«وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا كەلەتىن بولساق, وسى جىلدىڭ 10 ايىندا وڭ ءوسىم بار. جالپى وڭىرلىك ءونىم كولەمى 3 ترلن تەڭگەدەن استى. ونەركاسىپ ءونىم كولەمى 2 پايىزعا ارتىپ, 758 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. وسىمگە نەگىزىنەن ءسۇت, توقىما جانە ەلەكتر جابدىقتارى ءوندىرىسى ۇلەس قوستى. بۇل رەتتە تۇركىستان وبلىسى بولىنگەندە نەگىزگى ءوندىرىس ورىندارى شىمكەنت قالاسى اۋماعىندا قالىپ قويعانىن اتاپ وتكەن ءجون. وسىعان بايلانىستى, وبلىس بيۋدجەتى تولىقتاي رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ترانسفەرتتەرىنە تاۋەلدى بولىپ تۇر. قازىر وبلىس ونەركاسىبىنىڭ نەگىزىن تاۋ-كەن, ياعني ۋران ءوندىرىسى قۇرايدى», دەدى د.ساتىبالدى.
ءوڭىر باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, «قازاتومپروم» ۇلتتىق كومپانياسى سوزاق اۋدانىندا كۇكىرت قىشقىلىن وندىرەتىن زاۋىت سالۋدى جوسپارلاپ وتىر. قۇنى 100 ملرد تەڭگە بولاتىن جوبانىڭ جۇزەگە اسۋى ايماقتا 250 جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋعا سەپتىگىن تيگىزبەك. قازىر جەر تەلىمى انىقتالىپ, كومپانيا تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمە ازىرلەۋگە كىرىسكەن. وبلىستىڭ وزىندىك كىرىسىن ارتتىراتىن بۇدان وزگە بىرنەشە جوبادان حاباردار ەتتى. ناقتىلاساق, بۇلار – «Ocean Energy Company» جشس-نىڭ قازىعۇرت اۋدانىندا كاسكاد گەس قۇرىلىسى, «ەكو-كۋلتۋرا» ءاوح-ءنىڭ كەلەس اۋدانىنداعى جىلىجاي كەشەنىن سالۋى, «Standard Petroleum&Cو» جشس-نىڭ ورداباسى اۋدانىندا مۇناي ونىمدەرىن وڭدەۋ زاۋىتى, «ARM WIND» جشس-نىڭ وتىرار اۋدانىندا كۇن ەلەكتر ستانساسىنىڭ زاۋىتى, «ساستوبە حيميالىق كەشەنى» جشس-نىڭ تۇلكىباس اۋدانىنداعى كاۋستيكالىق سودا, پۆح, كالتسي كاربيدى, اك تسەمەنت ءوندىرۋ زاۋىتى بار. سونىمەن قاتار بۇل اۋداندا گاز ەلەكتر ستانساسىنىڭ, ساۋراندا كۇن ەلەكتر ستانساسىنىڭ, سوزاقتا فوسفوريت كەندەرىن وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى جوسپارعا كىرگەن. وبلىس باسشىلىعى سايرامدا بۋ-گاز قوندىرعىسىن سالۋدى دا ويلاستىرىپ وتىر.
اكىمنىڭ سوزىنشە, جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ەسەبىنەن وزىندىك كىرىستەردى الداعى 5 جىلدا قوسىمشا 100 ملرد تەڭگەگە كوبەيتۋ بولجانادى. سونداي-اق وڭدەۋ ونەركاسىبىندە 20 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانسا, بۇگىندە 10 جوبا ىسكە قوسىلعان.
جالپى, ەلدىڭ ەكونوميكالىق درايۆەرى بولۋعا قابىلەتتى ءارى لايىق اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى بۇل وبلىستا دا قارقىندى دامۋ جولىنا ءتۇسىپ كەلە جاتىر. وڭىردە وندىرىلگەن اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرى قۇنىنىڭ 1 ترلن تەڭگەدەن اسۋى سوزىمىزگە دالەل جانە بۇل كورسەتكىش ارقىلى وبلىس رەسپۋبليكادا ەڭ الدىڭعى پوزيتسيادا.
