سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
فەستيۆالدا يننوۆاتسيا باعىتىندا سوڭعى تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەر, جاساندى ينتەللەكت, GPT سياقتى ونەرتابىستار, نەيروجەلىلەردىڭ وزگەرۋى سەكىلدى تاقىرىپتار تالقىلاندى. سونداي-اق جاڭا يندۋستريالار, روبوتتار جəنە ەڭبەك نارىعىنىڭ بولاشاعى قالاي وزگەرەتىنى دە ايتىلدى. عىلىممەن بايلانىستى, جاقىن ارادا اشىلاتىن قۇپيالار تۋرالى سۇراقتار جəنە ادامنىڭ ميى مەن ساناسىن زەرتتەۋ بارىسى دا قامتىلدى. سونىمەن قاتار كۆانتتىق كومپيۋتەرلەر, جەردەن تىس ءومىر مەن وركەنيەتتەرگە قاتىستى مəسەلەلەر تالقىلاندى. بىلىممەن بايلانىستى وسى سالاداعى زاماناۋي تəجىريبەلەر, تسيفرلىق دəۋىردە قانداي داعدىلار مەن ءبىلىمنىڭ ماڭىزدى بولا باستاعانى ءسوز بولدى. فەستيۆالدىڭ ەكىنشى كۇنىندە دە اتالعان تاقىرىپتار اۋقىمدى كولەمدە تالقىلاندى. سونداي-اق Nobel Fest عىلىمي فەستيۆالى اياسىندا مۇعالىمدەردىڭ اشىق ۇلتتىق ءسامميتى وتكىزىلدى.
عىلىمنىڭ دامۋى تەحنولوگيالىق, يننوۆاتسيالىق جەتىستىكتەرگە جەتۋدى جەدەلدەتتى. عىلىم – بارلىق سالانى دامىتۋشى ءارى قوزعاۋشى كۇش. قازىرگى عىلىم الەمدەگى, قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋدە ۇلكەن الەۋەتكە يە. عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەكتىڭ ايتۋىنشا, قازىر الەم ۇلكەن عىلىمي رەۆوليۋتسيانىڭ الدىندا تۇر. سوندىقتان Nobel Fest فەستيۆالىنىڭ وتكىزىلۋى – ەلىمىزدىڭ عىلىمعا بەتبۇرىس جاساۋى.
«دۇنيەجۇزىندە عىلىمعا, بىلىمگە دەگەن كوزقاراس تاعى دا وزگەردى. ۇلكەن عىلىمي-تەحنولوگيالىق رەۆوليۋتسيانىڭ الدىندا تۇرمىز. وتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىندا قىزىق جاڭالىقتار شىقتى. ءبىلىم, تەحنولوگيا, يننوۆاتسيا سالاسىندا OpenAi دەگەن كىشكەنتاي كومپانيا – ChatGPT, ياعني جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ءتورتىنشى بۋىنىن جاساپ شىعاردى. گەنەراتيۆتى جاساندى ينتەللەكت, الگوريتم دۇنيەگە كەلدى. نارىقتا بىردەن ۇلكەن باسەكە باستالىپ كەتتى. وسى سالادا ون جىلداي جينالىپ قالعان جەتىستىكتەردىڭ ناتيجەسىندە رەۆوليۋتسيا باستالدى. ۇلكەن الپاۋىت Google ءتارىزدى, Microsoft ءتارىزدى, Amazon ءتارىزدى تەحنولوگيالىق كومپانيالار ءبىر ساتتە كىپ-كىشكەنتاي كومپانيا ءبىزدىڭ جاساپ جاتقان ۇلكەن جۇمىسىمىزدى قالاي توڭكەرىپ تاستادى دەگەن سۇراقپەن باس قاتىردى. ەكىنشى قىزىق جاڭالىق اقش-تىڭ ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ۇلتتىق زەرتحانانىڭ نەگىزىندە تۇڭعىش رەت تەرمويادرولىق رەاكتسيانىڭ ەنەرگەتيكالىق ءپروفيتسيتتى ءبىر تۇراقتى رەاكتسيانى جۇزەگە اسىرىلعانىن حابارلادى. قىسقاسى, قازىر ەنەرگەتيكالىق رەۆوليۋتسيانىڭ اۋىلى جاقىنداپ كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە ۇلكەن عىلىم سالاسىنداعى عىلىم مودەلىنىڭ رەفورماسى باستالىپ جاتىر. فەستيۆالدىڭ دا ماڭىزى وسىندا», دەدى س.نۇربەك.
قازاقستان بلوكچەين-تەحنولوگيالار قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى يسلامبەك سالجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل فەستيۆال – ورتالىق ازياداعى باستى عىلىمي ءبىلىم بەرۋ جانە يننوۆاتسيالىق وقيعا.
ء«بىزدىڭ ميسسيامىز – ەل جاستارىنا الەمدەگى ۇزدىك ءبىلىمدى قولجەتىمدى ەتۋ جانە ولاردىڭ ۇلى عالىم نەمەسە تەحنولوگيالىق ليدەر بولۋعا بارلىق مۇمكىندىگى بار ەكەنىن كورسەتۋ. ويتكەنى بولاشاقتى جاستار جاسايدى. تەحنو-عىلىمي وزگەرىستەر مەن جەتىستىكتەردى ىسكە اسىراتىن دا – جاس بۋىن. قازاقستان وسى اۋقىمدى تەحنولوگيالىق وزگەرىستەردىڭ اۆانگاردى بولا الادى. 90-جىلدارى ءبىز رەسەي مەن قىتايدىڭ ورتاسىندا قالىپ قويدىق. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ ايرىقشا تاريحي مۇمكىندىگى بار. ءبىز ونى ۋىستان جىبەرىپ الماۋىمىز كەرەك. وسى جەردە الەمنىڭ تەحنولوگيالىق ترانسفورماتسياسىنا قول جەتكىزۋگە, الەمنىڭ يننوۆاتسيالىق كوشباسشىلارىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋعا مۇمكىندىك بار», دەدى ول.
