«مايدان قۇدايى» دەپ نەلىكتەن اتاعان؟
ارتيللەريا – ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە «مايدان قۇدايى» دەگەن اتقا يە بولعان قارۋ-جاراق ءتۇرى. ويتكەنى بۇل قارۋ وتە الىس قاشىقتان جاۋدىڭ كوزىنە كورىنبەي تۇرىپ جويقىن سوققى بەرۋگە قاۋقارلى. ءوز تاراپىنان ادام شىعىنى مۇلدەم ورىن المايدى, ال ونداعان شاقىرىم جەردەگى جاۋدىڭ سوعىس تەحنيكالارىن, جاياۋ اسكەرىن, عيماراتتارىن تاس-تالقان ەتۋگە مۇمكىندىگى زور. حح عاسىردىڭ سوڭىندا ناتيجەلىلىگى تۇرعىسىنان اۆياتسيا ارتيللەريانى ەكىنشى قاتارعا ىسىرعانىمەن, كەيىنگى جىلدارى ارتيللەريا, ءتۇرلى زىمىران قارۋلارى جانە ۇشقىشسىز ۇشاتىن اپپاراتتار مايداننىڭ ەڭ باستى كۇشىنە اينالىپ وتىر. ويتكەنى ول جەردە ادام شىعىنى جوق جانە الىس قاشىقتاعى نىسانانى قاعىپ تۇسىرە الادى. ماسەلەن, قازىرگى كۇنى ۋكراينا جەرىندە بولىپ جاتقان سوعىستا ەكى تاراپ تا نەگىزىنەن وسى اتالعان قارۋ-جاراقتى قولدانىپ جاتىر. ەڭ كوپ ادام جانە ماتەريالدىق شىعىن دا زىمىراندار مەن ارتيللەريانى قولدانۋدان تىركەلىپ وتىر.
بۇگىندە زىمىران اسكەرلەرى مەن ارتيللەريا ەلىمىزدىڭ قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ قۇرامىنا كىرەدى. ۋاقىت تالابىنا ساي قارۋلى كۇشتەردىڭ دامۋىمەن زىمىران اسكەرلەرى مەن ارتيللەريا قولباسشىلىعىنىڭ باسقارماسى, قۇرىلىمدار مەن بولىمدەردىڭ قۇرىلىمى ۇنەمى جەتىلدىرىلىپ كەلەدى. ونىڭ ءتۇپ تاريحى كەڭەس وداعىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىنەن باستاۋ الادى. ناقتىراق ايتساق, ورتا ازيا اسكەري وكرۋگىنە قاراستى زىمىران اسكەرلەرى مەن ارتيللەرياسىنىڭ بازاسىندا قۇرىلعان. ءار جىلدارى ونىڭ دامۋىنا گەنەرال-لەيتەنانت رۋسلان شپەكباەۆ, گەنەرال-مايورلار لۇت الشەكەنوۆ, اسقار جولامانوۆ, پولكوۆنيكتەر ميحايل شلەيكو, داۋرەن ەسحوجين, نيكولاي ميسيۋرا, ۆيكتور كاشويد, الەكساندر تەپلياكوۆ, ءانۋار وزبەكوۆ, عينياتقالي شالاباەۆ, ت.ب. ەلەۋلى ۇلەس قوستى.
ارتيللەريست قانداي بولۋى كەرەك؟
قازىرگى زامانعى زىمىراندىق جانە ارتيللەريالىق قۇرىلىمدارعا دەربەستىك پەن ۇرىس قيمىلدارىنداعى جوعارى تيىمدىلىككە ءتان. سونىمەن قاتار ونىڭ تيىمدىلىگى اتىس تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ءۇشىن ۋاقىتتىڭ جيناقىلىعىنا, ۇرىس كەزىندە جەكە قۇرامنىڭ فۋنكتسيونالدىق مىندەتتەرىن قاتاڭ ءبولۋ, ەسەپتوپتاردىڭ ءىس-قيمىلى مەن ءار جاۋىنگەردىڭ داعدىلارىنىڭ ۇيلەسىمدىلىگىنە بايلانىستى. مۇنىڭ ءبارى ارتيللەريالىق بولىمشەلەر جەكە قۇرامىنىڭ جاۋىنگەرلىك دايىندىق ەرەكشەلىكتەرىن قالىپتاستىرادى.