«جىل باسىنان بەرى سالاعا 88,5 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. ەگىستىكتى ءارتاراپتاندىرۋ ناتيجەسىندە كوكونىس, باقشا ونىمدەرىنەن رەكوردتىق 3,3 ملن توننا جينالىپ وتىر. نارىقتى وتاندىق ونىمدەرمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا بيىل 25 جوبانى ىسكە اسىرۋ كوزدەلسە, جىل باسىنان بەرى ناقتى 22-ءسى ىسكە قوسىلدى. سالادا جاڭا تەحنولوگيالار كەڭىنەن قولدانىلۋدا. قارقىندى باۋ كولەمى 5 405 گەكتارعا جەتكىزىلدى. ناتيجەسىندە, ونىمدىلىك 5 ەسە ارتىپ, 350 تسەنتنەرگە دەيىن ءونىم جينالۋدا. سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسى 31 788 گەكتارعا, ء«بىر القاپتان جىلىنا 2-3 ءونىم الۋ» جوباسى 9 403 گەكتارعا ەنگىزىلىپ, سۋدى 2 ەسە ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەردى», دەيدى اكىم.
جىلىجايعا قاتىستى دا جىلى جاڭالىقتار بارشىلىق. ولاردىڭ جالپى كولەمى بۇگىندە 1 640 گەكتارعا جەتىپ, 140 مىڭ توننا ءونىم جينالىپتى. بۇعان قوسا 100 گەكتاردان اگروايماق قۇرىپ, 2027 جىلعا دەيىن 500 گەكتارعا جاڭا جىلىجاي سالۋ جوسپاردا بار ەكەن. قازىر جىلىجايلاردى ءبىر ورتالىقتان قاتتى وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ارنايى كووپەراتيۆ قۇرىلىپ, كومىر وندىرۋشىلەردەن تىكەلەي تاسىمالداۋ كەلىسىلگەن. بۇل رەتتە جىلىجايلاردى جىلىتۋ شىعىندارىنىڭ 20 پايىزى سۋبسيديالاناتىنىن دا ايتا كەتەيىك. بيىل وسى ماقساتتا 500 ملن تەڭگە بولىنگەن.
بريفينگتە ايماق باسشىسى مال شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋى بويىنشا دا ەل بويىنشا الدىڭعى قاتاردا ەكەنىن ايتتى. مال باسى جانە ونىمدىلىگى ورتاشا ەسەپپەن 5 پايىزعا ءوسىپ جاتسا, ەت ەكسپورتى رەسپۋبليكادا كوش باستاپ تۇر. ەكسپورتقا شىعارىلاتىن ءىرى قارا مال ەتىنىڭ – 85 پايىزى, ۇساق مال ەتىنىڭ 60 پايىزى – وسى وبلىستىڭ ەنشىسىندە.
سونىمەن بىرگە ايماق ەكونوميكاسىنا مول اقشا اكەلۋگە الەۋەتى بار ماقتا ءوندىرىسى سالاسىن وركەندەتۋ ءۇشىن ماقتا-توقىما كلاستەرىن قۇرۋ جوباسى ازىرلەنىپ جاتىر.
