دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ العاشقى پانەلدىك سەسسياسى «ايماقتىق سىن-قاتەرلەرگە يننوۆاتسيالىق جاۋاپتار: وزىق تەحنولوگيالارعا ينۆەستيتسيالار قۇيۋ» تاقىرىبىنا ارنالدى. پانەلدىك سەسسياعا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ءارى ەكولوگيالىق رەسۋرستاردى باسقارۋدا تاجىريبەسى بار كيم ج. زيتلوۋ مودەراتورلىق ەتتى. ول حالىقارالىق ينۆەستيتسيا, تسيفرلىق ترانسفورماتسيا باعىتىنا جەتى جىل بۇرىن كەلگەن. گەرمانيادا, ساۋد ارابياسىندا ستارتاپ, ەكوجۇيە بويىنشا جۇمىس ىستەگەن.
كەزدەسۋدە Cisco Systems Lnc (اقش) باعدارلامالىق جاساقتامانى ازىرلەۋ تەحنولوگياسى سەكتورىنىڭ باسشىسى حازرەتعالي ساپەنوۆ اگرارلىق سالاداعى اقپاراتتىق تەحنولوگيالار جانە بۇلتتى جۇيەلەر تۋرالى ايتتى.
– وسىعان دەيىن جاساندى ينتەللەكت, اقپاراتتى ساقتايتىن بۇلتتى جۇيەلەر تۋرالى ەستىگەن بولارسىزدار. مەن بۇل باعىتتاعى نەگىزگى اسپەكتىلەرگە توقتالعاندى ءجون كورىپ وتىرمىن. ءبىز سۋ قايتا قالپىنا كەلمەيتىن رەسۋرس ەكەنىن بىلەمىز. جاساندى ينتەللەكت, داتا-ورتالىقتار ەنەرگيانى كوپ تۇتىنادى. ال ەنەرگيا الۋ ءۇشىن سۋ كەرەك. قازىرگى احۋالعا نازار اۋدارساق, سۋ رەسۋرستارىن قولدانۋ بويىنشا مونيتورينگ جۇرگىزۋ كەرەك. ءبىز 2016 جىلى بۇلتتى شەشىمدەردى قولدانعانداردىڭ ءبىرى بولدىق. سوندىقتان اۋىل شارۋاشىلىعىندا ءبىرىنشى كەزەكتە مونيتورينگ جۇرگىزۋ كەرەك دەپ ويلايمىن, – دەيدى ح. ساپەنوۆ.
Nasa ورتالىق ازيا ايماقتىق اقپاراتتىق ورتالىعىنىڭ ۇيلەستىرۋشىسى مارات بەكسۇلتانوۆ سپۋتنيكتىك تەحنولوگيالاردىڭ مۇمكىندىگى جايلى وي قوزعادى.
– قازاقستانداعى تۇششى سۋدىڭ قورى, سۋ رەسۋرستارىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى تۋرالى ايتقىم كەلىپ وتىر. اۋىل شارۋاشىلىعى دا سۋ رەسۋرستارىنا قاراپ تۇرعانىن بىلەسىزدەر. كليماتقا بايلانىستى ورمان شارۋاشىلىعىندا دا ماسەلەلەر بار. مۇنىڭ بارلىعىن سپۋتنيكتىك تەحنولوگيالار ارقىلى جانە باسقا دا وزىق قۇرالداردىڭ كومەگىمەن رەتتەۋگە بولادى. مىسالى, اۋىل شارۋاشىلىعىندا سپۋتنيكتىك باقىلاۋ مونيتورينگ جۇرگىزۋگە كومەكتەسەدى. كەلەشەكتە قاي جەردە قۇرعاقشىلىق, قاي جەردە كەرىسىنشە سۋ تاسقىنى كۇتىلەتىنىن انىقتاي الامىز. سونىمەن قاتار جاڭا تەحنولوگيالار قالا قۇرىلىسىن جوسپارلاۋعا, تۇرعىنداردىڭ جايلى ورتادا ءومىر سۇرۋىنە جاعداي جاساي الادى. قازىر اۋە كەڭىستىگىندەگى 10 مىڭنان استام سپۋتنيك ارقىلى ءتۇرلى اقپاراتتى بىلۋگە بولادى. ءبىز سول مالىمەتتەردى ساراپتاپ, ناق كەرەگىن انىقتاۋىمىز قاجەت. بىزدە اقپاراتتاردى وڭدەيتىن اۋقىمدى بۇلتتى شەشىمدەر بار. قازىر سونىمەن اينالىسىپ جاتىرمىز. قازاقستاننىڭ وسى اقپاراتتاردى ءتيىمدى پايدالانۋىنا بولادى. كەڭىستىكتە ەلىمىزدىڭ ءوز سپۋتنيكتەرى بار, جاقىندا تاعى بىرنەشەۋىن جىبەرۋدى ويلاستىرىپ وتىر. ءبىزدىڭ كومپانيا سپۋتنيكتىك مالىمەتتەردى ساراپتاۋمەن اينالىسادى. بۇل شەتەلدىك ينۆەستورلارعا ەلدىڭ الەۋەتىن كورسەتەدى, – دەيدى ول. مارات بەكسۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستانعا كەلۋدى ويلاستىرعان ينۆەستورلاردى ەلدەگى تۇراقتىلىق, گەوساياسي احۋال, ورنالاسقان اۋماعى, تابيعي رەسۋرستار, بىلىكتى مامانداردىڭ بولۋى قىزىقتىرادى ەكەن. