ورتالىق ازياعا ورتاق سۋ ماسەلەسى

ەۋرازيالىق دامۋ بانكىنى (ەادب) «ورتالىق ازياداعى ءتيىمدى ير­ري­گاتسيا جانە سۋ ۇنەمدەۋ» جاڭا زەرتتەۋىندە سۋارىلاتىن القاپ­تار تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ مەن سۋ ۇنەم­دەۋدىڭ 10 ناقتى قادامى ۇسى­نىلعان: تور­تەۋى – ايماقتىق دەڭگەيدە, التاۋى – ۇلتتىق ساياسات شەڭ­بەرىندە. اتالعان تاسىلدەر جيىنتىعى جىل سايىن قاجەتتى سۋ مولشەرىن ۇنەمدەپ, تۇراقتى دا­مۋدى قام­تاماسىز ەتپەك. ولار­دى جۇزەگە اسىرۋدا مەملەكەت, فەرمەر جانە كوپجاقتى دامۋ ينس­تيتۋت­تارىنىڭ ءوزارا بىرلەسكەن جۇمىسى قاجەت.

بانك ساراپشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, ورتالىق ازيا كليمات وزگەرىس­تەرىنە ەداۋىر تاۋەلدى اي­ماق قا­­­تا­رىنا جاتادى. بۇل جەردە تەم­­پەراتۋرا جەر ءجۇزىنىڭ باس­قا جەر­لەرىنە قاراعاندا, تەز كوت­ەرى­لەدى. قۇرعاقشىلىق پەن سۋ تاپ­­شىلىعى ماسەلەسى شيەلەنىسە ءتۇستى. مۇز­دىقتار القابىنىڭ كو­لەمى كەيىنگى 50 جىلدا 30 پايىزعا ازايعان.

«سۋ قورى تاپشىلىعى ما­سە­­لەسىنىڭ شەشىمىن ەڭ الدىمەن يرريگاتسيالىق سۋارۋدان ىز­دەۋىمىز كەرەك. ورتالىق ازيادا اۋىل شارۋاشىلىعى نەگىزگى سۋ تۇتىنۋشى بولىپ سانالادى: 2020 جىلى جىلىنا 127,3 تەكشە شا­قىرىم كولەمنىڭ 100,4-ءى نەمەسە قولدانىلاتىن سۋدىڭ 80 پايىزى يرريگاتسيا ماقساتىنا جۇمسالعان. سۋارۋ ايماقتا اۋىل شارۋاشىلىعىن جۇرگىزۋدە جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قام­تا­ماسىز ەتۋدە نەگىزگى رولگە يە. ور­تالىق ازياداعى سۋارىلاتىن ال­قاپتار كولەمى 10,1 ملن گا نەمەسە الەمدەگى سۋارىلا­تىن القاپتاردىڭ 2,9 پايىزىن قۇرايدى. الايدا ورتالىق ازيا­­­­نىڭ يرريگاتسيالىق ينفرا­قۇرىلىمى تەز توزعىش جانە تەح­نيكالىق جابدىقتالۋ جا­عىنان جەتكىلىكتى قامتاماسىز ەتىلمەگەن. ەسەپ جۇرگىزۋ قۇ­رالدارىمەن جانە سۋاراتىن سۋدى رەتتەۋ, ونىڭ ال­قاپتاردا پاي­دا­لا­نىلۋىن با­قى­لاۋ قۇ­رىلعىلارىمەن ءىشىنارا جابدىق­تالعان», دەدى بانك ساراپ­شىلارى.

ورتالىق ازياداعى سۋارۋ القاپ­تارىنىڭ تيىمدىلىگىن جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن ساق­تاۋ­داعى بىرەگەي جول – سۋ ۇنەم­­دەۋگە كوشۋ. ەادب ساراپ­شىلارى ورتا­لىق ازيادا سۋ پاي­­دالانۋدىڭ تيىم­دىلىگىن جانە سۋارىلاتىن القاپ­تاردىڭ پايدا­لىلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن 10 ناقتى قادام ۇسىنىپ وتىر.

ونىڭ ءبىرىنشىسى – ورتالىق ازيا­لىق سۋ-ەنەرگەتيكالىق حا­لىق­ارالىق كونسورتسيۋمىن (وا حسەك) قۇرۋ. كونسورتسيۋم ەنەر­گەتيكالىق جوبالارمەن بىر­گە ير­ريگاتسيالىق جوبالار­دى جۇ­زەگە اسىرۋ ءۇشىن كەرەك. ونىڭ قۇ­­رىلۋى كوپجاقتى دامۋ بان­كى­لەرىنىڭ ايماقتاعى مەملەكەت­تەر­­مەن ديالوگىن جانە اراقا­تىناسىن جەدەلدەتەدى.

ەكىنشىدەن, كونسورتسيۋمدار ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا قابىلەتتى. دەمەك, يرريگاتسياعا ينۆەستيتسيا اكەلۋگە مۇمكىندىك بار. ايماقتا جۇمىس ىستەيتىن دامۋ بانكتەرى كۇردەلى جوبالاردى بىرگە جۇزەگە اسىراتىن, قوسىمشا قاراجات قورىن تارتىپ, كۇردەلى جوبالارعا ءتيىم­دى قارجى سەرىكتەسى بولاتىن قارجى وپەراتورى رەتىندە قىز­مەت اتقارا الادى.

ۇشىنشىدەن, زاماناۋي يرري­گاتسيالىق جابدىق بويىنشا ما­مانداندىرىلعان ايماقتىق وندى­رىستىك-قىزمەت كورسەتۋ كلاس­تەرىن قۇرۋ – اسا قاجەت شەشىم.