«الەمدىك ءىرى توقىما كومپانيالارمەن ونەركاسىپتى دامىتۋ قورى ارقىلى بىرقاتار جوبانى جۇزەگە اسىرىپ, ماقتا باعاسىنا ەكسپورتتىق تاۋەلدىلىكتى تومەندەتۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ماقتا داقىلىن رەنتابەلدىلىگى جوعارى داندىك جۇگەرى داقىلدارمەن الماستىرۋ ماقساتىندا «جىلىنا 150 مىڭ توننا جۇگەرى ءدانىن تەرەڭ وڭدەۋ زاۋىتى» جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. ال سۋ شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن «تۇران سۋ» مەملەكەتتىك كاسىپورىننىڭ جۇمىسىن جۇيەلەندىرۋ ەسەبىنەن كانالداردى قالپىنا كەلتىرۋ جانە توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جۇمىستارىن مەرزىمىندە اتقارۋعا قول جەتكىزدىك. ناتيجەسىندە, بيۋدجەت قارجىسى 28 پايىزعا ۇنەمدەلىپ, ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى 1,5-2 ەسە جوعارى بولدى. سونداي-اق ەكى ءىرى سۋ نىسانى تولىق پايدالانۋعا بەرىلدى. سىيىمدىلىعى 18 ملن تەكشە مەتردى قۇرايتىن «كەڭساي-قوسقورعان-2» سۋ قويماسى سالىنىپ, ناتيجەسىندە, جىلىنا قوسىمشا 34 ملن تەكشە مەتر اعىن سۋدى جەتكىزۋگە مۇمكىندىك اشىلدى. تۇركىستان ماگيسترالدى كانالىنىڭ 59 شاقىرىمىن بەتونداۋ ارقىلى جىلىنا 60 ملن تەكشە مەتر اعىن سۋ ۇنەمدەۋگە قول جەتكىزىلدى. بۇدان بولەك, تۇركىستان قالاسى وڭىرلەرىندە اعىن سۋ تاپشىلىعىن تۇبەگەيلى شەشۋ ءۇشىن, «بورالداي», «بايدىبەك اتا» سۋ قويماسىن سالۋ جوبالارى ازىرلەنىپ, ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە», دەدى ايماق باسشىسى.
وبلىس ەكونوميكاسىنا تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى دە ءوسىپ كەلەدى. ناقتىلاساق, 1,4 ەسە كوبەيىپ, 751 ملرد تەڭگەدەن اسقان. ونىڭ 500 ملرد-تان استامى – جەكە ينۆەستيتسيا بولسا, 178 ملرد-ى – بيۋدجەتتىك ينۆەستيتسيا. بۇل ورايدا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار كولەمىنىڭ 225,3 ملن دوللار بولعانىن جانە جالپى قۇنى 3,3 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىن 194 ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ پۋلى قالىپتاسقانىن قاپەرگە سالىپ ءوتتى.
كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋى دا – باستى نازاردا. بۇگىندە كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 28 مىڭعا ارتىپ, جالپى 213 مىڭ بىرلىكتى قۇراپ تۇر.
«جىل باسىنان بەرى 1 ترلن تەڭگەدەن استام ءونىمى شىعارىلدى. كاسىپكەرلەر 21,3 ملرد تەڭگەگە جەڭىلدەتىلگەن نەسيەمەن قامتاماسىز ەتىلدى. كەلەسى جىلى نەسيەلەندىرۋ كولەمىن 40 ملرد تەڭگەدەن اسىرۋدى مەجەلەپ وتىرمىز. شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قاجەتتى ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ساۋران اۋدانىندا 30 گەكتار اۋماقتا شاعىن ونەركاسىپتىك ايماق جوباسى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. جوباعا سايكەس الداعى 3 جىلدا 42 وندىرىستىك عيمارات سالىنادى. قازىر 11 وندىرىستىك عيماراتتىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ, كاسىپكەرلەرگە جەڭىلدەتىلگەن تالاپتارمەن ۇسىنىلدى. ءوز ءىسىن باستاۋعا نيەت بىلدىرگەن ازاماتتارعا «تۇركىستان» كاسىپكەرلەرگە قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى» ارقىلى 20 مىڭنان اسا قىزمەت تۇرلەرى تەگىن كورسەتىلدى», دەدى اكىم.
