دۇمشەگە ەرگەن ەل سورلايدى

«نيسا» سۇرەسىنىڭ «كىمنىڭ زيانىنا بولسا دا شىندىقتى ايتۋ كەرەكتىگى» حاقىن­داعى 135-اياتىن باسشىلىققا الىپ, دۇمشەگە ەرگەن ەل نەگە سورلايتىنىن با­يىپتاپ كورەيىك. سورلايتىن سەبەبى دۇم­شەلەر – اللا تاراپىنان جۇرەگىنە ءبىلىم بەرىلمەگەندەر (29-سۇرە, 49-ايات), وزدىگىنشە ءبىلىم ىزدەمەيتىندەر (62-سۇرە, 5-ايات), ۇيرەتىندىنى ايتاتۋعا ما­شىقتانعاندار (2-سۇرە 78-ايات), بۇرىننان جەتكەن دالەلسىز تاپسىرلەر مەن جالعان حاديستەردى باسشىلىققا الاتىندار (2-سۇرە, 170-ايات), يسلامنىڭ باستى بەس پارىزىن جاتتاندى ۇعاتىندار.

وكىنىشكە قاراي, الەمدە كوپ جەردە يسلام تۇتقاسى وسى دۇمشەلەردىڭ قولىندا. ەگەر يسلام عىلىمنان اينىمايتىن بىلى­كتى عۇلامالاردىڭ قولىندا بولسا, وسى ۋاقىتقا دەيىن قيامەتكە, اقىرەتكە, ول­گەننەن كەيىنگى قايتا «تىرىلۋگە» بايلانىستى شىڭىراۋدا جاتقان شىندىق جا­رىققا شىعار ەدى. يسلام جۇرتى تا­قۋالىقتا ءومىر ءسۇرىپ, دىنگە قاتىستى ءبىر­اۋىز جامان ءسوز ايتىلماسى انىق.

يسلام ءدىنى – جاراتقاننان كەلگەن, اللانىڭ قۇزىرىندا قابىل بولاتىن تازالىقتىڭ, ادىلەتتىكتىڭ ءدىنى (32-سۇرە, 33-ايات). سويتە تۇرا الەمدىك عىلىمدا, ساياسات پەن مادەنيەتتە مۇسىلمانداردىڭ رەسمي بەدەلى عايري دىندەردەن تومەن. نەگە؟ بۇل دا دۇمشەلەردىڭ: «قۇران لوگيكاعا قۇرىلماعان, قۇراندى زەرتتەۋگە بولمايدى, قۇراندى تەك ۇستازبەن وقۋ كەرەك...» دەگەن سياقتى توسقاۋىلىنان تۋعان مە­شەۋلىكتەن.

تاريحتان بەلگىلى, يسلام ءدىنى – بۇكىل اراب تۇبەگىن, كۇللى ەۋروپانى ويات­قان ءدىن. وعان ادامزات دانالارى لەۆ تولستوي, پۋشكين, يسااك نيۋتون, گيوتە, بەرنارد شوۋ, پرەيس بيسمارك, ناپو­لەون بوناپارت, كارل ماركس, لومارتي, يم­مانيۋل كانت, مۇحاممەد ءالي, جاك يۆ كۋستو, نيل ارمسترونگ, گاري ميۋ­لەر, انتوني فليۋ, ريچارد بەلل, سەر جا­لاليدين لۋدەر برانتون, يممانيۋل كانت پىكىرى دالەل. وسىلاردىڭ بىردە-ءبىرى مەدرە­سەدە نە يسلام ۋنيۆەرسيتەتىندە وقى­ماعان. قۇراندى زەيىن قويىپ وقۋ ارقىلى تانىعان, ءتان العان. سوندىقتان ءبىز قۇراندى تەرەڭ, جان-جاقتى, بايىپ­تى وقىپ ۇيرەنۋىمىز كەرەك. قۇراندا اللا «قۇراندى بىرەۋ ۇيرەتەدى» دەمەگەن, ءوزىنىڭ ۇيرەتەتىنىن ەسكەرتكەن. ول ءۇشىن ءبىز قاسيەتتى كىتاپتى قايتا-قايتا وقيىق, سوندا ول بىزگە قونادى.