«ورتالىق ازيا سۋارۋ ال­قاپ­تارى بويىنشا الەمدە قىتاي, ءۇن­دىس­تان, اقش جانە پاكىس­تان­­نان كەيىن بەسىنشى ورىندا. يرريگاتسيالىق جابدىق بويىن­شا 140-320 ملن دوللاردى قۇراي­تىن نارىققا يە. بۇل – الەم نا­رىعىنىڭ 4-8 پايىزى», دەيدى ماماندار.

تورتىنشىدەن, وا ەلدەرىنىڭ اۋعانستانمەن قارىم-قاتىناس بو­يىنشا كونسوليداتسيا قۇرۋى دا – كوكەيكەستى ماسەلە. ورتالىق ازيانىڭ سۋ قورىن باسقارۋ تەتىكتەرىندە سەرىكتەستىك سحەماسىن ۇسىنۋ ورىندى, ونىڭ ىشىندە اقحق پلاتفورماسىندا جانە ترانسشەكارالىق سۋ قورلارىنا بايلانىستى باسقا دا ايماقتىق ۇيىمدار شەڭبەرىندە.

بەسىنشىدەن, ورتالىق ازيا­نىڭ سۋ-يرريگاتسيالىق جۇي­ە­لەرى اۋقىمدى ينۆەستيتسيالارعا ءزا­رۋ, ونىڭ ىشىندە مەملەكەت-جە­كە­مەنشىك سەرىكتەستىك تاراپى­نان دا.

التىنشىدان, شارۋاارالىق ارنا­لاردا جانە فەرمەرلىك شا­رۋا­شىلىقتاردا سۋ پايدالانۋ­شىلار قاۋىمداستىعىنىڭ (سپق) قاتىسۋىمەن سۋدىڭ دۇرىس ەسەپ­تەلۋىن ۇيىمداستىرۋ وتە ما­ڭىز­دى. سپق ۇيىمداستىرۋ-قۇقىق-ت­ىق دارەجەسىن نىعايتۋ سۋ قور­لارىن پايدالانۋعا قا­تىس­تى سپق جاۋاپكەرشىلىگى مەن مىندەتتەمەسىن ارتتىرا­دى. مۇنداي شارالار الدا­عى ۋا­قىتتا فەرمەرلىك شارۋا­شى­لىق­تارعا بەرىلەتىن سۋدى اقى­لى جۇيەگە اۋىستىرۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى.

جەتىنشىدەن, تاريفكە ينۆەس­تيتسيالىق تولەمدەردى بىرتىندەپ قوسۋ بيۋدجەتتىك سۋ شارۋاشىلىق ۇيىمدارعا يرريگاتسيالىق جۇي­ە­لەر­دىڭ رەنوۆاتسياسىنا, قۇرى­لىسىنا, مودەرنيزاتسيالاۋىنا ين­­ۆەس­تيتسيا جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

سەگىزىنشىدەن, سۋارىلاتىن ال­­قاپتاردىڭ جان-جاقتى تۇز­دا­نۋىنا بايلانىستى ولاردىڭ مەليوراتيۆتى جاعدايىن سۋارۋ جانە كارىزدەۋ جۇيەلەرىن جاق­سارتۋ ارقىلى تۇزەۋ دۇرىس بولار ەدى. مىسالى, شارۋاشىلىق ىشىندەگى جەر كانالدارىن ناۋا تيپ­تەسكە اۋىس­تىرىپ, ال بۇ­رىننان بار كا­نال­داردى القاپ­تارعا سۋ بەرەتىن قۇبىر جۇيە­لەرىنە الماستىرۋعا بولا­دى. بۇل فيلتراتسيالىق شى­عىن­داردى ءۇش-ءتورت ەسە ازايتادى.

توعىزىنشى قادام – سۋ شا­رۋا­شىلىقتارىندا بارلىق جەردە تسيفرلاندىرىلعان تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ. بۇل سۋدى راتسيونالدى تۇردە پايدالانۋعا مۇم­كىندىك بەرىپ, ونىڭ جۇمسالۋ كولەمىن ەسەپتەۋگە جانە فەر­مەر­­­لىك شارۋاشىلىقتارعا سۋدى اقىلى تۇردە بەرۋ جۇيەسىنە ءوتۋدى جەڭىلدەتەدى. سۋ ەسەپتەۋ تسيفر­­­لى تەح­نولوگيالارىن ەنگىزۋ ار­قاسىندا سۋ شىعىندارىن ۇنەم­دەۋ جىلىنا 12-15 پايىز بولۋى مۇمكىن. وعان قوسا سۋارىلاتىن القاپتاردىڭ مەليو­راتيۆتى جاعدايىن جانە جەر­­دىڭ تۇزدانۋىن قاداعالايتىن ارا­قاشىقتىق سپۋتنيكتىك دياگنوستيكانى قولداناتىن تۇراقتى جۇيەنى ۇيىمداستىرۋ دا كەرەك.

ونىنشى مىندەت – سۋارۋدىڭ, جەردى لازەرلى جوسپارلاۋدىڭ, اۋىل­شارۋاشىلىق ونىمدەرىن ءوسى­رۋدىڭ زاماناۋي تەحنولوگيالارىن قولدانۋ. ەڭىس جەرلەردى تۇزەپ, اتىزدار ارقىلۋ سۋارۋ جاع­­دايىندا ءونىم ءتۇسىمى ەداۋىر ار­تادى ءارى سۋ جىلىنا 20-دان 30 پايىزعا دەيىن ۇنەمدەلەدى.