ايماقتاعى تۋريزم احۋالى دا ءتاۋىر. وبلىس باسشىلىعى وسى سالانى دامىتۋ ءۇشىن نەگىزگى ءۇش باعىتتى ايقىندادى. ءبىرىنشىسى – ەكولوگيالىق تۋريزم باعىتى. تابيعي اۋماقتارعا كەلۋشىلەر سانى 2 ەسە ارتقان (2022 جىلعى 74,9 مىڭ ادامنان 2023 جىلى 123,1 مىڭ ادامعا).
«جالپى, تابيعي اۋماقتاردا 99 دەمالىس ورنى, 62 قوناق ءۇي, 12 شيپاجاي ورنالاسقان. 30 تۋريستىك مارشرۋت قۇرىلدى. ەمدىك-ساۋىقتىرۋ تۋريزم باعىتىمەن وبلىستا 72 ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ ورنى جۇمىس ىستەيدى (8 مىڭ توسەكتىك ورىن). 142 مىڭ ادامعا قىزمەت كورسەتىلدى. بۇل الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 21 پايىزعا كوپ. تاريحي-تانىمدىق تۋريزم باعىتىمەن جىل باسىنان وڭىرىمىزگە بىركۇندىك كەلۋشى سانى 868 مىڭ ادامدى قۇرادى. تۋريستىك نىسانداردى قاجەتتى ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جالپى قۇنى 34,4 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 10 جوبا جاسالىپ جاتىر», دەپ اقپارات بەردى.
د.ساتىبالدى بريفينگ بارىسىندا ساياسي رەفورمالاردىڭ ايماقتاعى اياق الىسى جايلى دا ايتتى.
«تۇركىستان وبلىسى بويىنشا 140 اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرى سايلاندى. سونىمەن قاتار بيىل 4 اۋدان اكىمىنىڭ سايلاۋى ءوتتى. قابىلدانىپ جاتقان رەفورمالاردىڭ بارلىعى – مەملەكەتتىك باسقارۋداعى شەشىم قابىلداۋ ۇدەرىسىنە ازاماتتاردىڭ قاتىسۋ مۇمكىندىگىن ارتتىرىپ وتىر», دەيدى.
ينفراقۇرىلىممەن قامتۋ دا قاعابەرىس قالمايدى. قازىر وبلىستاعى ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋمەن قامتىلعان ەلدى مەكەندەردىڭ جالپى سانى 719-عا جەتىپ, قامتۋ دەڭگەيى 86,4 پايىزدى قۇراپ وتىر.
«بيىل قوسىمشا 20 ەلدى مەكەنگە جاڭادان اۋىز سۋ قۇبىرى سالىنادى, 11 ەلدى مەكەننىڭ توزىعى جەتكەن سۋ جۇيەلەرى جاڭارتىلادى. ناتيجەسىندە, قامتۋ دەڭگەيى 88,6 پايىزعا جەتەدى. قالعان ەلدى مەكەندەردى الداعى 3 جىلدا تولىق قامتۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونىمەن بىرگە, 465 ەلدى مەكەنگە گاز جۇرگىزىلىپ, قامتۋ دەڭگەيى 56 پايىزعا جەتتى. بيىل 63 نىساننىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, قوسىمشا 52 ەلدى مەكەن تابيعي گازعا قوسىلۋعا مۇمكىندىك الادى. ناتيجەسىندە, جالپى گازبەن قامتىلعان ەلدى مەكەندەر سانى 517-گە جەتىپ, قامتۋ دەڭگەيى 63 پايىزدى قۇرايدى», دەدى ءوڭىر باسشىسى.
ءسوز سوڭىن اكىم بيىل جاڭارعان تۇركىستان وبلىسىنىڭ قۇرىلعانىنا 5 جىل تولعانىن, وسى كەزەڭدە ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭى قالىپتاسقانىن تىلگە تيەك ەتتى. ەندىگى كەزەڭ دامۋدىڭ تىڭ مۇمكىندىكتەرىن انىقتايدى.