م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى داريا قوجامجاروۆا ەلىمىز ادامزاتتىڭ بارلىق سوڭعى جەتىستىكتەرىن, سونىڭ ىشىندە ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى جەتىستىكتەرىن پايدالانۋعا ءتيىس ەكەنىن ايتتى. سونداي-اق قازىر كلاسسيكالىق ءبىلىم جاڭا الەمنىڭ تالاپتارىنا ساي كەلمەيتىنىن اتاپ ءوتتى. «ساراپشىلاردىڭ بولجامىنشا, 10 جىلدان كەيىن الەمدەگى ونىمدەر مەن قىزمەتتەردىڭ 70 پايىزى جاساندى ينتەللەكتىنى قولداناتىن تسيفرلىق پلاتفورمالى مودەلگە نەگىزدەلەدى. ۋاقىتتىڭ وزگەرۋىنە جانە جاڭا عىلىمي تەحنولوگيالاردىڭ دامۋىنا بايلانىستى ءبىز يننوۆاتسيالاردىڭ قارىشتاپ دامىپ كەلە جاتقانىن, ال ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرىنىڭ العان ءبىلىمى كەيدە ولار جۇمىسقا ورنالاسقانعا دەيىن ەسكىرىپ قالاتىن جاعدايعا كەلىپ وتىرمىز», دەدى رەكتور.
Nobel Fest فەستيۆالىنە ارنايى شاقىرتىلعان شەتەل عالىمدارى قازىرگى كۇننىڭ باستى جەتىستىگىنە دە, قاۋپىنە دە اينالعان جاساندى ينتەللەكت جونىندە عىلىمي باياندامالار جاسادى. نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, كليمات جانە تۇراقتى دامۋ بويىنشا ساراپشى راە كۆون چۋننىڭ پىكىرىنشە, جاساندى ينتەللەكت ادامزاتقا تەك قۇرال بولۋعا ءتيىس.
ء«بىزدىڭ بۇرىننان كەلە جاتقان ءبىلىمىمىز, بىلايشا ايتقاندا, وزەكتى بولماي قالدى. ەسكى ءبىلىم نەگىزىندە ءبىز بولاشاقتىڭ الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق جانە ساياسي ماسەلەلەرىن شەشە المايمىز. جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋعا جاڭا ءبىلىم قاجەت. ول ءۇشىن شىعارماشىلىقتى, ىزدەنىستى دامىتۋىمىز كەرەك. جاساندى ينتەللەكت دەگەنىمىز نە؟ ءبىز ءۇشىن جاساندى ينتەللەكت دەگەنىمىز وتە كەرەمەت دۇنيەگە اينالدى. ونى كەز كەلگەن ۋاقىتتا پايدالانۋعا بولادى. بىراق بىزگە ينتەللەكتىدەن ارتىق نارسە قاجەت. ول – ينسايت. ءبىز جاساندى ينتەللەكتىنى قۇرال رەتىندە قولدانۋىمىز كەرەك. ول ءبىزدىڭ باسشىمىز بولىپ كەتپەگەنى ءجون. قايتا ءبىزدىڭ قولىمىزداعى قۇرال بولۋى كەرەك. ال ونى قۇرال رەتىندە قولدانۋ ءۇشىن ءوزىمىزدىڭ قابىلەتىمىز بەن ءبىلىمىمىزدى جەتىلدىرۋىمىز كەرەك», دەدى راە كۆون چۋن.
ال بەيرەسمي تۇردە «عىلىمي وسكار» دەپ اتالاتىن Breakthrough Prize (سەرپىن) الەمدىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, دنق تالداۋ سالاسىنداعى رەۆوليۋتسيونەر پاسكال مايەردىڭ پايىمىنشا, جاساندى ينتەللەكتىدەن تونەتىن قاۋىپتى ەسكەرمەسە, ادامعا ءومىر ءسۇرۋ قيىنداي تۇسپەك.
«قازىردىڭ وزىندە جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋدىڭ جاڭا كەزەڭى باستالىپ كەتتى. مىسالى, جاڭالىقتاردى, سۋرەتتەردى وڭدەپ جاتىر جانە جاقىن ارادا فيلمدەر تۇسىرىلەدى. راس, ناقتى جاڭالىقتار مەن فەيكتى اجىراتۋدا قيىندىقتار بار. بولاشاقتا سەنىم – ەڭ ماڭىزدى اكتيۆ, ەڭ ماڭىزدى ەلەمەنت بولادى. ءسىز كورشىلەرىڭىزگە, ءوزىڭىز بىلەتىن ادامدارعا سەنە الاسىز, بىراق جاڭالىقتارعا, ينتەرنەتتە كورگەندەرىڭىزگە سەنە بەرمەيسىز. ەگەر ءبىز وسى كەدەرگىلەر مەن قيىندىقتاردى جەڭە الماساق, وندا ادامزاتقا ءومىر ءسۇرۋ وتە قيىن بولادى», دەيدى عالىم.