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, مۇمكىندىك مول. ءيا, جىل وتكەن سايىن ەگىستىك القاپتارى تارىلىپ, سۋ قورى ازايىپ كەلەدى. بولجامدارعا قاراساق, الەمدە 5 ملرد حالىق سۋ تاپشىلىعىن سەزىنۋى مۇمكىن. سونداي-اق بۇگىندە جاھاندىق جىلىنۋ دەڭگەيىنىڭ 1,5 جانە 2 گرادۋسقا كوتەرىلگەنى بايقالادى. سايىپ كەلگەندە, مۇنىڭ بارلىعى ەكونوميكالىق تۇراقسىزدىقتى كۇشەيتەدى. سپيكەرلەر وسى قۇبىلىستاردى رەتتەۋدە جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ مۇمكىندىگى وراسان دەگەن وي ايتىپ وتىر.
پانەلدىك سەسسيا اراسىنداعى ۇزىلىستە «Kazakh invest» ۇلتتىق كومپانياسى» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى رۋسلان ءيبرايموۆتى اڭگىمەگە تارتىپ, ەلدەگى ينۆەستيتسيالىق جوبالار تۋرالى سۇراعان ەدىك.
– بۇگىنگى اۋقىمدى ءىس-شارادا شامامەن 1,8 ميلليارد دوللار كولەمىندە ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمدەر جاسالادى دەپ توپشىلايمىز. وسى تۇستا بىلتىر بىزدە تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ قۇنى 28 ملرد دوللار شاماسىندا بولعانىن ايتا كەتكەنىمىز ءجون. مۇنى كەيىنگى 10 جىلداعى رەكوردتىق مەجە رەتىندە باعالاساق بولادى. شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار دەنساۋلىق, مەتاللۋرگيا, ماشينا جاساۋ, مۇناي-گاز, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە تاعى بىرنەشە سالادا قارقىن الىپ جاتقانىن بايقايمىز. سوڭعى وزگەرىستەردى ەسەپكە الساق, قازىر قىتايمەن بايلانىس بەرىك بولا باستادى. ۆيزاسىز رەجىم وسىنىڭ ايقىن كورىنىسى دەپ بىلەمىز. ءبىز ينۆەستورلاردى تارتىپ, ەلىمىزدىڭ الەۋەتى جوعارى ەكەنىن كورسەتىپ جاتىرمىز. مەيلىنشە وندىرىستىك ونەركاسىپتى قولداۋعا تىرىسامىز. بۇگىندە قىتايدان بولەك ساۋد ارابياسى, ەۋروپا, تاياۋ شىعىسپەن ارىپتەستىك بايلانىس ورناپ جاتىر. نيدەرلاند, قىتاي, تۇركيا, فرانتسيا, يتاليامەن دە ينۆەستيتسيالىق جوبالار بار. ەلدە بيزنەسكە ۇلكەن قولداۋ بار. اڭعارعانىمىز, كوپتەگەن كومپانيا مەملەكەتتەن وففتەيك العىسى كەلەدى. بىراق شەتەلدىك كومپانيالارعا مۇنداي مۇمكىندىك بەرىلە بەرمەيدى. ال ەگەر جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەردى قولدايتىن بولساق, ولارعا جەڭىلدىكتەر قاراستىرۋعا بولادى. بىزدە ينفراقۇرىلىمى جايلى وڭىرلەر كوپ. بۇل, ارينە, ينۆەستيتسياعا ءتيىمدى, – دەيدى ر. يبرايموۆ.