ساربازداردى دايارلاۋ ۇدەرىسىندە ولارعا ناقتى ءبىلىم بەرىپ, داعدىلاردى ۇيرەتۋ ماڭىزدى. ارتيللەريسكە دالدىك, جيناقىلىق, ءتارتىپ, ۇقىپتىلىق, جاۋاپكەرشىلىك, تەحنيكامەن جۇمىس ىستەۋگە بەيىمدىلىك, سەرگەك اقىل, ماتەماتيكالىق قابىلەت سياقتى قاسيەتتەر اۋاداي قاجەت. ويتكەنى ول شىنايى ۇرىس جاعدايىندا ەلەكترونيكا مەن راديواپپاراتۋرالاردان تۇراتىن كۇردەلى اسكەري تەحنيكانى باسقارا ءبىلۋى كەرەك. ارتيللەريا وفيتسەرى ماماندىعىنا قويىلاتىن تالاپ: ماتەماتيكا, فيزيكا, حيميا سياقتى پاندەردى, سونداي-اق زاماناۋي ارتيللەريا مەن زىمىران جۇيەلەرىن جاقسى ءبىلۋ.
جاۋىنگەر-ارتيللەريست ماماندىعى تەك باتىلدىق پەن ادالدىقتى عانا ەمەس, ولاردىڭ جاۋىنگەرلىك قابىلەتتەرىنە سايكەس اتىس مىندەتتەرىن ورىنداۋ كەزىندەگى نىسانالاردى انىقتاۋ, شەبەر جوسپارلاۋ مەن بولىمشەلەردى باسقارۋ بويىنشا ناقتى ءبىلىمدى قاجەت ەتەدى. سوندىقتان قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە بارلىق دەڭگەيدەگى زىمىران اسكەرلەرى مەن ارتيللەريا ماماندارىن دايارلاۋ جۇيەسى قالىپتاستى.
ەلىمىزدە قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ اسكەري ينستيتۋتىندا ارتيللەريالىق بولىمشەلەرگە ماماندار دايارلانادى. جەدەل-تاكتيكالىق دەڭگەيدەگى وفيتسەرلەردى ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتى وقىتادى. ال اسكەري دايارلانعان رەزەرۆ جىل سايىن الماتى جانە قاراعاندى پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەرى جانىنداعى اسكەري كافەدرالاردىڭ تۇلەكتەرىمەن تولىقتىرىلىپ وتىرادى. ارتيللەريا سەرجانتتارىن اسكەري كوللەدجدە, ارتيللەريا مەن مينااتقىش ەسەپتوپتارىنىڭ كىشى ماماندارىن قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ وقۋ ورتالىعىندا دايارلايدى.
ارتيللەريا تاريحى قارابايىر اتىس قارۋىنان باستاپ زاماناۋي زىمىران كەشەندەرى مەن جويقىن سوققى بەرە الاتىن ارتيللەريالىق جۇيەلەرگە دەيىنگى داڭقتى جولدان ءوتتى.
ارميادا قانداي ارتيللەريا قارۋلارى بار؟
بۇگىندە قولدانىستا بار ارتيللەريالىق جانە زىمىراندىق قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكانى زامانعا ساي جاڭعىرتۋ مەن جاڭا ۇلگىلەرىن ساتىپ الۋ جۇمىستارى جوسپارلى تۇردە جۇزەگە اسىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, اسكەرلەردى ارتيللەريالىق وپتيكالىق جانە راديولوكاتسيالىق بارلاۋ قۇرالدارىمەن قايتا جاراقتاندىرۋعا, ارتيللەريانىڭ جۇمىسىن توپوگەودەزيالىق, مەتەورولوگيالىق جانە بالليستيكالىق قامتاماسىز ەتۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ وتىر. جاڭا وپتيكالىق-ەلەكتروندىق بارلاۋ جۇيەلەرىن, مەتەورولوگيالىق, بالليستيكالىق جانە توپوگەودەزيالىق كەشەندەردى ەنگىزۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر.
