سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
بۇرىنعىداي مالىنا جەتكىلىكتى ءشوپ دايىنداي الماسا, قوڭىر تىرلىكتە نە بەرەكە قالار دەيسىڭ. جاسىراتىنى جوق, وسى ۋشىققان جاعدايعا جانكەلدين اۋدانىنىڭ قىزبەل اۋىلىمەن قاتار الباربوگەت شارۋاشىلىعى دا تاپ كەلىپ, مال ازىعىن دايىنداۋدا ءار ماۋسىمدا باعزىدان تيەسىلى شابىندىقتارىنان ءشوپ شابا الماي, ىڭىرشاقتارى اينالىپ, دارمەنسىز كۇي كەشۋدە. مۇنداي كەلەڭسىزدىك ءارى قاراي جالعاسا بەرسە, مالدان باسقا ىرىزدىعى كەمشىن كۇيدە قالىڭ وتىرعان قۇيقالى جۇرتتىڭ بەرەكەتى قاشىپ, جان-جاققا بوسىپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن-اۋ. سونىمەن, مۇنداي اشىق كۇنگى الاڭداۋشىلىقتىڭ, كەسپىرلى كەلەڭسىزدىكتىڭ سىرى نەدە بولىپ وتىر؟
2012 جىلعى 26 قاراشاداعى №1496 ۇكىمەت قاۋلىسىنا سايكەس جانكەلدين اۋدانى قىزبەل اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى سارىقوپا جەر كولەمىنىڭ 52 286 گەكتارى «التىن دالا» مەملەكەتتىك تابيعي رەزەرۆاتىنا كىرىپ كەتكەن. ونىڭ ىشىندە 31 456 گەكتار قورىق رەجىمىنە قاراستى بولىپ, بىلايعى 20 830 گەكتارى بۋفەرلىك (ارالىق) ايماققا كىرگەن. بۇل جەردە امانكەلدى اۋدانىنا قاتىستى جەر ءبولىنىسىن ەسەپكە الماي وتىرمىز. ول جاعى – بولەك اڭگىمە.
قىزبەل اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ جەر كولەمى – 71 947 گەكتار. ەلدى مەكەن سانى – 4 (ساعا, ۇزىنقاراسۋ, وشاعاندى, بيدايىق). حالىق سانى 800 ادامعا جۋىقتادى. اۋلا سانى – 140. اۋىلدىڭ باسىم بولىگى مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى. 39 شارۋا قوجالىعى جۇمىس ىستەيدى. بىلتىر وكرۋگ بويىنشا ءىرى قارا سانى 6 679 بولسا, بيىل 8 274-كە دەيىن ءوسىپ وتىر. ونىڭ شارۋا قوجالىقتارىنا تيەسىلىسى – 4 577, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ۇلەسى – 3 697. جىلقى سانى – 1 784, ۇساق مال 4 527-گە جەتتى. قىستان قىسىلماي شىعۋ ءۇشىن جىلدا شارۋا قوجالىقتارىنا – 6 مىڭ توننا, ال جەكە تۇرعىندارعا 5 مىڭ توننا كولەمىندە شابىندىق ءشوبى قاجەت.
اۋىلدان 8-10 شاقىرىمداعى 20 830 گەكتار قۇرايتىن شابىندىق جانە جايىلىم جەرلەرى «التىن دالا» رەزەرۆاتىنا كىرىپ كەتكەندىكتەن, قورىقشانىڭ قىزمەتكەرلەرى دەر ۋاقىتىندا ءشوپتى شاپتىرماي كەدەرگى كەلتىرىپ جاتادى. اۋىل, اۋدان اكىمشىلىگى بولىپ بۇل مەكەمە باسشىلىعىنا حات جولداپ, ءشوپ شابۋعا رۇقسات سۇراپ, جالبىرىنادى دا جۇرەدى. سودان ولار وڭ قاباق تانىتقانشا, پىسكەن ءشوپ سارعايىپ, قۇنارى كەمىپ, امالسىزدان اعارعان شابىندىقتان ءوز قاجەتتەرىن ارەڭ وتەپ الىپ جاتادى.