امەريكا ءجۋرناليسى, تەلەجۇرگىزۋشى جانە قارجىلىق تالداۋشى دجون دەفتەريوس مودەراتور بولعان پانەلدىك سەسسيادا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋ, ءونىمدى ۇلعايتۋ ماسەلەلەرى قارالدى. دۇنيەجۇزى حالقىنىڭ وسىمىنەن, ەنەرگيا تاسىمالداۋشىلار باعاسىنىڭ جوعارىلاۋى جانە كليماتتىق وزگەرىستەردىڭ قولايسىز اسەرى سالدارىنان كەلەشەكتە ازىق-ت ۇلىك باعاسىنا دا سۇرانىس جوعارى بولاتىنى – تۇسىنىكتى جايت. كەيىنگى 2 جىلدا ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ يندەكسى شامامەن 47 پايىزعا وسكەن. ازىق-ت ۇلىكتىڭ ازايۋى ونىڭ رەسۋرستارىنىڭ قۇندىلىعىن ارتتىرادى. بۇل اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋدا جۇيەلى رەفورمالار كەرەگىن اڭعارتادى. سول ءۇشىن دە وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋدا اگروونەركاسىپ كەشەنىن ىنتالاندىرۋ مىندەتى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيدى. بۇل پانەلدىك سەسسيادا ماماندار مەن ساراپشىلار اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ تاپشىلىعىن بولدىرماۋ شارالارى تۋراسىندا پىكىر الماستى.
«Tiryaki Agro» كومپانياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, جاھاندىق قارجى ديرەكتورى مۋستافا تۋركاي تاتار ەكى ەل اراسىنداعى ينۆەستيتسيالىق بايلانىستىڭ باۋىرلاستىق-تۇسىنىستىك باعىتتا ۇيلەسىم تاپقانىن اتاپ ءوتتى.
– قازىر فەرمەرلىك باعىتتا, وڭدەۋ ونەركاسىبىندە, ساۋدا-ساتتىقتا جەكە-دارا جۇمىس ىستەۋ قيىن. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ تارماقتارى بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋى كەرەك. قازاقستاننىڭ اۋماعى كەڭ, شيكىزات, ەنەرگيا بار. بۇل – باستى باسىمدىق. بىراق تەڭىزدەرگە شىعا المايدى. ارينە, گەوگرافيالىق اۋماق وزگەرمەيدى. بىراق لوگيستيكالىق جۇيەنى كۇشەيتۋگە ابدەن بولادى. ءبىز استانادا ءوز ونىمدەرىمىزدى شىعارۋدى ويلاپ وتىرمىز. 250 توننا بيداي الىپ, ودان كراحمال, ال كراحمالدى وڭدەپ قانت شىعارۋعا بولادى. وسىلايشا, قانت تاپشىلىعىن شەشە الامىز. ءبىز وسى جوباعا 250 ميلليون دوللار جۇمسايمىز. ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ ەكىنشى كەزەڭىندە ءبىز باسقا ونىمدەردى وندىرۋگە نيەتتىمىز. وعان تاعى 50 ميلليون دوللار شاماسىندا قارجى كەتەدى. ءبىز بىرنەشە ەلدى زەرتتەي كەلە, قازاقستاندى تاڭداپ وتىرمىز. باۋىرلاس ەلدەگى «Kazakh invest» اق, «بايتەرەك» حولدينگى, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى جانە قالا اكىمدىگىنىڭ قولداۋىن سەزىندىك, – دەيدى ول.
