سۋرەتتى تۇسىرگەن – جەڭىس ىسقاباي
ونىڭ ءومىرى دە وتە كۇردەلى. الدى-ارتىنان سۇيەيتىن تىرەۋى بولماسا دا, اۋىل بالاسى اتقا قونىپ, ەلدىڭ يگىلىگىنە اينالعان سان شارۋانىڭ باسىن قايىردى. جالپى, بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن ەستە قالۋعا لايىقتى جان. ول تۋرالى وسى كۇنگە دەيىن تالاي كىتاپ, ماقالا, ەستەلىك جازىلدى. ال بۇگىنگى كۇن تۇرعىسىنان جۇرت بىلە جۇرۋگە ءتيىستى, جاستار ۇلگى-ونەگە الۋى كەرەك-ءتى. مۇنى وبلىس اكىمدىگى جاقسى تۇيسىنسە كەرەك, ن.الدابەرگەنوۆ كوشەسىنىڭ بويىنا شاعىن ساياباق جاساپ, ارنايى تۇعىرتاس قويدى. «بيۋست قالانىڭ 6-شاعىن اۋدانىندا ورنالاسىپ, ماڭايى ساياباق رەتىندە اباتتاندىرىلدى. رەسپۋبليكا كۇنى قارساڭىندا وتكەن شارانىڭ تاربيەلىك ءمانى زور بولدى», دەپ حابارلايدى جەتىسۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
الدىمەن ەسكەرتكىشتىڭ شىمىلدىعى ءتۇرىلىپ, ەتەگىنە گۇل شوقتارى قويىلدى. جينالعان كوپشىلىكتى قۋانىشتى وقيعامەن قۇتتىقتاعان وبلىس اكىمى بەيبىت يساباەۆ بۇگىنگى قوعامدا ەڭبەك قۇندىلىعىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالدى.
«نۇرمولدا الدابەرگەنوۆتىڭ ەسىمىن جەتىسۋ وڭىرىندە, ءتىپتى تۇتاس قازاقستاندا بىلمەيتىن جان كەمدە-كەم. ول – دۇنيەنىڭ كىلتى, بارشا يگىلىكتىڭ باستاۋى ادال ەڭبەكتە ەكەنىن ءوزىنىڭ ونەگەلى ومىرىمەن دالەلدەگەن نار تۇلعالاردىڭ ءبىرى. ءوز كەزەڭىندە كولحوز ۇيىمداستىرىپ, اۋىلداستارىن ەڭبەككە جۇمىلدىرىپ, ناتيجەگە جۇمىس ىستەۋدىڭ تاماشا ۇلگىسىن كورسەتتى. جەتىسۋ جەرىندە نۇرمولدا الدابەرگەنوۆ ەسكەرتكىشىنىڭ بوي كوتەرۋى تاريحقا تاعزىم, ەڭبەك ادامىنا جاسالعان قۇرمەت, تۋعان جەرگە ادال قىزمەت ەتۋدىڭ ۇلگىسىن ناسيحاتتاۋ دەپ بىلەمىز. ەڭبەك – قوعامدى بويكۇيەزدىك, ەنجارلىق, ەرىنشەكتىك, بوس ماقتان سەكىلدى جاعىمسىز ادەتتەن ارىلتاتىن, جاستار تاربيەسىنىڭ قاينار كوزى بولعان قۇندىلىق. سوندىقتان بۇگىنگىدەي شارالاردىڭ ءمان-ماڭىزى زور», دەدى ب.يساباەۆ.
ءوڭىر باسشىسىنىڭ ىستىق لەبىزىنەن كەيىن ءسوز العان اسىلدىڭ سىنىعى, نۇرمولدا الدابەرگەنوۆتىڭ قىزى رابيعا اپامىز تاريحتان تاعىلىمدى وي ساباقتاپ, ۇلى تۇلعانىڭ قاراپايىمدىلىعى مەن ەلجاندىلىعى جونىندە سىر شەرتتى.
