ينفوگرافيكانى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «EQ»
كونفەرەنتسياعا كەلگەن قوناقتار جاھاندىق ەڭبەك نارىعىنىڭ دامۋ ۇردىستەرى, ساپالى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ جانە ەڭبەك نارىعىنا بيزنەس-ورتانىڭ اسەرى جونىندە تۇشىمدى وي-پىكىر ايتتى. بۇل رەتتە تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ سالاسىمەن قاتار ادام كاپيتالىن دامىتۋ جايى نازاردان تىس قالمادى. باسقوسۋدا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى تامارا دۇيسەنوۆا ەڭبەك نارىعىنداعى وزگەرىستەردى ەسكەرە وتىرىپ, سالاداعى تولعاندىرعان ماسەلەلەرگە توقتالدى.
– كەيىنگى 3 جىلدا پاندەميا, ەكونوميكالىق سانكتسيالار, جاھاندىق ساۋدا جۇيەسى ەڭبەك نارىعىنىڭ كونفيگۋراتسياسىن وزگەرتتى. بۇل ەرتەڭگى داعدىلارعا سۇرانىستى قايتا قاراستىرۋعا سەبەپشى بولدى. قازىر مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ەڭبەك نارىعىن دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسى ازىرلەنىپ جاتقانىن بىلەسىزدەر. بۇگىنگى كونفەرەنتسيادا دا تۇجىرىمدامادا كوزدەلگەن ماسەلەلەردى قاراستىرامىز. ءبىز قازىر تەحنولوگيالاردىڭ, تسيفرلاندىرۋدىڭ جانە جاساندى ينتەللەكتىنىڭ قارقىندى دامۋىنان حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋداعى جانە بيزنەستەگى وزگەرىستەردى بايقاپ وتىرمىز. سونىمەن قاتار ينتەرنەت-پلاتفورمالار تەك ترەند ەمەس, ءوز الدىنا دامىپ كەلە جاتقان باعىتقا اينالدى. وسى سىن-تەگەۋرىندەردىڭ بارلىعى دەرلىك – قازىرگى ەڭبەك نارىعىنداعى جاڭاشىلدىقتار, – دەدى ت.دۇيسەنوۆا.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ازىرلەنىپ جاتقان تۇجىرىمداما ءبىر عانا ەمەس, بىرنەشە باعىتتى قامتيدى ەكەن. ويتكەنى ەڭبەك نارىعىنداعى وزگەرىستەر, جۇمىس كۇشى ەكونوميكاعا اسەر ەتەدى. مۇندا جۇمىس بەرۋشىلەرمەن قاتار ەڭبەككە قابىلەتتى ازاماتتاردىڭ ۇيلەسىمى ماڭىزدى. وسى رەتتە ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆا تۇجىرىمدامانىڭ ءمان-ماڭىزى تۋرالى ايتىپ بەردى.
– ءبىز الەمدىك ەكونوميكاداعى وزگەرىستەرگە, تەحنولوگيالىق ۇدەرىسكە كۋا بولىپ وتىرمىز. ەڭبەك نارىعى دا وسى جاڭاشىلدىقتان قالىس قالعان جوق. كاسىپتەر جاڭارىپ, جۇمىسقا قاجەتتى داعدىلار كۇردەلەنىپ جاتىر. سوعان ساي قاۋىپسىزدىك ستاندارتتارىن جاقسارتۋعا كوبىرەك كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. تۇجىرىمدامانى ازىرلەۋگە اۋەلى ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىس پەن ۇسىنىس اراسىنداعى تەڭگەرىمسىزدىكتىڭ ءوسۋى سەبەپ بولدى. الداعى 5 جىلدا جۇمىس كۇشىنە جىل سايىن 100 مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورنى قاجەت بولادى. سونداي-اق جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ قارقىنى دەموگرافيالىق ءوسىمى جوعارى حالىقتىڭ قاجەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتىپ جاتقان جوق. جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ 87% نەگىزىنەن تومەن جانە ورتا ءونىمدى سەكتورلاردا قۇرىلاتىنىن اتاپ وتكەن ءجون, – دەدى س.جاقىپوۆا.
