە امان-ەسەن يەسىنە جەتەدى. اشىپ كورسە, ءبىر بۋما ارشا مەن ءبىر ۋىس قۇرت. ەڭ باستىسى تۋعان جەردىڭ ءيسى اڭقىپ تۇر. كوڭىلى تولقيدى, كوزدە جاس... ءسويتىپ, اپاق-ساپاقتا جاركەننىڭ كوكە­يىنە قازىرگى كەرەمەت جىر­دىڭ سۇلباسى ۇيالايدى. ەكى كۇننەن كەيىن كوكەيگە سۇلبا­لان­عان­ جىر قاعازعا تۇسەدى. ارادا ءبىر-ەكى جىل وتكەندە جاركەن بۇل ولەڭدى تەلەەكرانعا الىپ شى­عا­دى. كۇركىرەپ وقيدى, ەل دۇركىرەپ قول سوعادى...

ءدال وسى ءساتتى شەكارانىڭ ار­عى جاعىندا قازاق تەلەديدا­رىن بۇلدىر-سالدىر كورىپ وتىر­عان جوعارىداعى عيزات كۇيشى جاركەن وقىعان ءماتىندى ديكتوفونعا جازىپ الا قويادى. ەرتە­ڭىندە سازگەر بولۋعا تالاپ­تا­نىپ جۇرگەن بالاسى دۋمانعا تىڭ­داتادى. سەرگەك جىگىت بىر­دەن: «اكە, مىناۋ انگە سۇرا­نىپ تۇرعان ءماتىن عوي», دەپ ىسكە كىرىسەدى. ءسويتىپ, قازىر­گى تاڭ­دا­ كوپ­شىلىك ءسۇيىپ تىڭ­دايتىن «اۋىل­ ساعىنىشى» ءانى دۇنيەگە كەلەدى.

«اراعا تالاي جىل سالىپ جار­كەن­ بودەش­­ ۇلى تۋعان جەرى تولى­عا كەلدى. جەر­لەس­تەرى اقىن­دى «اۋىل ساعىنىشى» انىمەن قارسى الدى. زامانداسى كۇيشى عيزات ساعىنىش جىرشىسى جار­كەن­گە ارناپ «سار­قاسقانىڭ سارىنى» اتتى كۇي شىعارىپ, كەزدەسۋ كەزىندە ورىن­دادى. ساعىنىش جىرىنا كەرە­مەت ءان شىعارعان دۋمان عيزا­ت­ ۇلىنا اقىن اعاسى جاركەن ريزا­شىل­ىعىن ءبىلدىرىپ, العىس-باتاسىن جاۋدىرادى» دەپ جازىپتى شۇار بۇرا­تولا اۆتونوميالىق موڭعول وبلى­سى جىڭ اۋدانىنىڭ تۇر­عىنى, ادەبيەتشى-ۇستاز ساعي­دول­دا مۇساقىن ۇلى اتتى قاندا­سى­مىز. 

سوڭعى جاڭالىقتار