«بۇگىن وبلىس ورتالىعىندا اكەمە ارناپ ەسكەرتكىش ورناتىلىپ جاتقانىنا قۋانىشتىمىن. نۇرمولدا الدابەرگەنوۆ – مەنىڭ عانا اكەم ەمەس, بارشا حالىقتىڭ اكەسى بولا بىلگەن دەسەم, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ەڭ العاش, 1960 جىلى كوزىنىڭ تىرىسىندە شۇبار اۋىلىندا ەسكەرتكىش قويىلدى. مۇنان سوڭ 1973 جىلى ورناتىلدى, ەندى 50 جىلدان سوڭ تالدىقورعاندا قويىلىپ وتىر. بۇگىن اكەمنىڭ ەڭبەگىن ۇمىتپاي, رۋحىن جاڭعىرتىپ, قولا ءمۇسىنىن ورناتقان باستاماشى قاۋىمعا راحمەت ايتامىن. ەلىمىز امان, جۇرتىمىز تىنىش بولسىن, الدابەرگەنوۆتەي ەلدىڭ, جەردىڭ اتىن شىعاراتىن ەر ازامات, جاس ۇرپاق وسە بەرسىن», دەدى ر.نۇرمولداقىزى.
جينالعان جۇرتشىلىق ەسكەرتكىشتىڭ قوس قاپتالىنا قويىلعان كورمەمەن تانىستى. وندا نۇرمولدا الدابەرگەنوۆتىڭ تۇتىنعان جەكە زاتتارى, ەڭبەك ەرى تۋرالى جازىلعان كىتاپتار, قايراتكەردىڭ ءومىرى مەن ەڭبەگى جايلى اقپاراتتىق باننەرلەر كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلدى. «جەتىسۋ سازى» ءانسامبلى قازاقتىڭ كۇيلەرىن توگىلتىپ, انشىلەر رۋحتى اندەرىمەن مەرەكەنىڭ شىرايىن كىرگىزدى.
ءوڭىر اكىمى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالىمەتىنشە, ەسكەرتكىش ءبيۋستىڭ اۆتورلارى – ساۋلەتشى قابي باۋلىقوۆ پەن ءمۇسىنشى نۇرعالىم يساباەۆ. ەسكەرتكىشتىڭ بيىكتىگى – 1,4 مەتر, تۇعىرىنىڭ بيىكتىگى – 2,9 مەتر. بيۋست قولادان قۇيىلىپ, تۇعىرى گرانيتتەن قويىلعان. ەسكەرتكىشتىڭ ماڭايىن اباتتاندىرۋعا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 115 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, ساياباق جاسالدى. مۇندا 80-دەي جاپىراقتى جانە قىلقان جاپىراقتى اعاش وتىرعىزىلىپ, 16 ورىندىق قويىلعان. گازون توسەلىپ, 42 جارىق شام ورناتىلعان. اۆتوسۋارۋ جۇيەسى جۇمىس ىستەيدى.
ەسكە سالساق, نۇرمولدا الدابەرگەنوۆ كەربۇلاق اۋدانىندا تۋعان. قازاقستاندا ۇجىمشار ۇيىمداستىرۋ ىسىنە بەلسەنە قاتىسقان, ۇجىمشاردى باسقارعان. ەكى مارتە سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى (1948, 1958). ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسقان, قوعام قايراتكەرى. داڭقتى ەڭبەك ادامى تۋرالى ءسابيت مۇقانوۆ «الدابەرگەنوۆ تۋرالى اڭىز» اتتى پوەما جازعان, جازۋشىلار ساۋىربەك باقبەرگەنوۆ, ۇزاقباي دوسپانبەتوۆ, قۇتتىبەك باياندين دەرەكتى كىتاپتار جازعان. قازىر ەسكەلدى اۋدانىنداعى شۇبار اۋىلىنا الدابەرگەنوۆتىڭ ەسىمى بەرىلدى. اۋىلدا سول ەلدى مەكەننەن شىققان 20 سوتسياليستىك ەڭبەك ەرىنە قولادان ەسكەرتكىش قويىلعان ساياباق بار, قاق ورتاسىندا نۇرمولدا الدابەرگەنوۆتىڭ ءمۇسىنى تۇر.
جەتىسۋ وبلىسى