سونىمەن, حالىقتىڭ تالابى مىناداي جالعىز سۇراق: نەگىزگى كۇنكورىسى مال شارۋاشىلىعى بولعاندىقتان, قىزبەل اۋىلىنا قاراستى سارىقوپانىڭ 20 830 گەكتار بۋفەرلىك ايماقتاعى شابىندىق جەرلەرى جەرگىلىكتى حالىققا قايتارىلۋعا ءتيىس. بۇل تۇرعىسىندا «اmاnاt» پارتياسى قوستاناي وبلىستىق فيليالى جانىنداعى «جەر اماناتى» ايماقتىق كوميسسياسى جينالىسىنىڭ حاتتاماسىنا سايكەس پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى ب.بەيسەنعاليەۆ پەن ە.سمىشلياەۆاعا «التىن دالا» مەملەكەتتىك تابيعي رەزەرۆاتى شەكاراسىن وزگەرتۋگە جاردەمدەسۋ جونىندە ءوتىنىش تە جىبەرىلگەن ەدى. دەگەنمەن ناقتى ناتيجە كەشەۋىلدەپ وتىر.
بىزدىڭشە, شارۋالاردىڭ مال ازىعىن دايىنداۋداعى قولىن ماتاپ-بايلاپ وتىرعان اتالعان ۇكىمەت قاۋلىسىنداعى: «قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمدىگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىندا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن مەكەمە جەرلەرى توڭىرەگىندە كۇزەت ايماعىن بەلگىلەپ, وسى ايماق شەگىندە ەكولوگيالىق جۇيەلەردىڭ جاي-كۇيىنە جانە ولاردى قالپىنا كەلتىرۋگە كەلەڭسىز اسەر ەتەتىن كەز كەلگەن قىزمەتكە تىيىم سالسىن جانە (نەمەسە) شەكتەسىن», دەگەن ءماتىننىڭ مازمۇنىن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ مۇددەسىنە وراي, جۇمسارتقان ابزال بولار ما ەدى؟
كەلەسى جىلى بۇدان دا سوراقىسى كۇتىپ تۇر ەكەن. «التىن دالا» مەملەكەتتىك تابيعي رەزەرۆاتى تاراپىنان قىزبەل اۋىلىنىڭ تۇرعاندارىنا مۇلدە شابىندىق جەردەن ءشوپ دايىنداۋدى تىياتىن شارالار جۇزەگە اسپاقشى دەيدى. سوندا نە بولماق؟
سولاي بولا قالعان جاعدايدا ەل مالىنان ايىرىلادى, جان-جاققا امالسىز قونىس اۋدارىپ, جان ساۋعالاپ كەتپەك. اشتىق زوبالاڭى قىسقان سوناۋ توپالاڭ جىلداردا دا نۋلى-سۋلى سارىقوپا ءوڭىرىن پانالاپ, تابيعي ءنارىن تالعاجۋ ەتىپ, امان قالعان قالىڭ جۇرت, الگىندەي جايسىزدىق جالعاسا بەرسە, مال-جانسىز قاڭىراپ قالماسىنا كىم كەپىل؟
مۇنىڭ بەتىن اۋلاق قىلسىن دەسەك تە, جاندى مازالايتىن بۇل كوكەيكەستى ماسەلەلەرگە دەرەۋ كوڭىل اۋدارىپ, تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنىن شەشۋگە تەز ارادا كىرىسكەنىمىز ءجون بولار ەدى. قالىڭ قاردىڭ استىنان مال ىرىزدىعى – ءشوپ قىلتياتىن كەز دە جەتىپ كەلمەي مە؟!
قايسار ءالىم,
پرەزيدەنت سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, جۋرناليستيكا ارداگەرى
قوستاناي وبلىسى,
جانكەلدين اۋدانى,
قىزبەل اۋىلى