ەلدىڭ زىمىران اسكەرلەرى مەن ارتيللەرياسىنىڭ قۇرامىنا تاكتيكالىق زىمىران قۇرامالارى, گاۋبيتسالىق, زەڭبىرەكتىك, رەاكتيۆتى جانە تانككە قارسى ارتيللەريا بولىمدەرى, ارتيللەريالىق بارلاۋ, مينااتقىش جانە تانككە قارسى بولىمشەلەر كىرەدى. ناقتىراق ايتقاندا, «ۆاسيلەك», «ساني», «پودنوس» جانە «دەۆا» مينااتقىشتارى, «گۆوزديكا» جانە «اكاتسيا» وزدىگىنەن جۇرەتىن ارتيللەريالىق قوندىرعىلارى, «مستا-ب», «گياتسينت» سۇيرەمەلى زەڭبىرەكتەرى, د-20 جانە د-30 گاۋبيتسالارى, «گراد», «گراد-1», «پريما», «ۋراگان» جانە «سمەرچ» دۇركىندەپ وق اتۋ رەاكتيۆتى جۇيەلەرى, «توچكا-ۋ» تاكتيكالىق كەشەندەرى, «راپيرا» زەڭبىرەكتەرى جانە «شتۋرم-س» تانككە قارسى زىمىران كەشەندەرىمەن جاراقتالعان. سونىمەن بىرگە وزدىگىنەن جۇرەتىن «تيۋلپان» مينااتقىشتارى دا ۇلكەن قۋاتقا يە.
ارتيللەريانىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن قازىر بارلاۋعا ارنالعان ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتتارى كەڭىنەن قولدانىلادى. درونمەن دۋەت جاساۋى ونىڭ تيىمدىلىگىن جاڭا دەڭگەيگە شىعاردى. ءتىپتى جەردەگى نىساناعا اۋەدەن جارىق ءتۇسىرىپ, دالمە-ءدال سوققى جاساۋ مۇمكىندىگىن بەردى.
دايىندىقتا – قيىن, سوعىستا – وڭاي
زىمىران اسكەرلەرى مەن ارتيللەريا بولىمشەلەرىنىڭ جەكە قۇرامى بارلىق جالپى اسكەري, ونىڭ ىشىندە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى وقۋ-جاتتىعۋلارعا ۇدايى قاتىسىپ كەلەدى. اسكەري قىزمەتشىلەر 2016 جىلدان بەرى حالىقارالىق ارميا ويىندارى اياسىندا وتەتىن «ارتيللەريامەن وق اتۋ شەبەرلەرى» بايقاۋىندا تابىستى ونەر كورسەتىپ, جەڭىس تۇعىرىنان كورىنىپ ءجۇر.
جاتتىعۋلار بارىسىندا زىمىرانشىلار مەن ارتيللەريستەر تاجىريبەلىك داعدىلارىن بارىنشا پىسىقتايدى. قازىرگى ۋاقىتتا وقۋ-جاتتىعۋدى وتكىزۋ كەزىندە وڭىرلىك قولباسشىلىقتارعا قاراستى جالپى اسكەري قۇرامالارىنىڭ ارتيللەريالىق بولىمشەلەرى جۇمىلدىرىلىپ كەلەدى. تاجىريبەلىك سىندار كەزىندە «SkyLark» ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتى مەن قوزعالاتىن نىسانداردى بارلاۋ راديولوكاتسيالىق ستانتسياسىنان بەرىلگەن اقپارات ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە اسكەرلەر شتابىنا كەلىپ تۇسەدى. شارتتى جاۋدى زاقىمداۋ بويىنشا اتىس مىندەتتەرىنىڭ نەگىزگى كولەمى ورىندالاتىن اتىستار مەن جاتتىعۋلار بارىسىندا ەلىمىزدىڭ ارتيللەريستەرى جوعارى كاسىبي شەبەرلىكتەرىن ۇنەمى دالەلدەپ كەلەدى.
مەملەكەت باسشىسى – قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «باتىل تويتارىس-2023» ستراتەگيالىق كوماندالىق-شتابتىق وقۋ-جاتتىعۋىندا اسكەردى جوعارى تەحنولوگيالىق قارۋ-جاراقپەن جانە ساپالى اسكەري تەحنيكامەن جاراقتاندىرۋ, وق-دارىلەرمەن تولىقتاي قامتاماسىز ەتۋ ايرىقشا ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وسىعان وراي, بۇگىندە اسكەرلەردى وپتيكالىق جانە راديولوكاتسيالىق بارلاۋ, توپوگەودەزيالىق, مەتەورولوگيالىق جانە بالليستيكالىق ارتيللەريامەن قامتاماسىز ەتۋ قۇرالدارىمەن قايتا جاراقتاندىرۋ بويىنشا جوسپارلى جۇمىس جۇرگىزىلىپ كەلەدى.