باسقوسۋدا قازاقستاننىڭ ەت ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋعا الەۋەتى زور ەكەنى ايتىلدى. نەگە دەسەڭىزدەر, ونىمگە كورشى ەلدەردە سۇرانىس بار. بۇل رەتتە, باسقانى ايتپاعاندا, ءبىر عانا قىتاي نارىعىنىڭ ءوزى جەتىپ جاتىر. قايبىر جىلدارى قازاقستان جىلىنا 500 مىڭ تونناعا دەيىن ەت ەكسپورتتاعانىن ەسكەرسەك, سول مەجەنى تاعى باعىندىرۋعا سەرپىلىس قاجەت-اق. ساراپشىلار اۋىل شارۋاشىلىعىنا تيەسىلى جەرلەردى جارامسىز قالدىرۋدان ساقتاۋدىڭ ماڭىزىن قاپەرگە سالدى. سونداي-اق سالاعا تسيفرلاندىرۋ, جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ تابىسقا جەتەلەيدى. بۇل قازىر قوماقتى قاراجات تالاپ ەتكەنىمەن, ۋاقىت وتە كەلە شارۋالار جاڭاشىلدىقتىڭ پايداسىن سەزىنەدى ەكەن.
باسقا-باسقا, اۋىل شارۋاشىلىعىندا ورتالىق ازيامەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋ ماڭىزدى. اسىرەسە ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگىندەگى ترانسشەكارالىق سۋ كوزدەرىنەن ءار ەل وزىنە ءتيىستى مولشەردەگى سۋدى ەش كيكىلجىڭسىز الىپ وتىرۋى كەرەك. سوسىن, شەكارالاس وزبەكستاندا ماقتا وندىرىلەدى. ساپاسى جاقسى. حالىقارالىق كومپانيالار سولارمەن جۇمىس ىستەۋگە ۇمتىلادى. بىزدەگى ماقتا تۇركىستان وبلىسىندا وسىرىلەدى. وسى تۇستا ءبىز اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ كورشى ەلدىڭ تاجىريبەسى ارقىلى ەلدەگى ماقتانىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا نيەتتى ەكەنىن بىلدىك. وزبەكستانمەن ساۋدا-ساتتىقتاعى بايلانىس تا بەرىك. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ورتالىق ازياداعى شەكارالاس ەلدەرمەن ىنتىماقتاستىق بەرىك بولسا, ەكىجاقتى كەلىسىم ارقىلى ەكونوميكاعا سەرپىن بولارلىق ءبىراز ماسەلەنى رەتتەۋگە بولاتىنىن تۇيسىندىك.
ەۋرازيالىق دامۋ بانكىنىڭ ايماقتىق شولۋىنا سۇيەنسەك, ورتالىق ازيانىڭ تۇتاس ىشكى جالپى ءونىمى كەيىنگى 20 جىلدا 7 ەسە ءوسىپ, 2022 جىلدىڭ سوڭىندا 347 ميلليارد دوللاردى قۇراعان. ايماققا قۇيىلعان جيناقتالعان تىكەلەي ينۆەستيتسيا كولەمى 17 ەسە ءوسىپ, 211 ميلليارد دوللارعا جەتكەن. ساراپشىلار سەرپىندى دامىپ كەلە جاتقان, ەكونوميكالىق تۇراقتى ايماق بولىپ قالۋ ءۇشىن رەسۋرسقا تاۋەلدىلىك, سۋ ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى سايكەسسىزدىك, كليماتتىڭ وزگەرۋى سەكىلدى قۇرىلىمدىق قيىندىقتاردى ەڭسەرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ايماقتىڭ تۇراقتى دامۋىندا ينۆەستيتسيا الەۋەتى دە اۋقىمدى ءرول اتقارادى.
وسى كۇنى «تۇراقتى ايماقتىق وسىمگە ينۆەستيتسيا سالۋ» تاقىرىبىندا وتكەن پانەلدىك وتىرىسقا پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ قاتىستى. ول ءسوز باسىندا ورتالىق ازياداعى شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ 70%-ى قازاقستانعا تيەسىلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. مىسالى, بىلتىر تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى كولەمى 18% ءوسىپ, 28 ملرد دوللارعا جەتكەن. بيىلعى 6 ايدا ۇلتتىق ەكونوميكاعا تاعى 14 ملرد دوللارعا جۋىق تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتىلعان. ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىز كرەديتتىك رەيتينگىسىنىڭ تۇراقتىلىعىن Fitch, S&P جانە Moody’s حالىقارالىق اگەنتتىكتەرى راستاپ وتىر.