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتى بويىنشا ناق قازىر ەلىمىزدە جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 4,8 پايىزدى كورسەتىپ وتىر. ەڭبەك نارىعىندا جۇمىسشىلارعا ءالى دە بولسا سۇرانىس جوعارى. ويتكەنى بۇگىندە تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم ۇيىمدارىندا تۇلەكتەردىڭ تەك 62%-ى جۇمىسقا ورنالاسادى ەكەن. بۇل ەڭبەك نارىعىندا جۇمىسشىعا ءتاۋىر جالاقى, ساپالى جۇمىس ۇسىنۋ قاجەت ەكەنىن ۇقتىرادى. تاعى ءبىر جايت, جۇمىسشىلاردى بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ باعدارلامالارىنا تارتۋ جاعى دا اقساپ تۇر.
– ادام كاپيتالىنىڭ دامۋى ەكونوميكانىڭ قاجەتتىلىكتەرىمەن تىعىز بايلانىستى بولۋى كەرەك. ۇزدىك حالىقارالىق تاجىريبەلەرگە سايكەس كاسىپتىك باعدار بەرۋ بالاباقشادان باستالىپ, ءومىر بويى جالعاسۋى كەرەك. ادام كاپيتالىن دامىتۋدىڭ درايۆەرى كادرلاردى دايارلاۋ كەزىندە ەكونوميكانىڭ ناقتى قاجەتتىلىكتەرىنە باعىتتالعان تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بولۋى كەرەك. بۇل رەتتە العان ءبىلىم مەن داعدىلاردىڭ وزەكتىلىگى ۇلتتىق بىلىكتىلىك جۇيەسىن دامىتۋ ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلەدى, – دەدى س. جاقىپوۆا.
كونفەرەنتسيانىڭ پلەنارلىق سەسسياسىندا بۇۇ-نىڭ ەلدەگى تۇراقتى ۇيلەستىرۋشىسى ميكاەلا فريبەرگ-ستوري جاھاندىق ەڭبەك نارىعىنىڭ نەگىزگى تەندەنتسيالارى مەن سىن-تەگەۋرىنى جونىندە باياندادى. دۇنيەجۇزىلىك مەملەكەتتىك جۇمىسپەن قامتۋ قىزمەتتەرى قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى حاتشىسى ەۆا-ماري موسسەرە ەڭبەك نارىعىنىڭ ءتيىمدى ينفراقۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋدىڭ حالىقارالىق تاجىريبەسى تۋرالى وي قوزعادى. ىزىنشە عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك فورسايتتىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مەن ەڭبەك نارىعىندا باسەكەلەستىكتى شىڭداۋ ءۇشىن قاجەت بولاتىن داعدىلار تۋراسىندا ايتىپ بەردى. سونىڭ ىشىندە كەيىنگى كەزدەرى ءجيى ايتىلىپ جۇرگەن جاساندى يتەللەكتىنىڭ جۇمىس ورنىن شەكتەمەيتىنىن, كەرىسىنشە, كەلەشەكتە ونى مەڭگەرگەن مامانعا سۇرانىس جوعارى بولاتىنىن ەسكەرتتى. جوعارى ءبىلىم سالاسىنداعى جاڭاشىلدىقتاردى قاۋزادى.
كونفەرەنتسيادا ساراپشىلار ەڭبەك نارىعىنداعى وزگەرىستەردى جان-جاقتى سارالادى. كەلەشەكتە قانداي جۇمىس ورىندارى قاجەت؟ كادر دايارلاۋ جاعى قالاي بولادى؟ ەڭبەك نارىعىنداعى ينفراقۇرىلىمنىڭ جاي-كۇيى شە؟ ەلەكتروندى ەڭبەك بيرجاسى قالاي ۇيلەسەدى, ءبارى-ءبارى نازاردان تىس قالمادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, جىل سوڭىنا دەيىن ازىرلەنىپ, بەكىتىلگەلى تۇرعان ەڭبەك نارىعىن دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسىنا تۇزدىق بولارلىق وي-پىكىر ايتىلدى.