– اعىمداعى جاھاندىق سىن-قاتەرلەرگە قاراماستان, ەل ەكونوميكاسى تۇراقتى ءوسىپ كەلەدى. بارلىق نەگىزگى سالادا وڭ ديناميكا تىركەلىپ وتىر. نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار 12,6 پايىزعا ءوسىپ, 13,3 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى جولداۋىندا جاڭا ەكونوميكالىق مودەلگە كوشۋ قاجەتتىگىن جاريالادى. ۇكىمەتكە 2029 جىلعا قاراي ەكونوميكا كولەمىن 450 ملرد دوللارعا دەيىن, ياعني ەكى ەسە ارتتىرۋ بويىنشا اۋقىمدى مىندەت قويدى. ينۆەستيتسيا تارتۋ ەكونوميكا ءوسىمىنىڭ نەگىزگى فاكتورى سانالادى. ۇلتتىق ينۆەستيتسيالىق ساياسات شەڭبەرىندە ESG ستاندارتتارىن ەسكەرە وتىرىپ, ەلىمىز 2029 جىلعا دەيىن كەمىندە 150 ملرد دوللار شەڭبەرىندە ينۆەستيتسيا تارتۋعا مۇددەلى. ول ءۇشىن ءبىز ينۆەستورلارعا قولايلى جاعداي جاساۋدى, ينۆەستيتسيالاردى قولداۋ قۇرالدارىن جەتىلدىرۋدى ودان ءارى جالعاستىرۋدامىز. بۇل رەتتە ءتيىستى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق بازانى دامىتۋ ماڭىزدى. ماسەلەن, كاسىپكەرلىك قىزمەت سالاسىندا جاڭا رەتتەۋشى ساياسات ەنگىزىلۋدە. بيىل زاڭنامادا بيزنەس ءۇشىن 9 مىڭ ارتىق تالاپ الىنىپ تاستالدى. جىل سوڭىنا دەيىن تاعى مىڭى الىنادى. تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەلەرىن اۆتوماتتاندىرۋ ناتيجەسىندە 1 قاڭتاردان باستاپ تەكسەرۋلەر ادام فاكتورىنسىز تاعايىندالاتىن بولادى. جاڭا سالىق كودەكسىندە وڭدەۋشى سەكتوردى دامىتۋ بويىنشا ەرەكشە شارالار كوزدەلىپ وتىر. سونىمەن قاتار شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى قولداۋدىڭ جاڭا كەشەندى باعدارلاماسى ازىرلەنىپ جاتىر. وتاندىق ونەركاسىپتى دامىتۋ ءۇشىن ساتىپ الۋلاردا وففتەيك-كەلىسىمشارتتاردىڭ ۇلەسىن 10%-عا دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. ينجەنەرلىك-كوممۋنالدىق جۇيەلەردى جاڭعىرتۋ ماقساتىندا ء«تاريفتى ينۆەستيتسياعا ايىرباستاۋ» باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلۋدا, ونىڭ اياسىندا الداعى 6 جىلدا 3 ترلن تەڭگەگە جۋىق ينۆەستيتسيا تارتۋ كوزدەلىپ وتىر», دەيدىا.سمايىلوۆ.
ەندىگى كەزدە جوبالاردى ساپالى ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 2029 جىلعا دەيىنگى ۇلتتىق ينفراقۇرىلىم جوسپارى ازىرلەنىپ جاتىر ەكەن. كۇردەلى مۇناي-گاز جوبالارىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ ماقساتىندا بيىلدان باستاپ جاقسارتىلعان مودەلدىك كەلىسىمشارت اياسىندا قارجىلاي ىنتالاندىرۋ مەحانيزمى ەنگىزىلىپتى. باسىم سالالارداعى قۇنى 50 ملن دوللاردان اساتىن ينۆەستيتسيالىق جوبالار ءۇشىن 25 جىل ىشىندە قازاقستان زاڭناماسىنىڭ تۇراقتىلىعىنا كەپىلدىك بەرەتىن ينۆەستيتسيالار تۋرالى كەلىسىم بەكىتۋ مۇمكىندىگى بار. بۇگىندە جالپى قۇنى 1,5 ملرد دوللاردى قۇرايتىن 6 ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمگە قول قويىلعان. وعان قوسا ەلدە 500 ملن دوللاردان استام سومانى ينۆەستيتسيالاۋ كەزىندە 10 جىلعا سالىق زاڭناماسىنىڭ تۇراقتىلىعىنا كەپىلدىك بەرەتىن ينۆەستيتسيالىق مىندەتتەمەلەر تۋرالى كەلىسىم ەنگىزىلگەن. بۇل, راسىندا, ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى قولداۋدىڭ تاعى ءبىر تەتىگى دەپ بىلەمىز. وسىعان قوسا, جوبالارعا ءتيىمدى مونيتورينگ جۇرگىزۋ جانە باقىلاۋ ماقساتىندا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ جالپىۇلتتىق پۋلى قۇرىلعان. وعان 69 ملرد دوللاردان استام سومانى قۇرايتىن 1 000-عا جۋىق جوبا قوسىلعان. بارلىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ينۆەستيتسيالىق جوبالار تارتۋ جانە ىسكە اسىرۋدىڭ بىرىڭعاي ونلاين جۇيەسىنە ينتەگراتسيالانۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ۇلتتىق تسيفرلىق ينۆەستيتسيالىق پلاتفورما قۇرىلادى ەكەن. ايتا كەتەتىن اقپار, بۇگىندە 83 ەلدىڭ ازاماتتارى قازاقستانعا ۆيزاسىز كەلە الادى. ال 109 مەملەكەتتىڭ رەزيدەنتتەرى ءۇشىن ەلەكتروندىق ۆيزالار رەسىمدەۋ قولجەتىمدى. بۇعان قوسا ەرەكشە ينۆەستورلىق ۆيزالار قاراستىرىلعان. سايىپ كەلگەندە, وسى قىرۋار جۇمىستىڭ بارلىعى ەلدىڭ ينۆەستيتسيالىق الەۋەتىن كەڭەيتۋگە جانە ناقتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋگە باعىتتالعان.
پانەلدىك وتىرىستاردان سوڭ پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ ۇزدىك شەتەلدىك ينۆەستورلاردى ماراپاتتاۋ سالتاناتىنا, جاڭا جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بويىنشا كەلىسىمشارتتارعا قول قويۋ راسىمىنە قاتىستى. سونىمەن بيىل ۇزدىك ينۆەستورلار دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, ەنەرگەتيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە تاعى باسقا دا ەكونوميكا سالالارىندا 10 اتالىم بويىنشا ماراپاتتالدى. ونىڭ ىشىندە, Knauf Group, Wabtec Corporation, Eni S.p.A, Honeywell, Coca Cola Içecek Kazakhstan كومپانيالارى بار. وسى كۇنى اوك, تمك, دەنساۋلىق ساقتاۋ, جەڭىل ونەركاسىپ, ماشينا جاساۋ, ءبىلىم بەرۋ, قۇرىلىس قوسپالارى مەن حيميالىق ونىمدەر ءوندىرىسى سياقتى ەكونوميكا سالالارىندا 1,6 ملرد دوللار سوماسىنا 26 مەموراندۋم مەن كوممەرتسيالىق قۇجاتقا قول قويىلدى. مىسالى, Alarko Holding بيزنەس-كونگلومەراتى شىمكەنت اكىمدىگىمەن جىلىجاي سالۋعا بەكىنسە, Çalık Holding كومپانياسى قوستاناي وبلىسىندا بۇرشاق داقىلدارىن قايتا وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ تۋرالى كەلىسىمگە كەلدى. سول سەكىلدى Işıklar Packaging كرافت-قاعازىن ءوندىرۋ زاۋىتىن سالسا, Alstom قازاقستاندا ۆاگون جوندەۋ دەپوسى مەن ەلەكتروۆوزدارعا قىزمەت كورسەتۋ بويىنشا سەرۆيستىك ورتالىق اشادى. Lasselsberger group قۇرىلىس جەلىمى مەن قۇرعاق قوسپالار ءوندىرىسىن باستايدى. Roche تۇپنۇسقا بيوتەحنولوگيالىق ءدارى-دارمەكتەردى لوكاليزاتسيالاۋدى جوسپارلاپ وتىرسا, Pfizer كومپانياسى قازاقستاندا Prevenar 20 يننوۆاتسيالىق پنەۆموكوكك ينفەكتسياسىنا قارسى ەكپە ءوندىرىسىن قولعا الادى.