ەندى وي ەركىندىگىنەن ايىرىپ, ءدىنىمىزدى تۇقىرتىپ ۇستاپ وتىرعان دۇمشەلىككە كەلەيىك. الدىمەن «دۇمشە» ءسوزىنىڭ ما­عىناسىنا توقتالايىق. يسلامدا «سيلسيلا» دەگەن امال بار. بۇل – وزىنەن بۇرىنعىلاردىڭ ايتقانىمەن عانا امال جاساۋ دەگەن ءسوز. ياعني ءبىر جولدا قاتىپ قالۋ. مۇنى باسقاشا «فاناتيزم» دەيدى.

ء«دۇم» دەپ مالدىڭ قۇيرىعىن ايتادى. كەشەگى رەپرەسسيا جىلدارى جا­زىقسىزداردى «پالەنشەەۆتىڭ قۇيرىعى», «تۇگەنشەەۆتىڭ قۇيىرشىعى» دەپ جا­زالاعان. بۇرىنعىلاردىڭ ايتقانىمەن عانا جۇرەتىندەر ياكي سيلسيلا جولىن ۇستاۋشىلار وسى قۇيرىققا كەلىپ تىرەلەدى. سودان حالىق اراسىندا «دۇمشە» دەگەن ءسوز شىققان. ولار ەشقاشان ىزدەنبەيدى, ۇستازى بەرگەن كىتاپتان باسقا يسلامدى دالەلمەن تانىتقان كىتاپتى جات سانايدى.

شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ «بوراندى بە­كە­تىندەگى» باسىنا تەرى كيگىزىلگەن ماڭ­گۇرت سەكىلدى ۇستازىنان باسقا بىردە-ءبىر عۇلامانىڭ وسيەتىن مويىندامايدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, دۇمشەلىك ادامنىڭ ويلاۋ, پىكىرلەۋ قابىلەتىن شەكتەيدى. مىنە, وسى شەكتەۋدىڭ كەسىرىنەن يسلام بۇگىندە كۇردەلى جاعدايدى باستان كەشىرىپ جاتىر.

وكىنىشتىسى, عىلىمى دامىعان ءححى عاسىردا دا يسلام ءدىنىنىڭ ىقپالدى بۋى­نى جاڭارا الماي, باياعىدان قالعان ءبىر سارىندا ءجۇرىپ كەلەدى. وسى سوزىمىزگە دالەلدى «قۇران ەكزەگەتيكاسى» دەگەن كىتاپتىڭ «اۋەلگى ءسوز» دەپ اتالعان كىرىس­پەسىن وقىپ كورەيىك: «...تەگىندە اللا تاعالانىڭ بار ەكەنىنە ءارى ءبىر ەكەن­دىگىنە نانۋ – يسلام دىنىندەگى يمان كەل­تىرۋدىڭ جەتى شارتىنىڭ ءبىرى ءھام بى­رەگەيى. وسى تۇرعىدا ءاھلۇ-سۇننەت عۇ­لامالارى وزدەرىنىڭ ىرگەلى ەڭبەكتە­رىن­دە حاقتىڭ زاتى مەن سيپاتى حا­قىن­دا قانداي تۇجىرىمعا كەلگەن؟ داڭقتى تافسىرشىلەر...», دەپ بىرنەشە تاپسىرشىلەردى اتاپ ىزىنەن: «...ىبىراي ال­تىنسارين, يبراھيم قۇنانباي ۇلى, ءماشھۇر ءجۇسىپ كوپەي ۇلى, شاكارىم قۇدايبەردى ۇلى, مىرجاقىپ دۋلات ۇلى...», دەپ ۇل­تىمىزدىڭ ۇلىلارىن دا ەسكەرىپ, سوسىن: «...عۇلامالاردىڭ وي-تۇجىرىم­دارىمەن جاۋاپ بەرۋدى ءجون كورىپ وتىرمىز. ويتكەنى اقيدا تاقىرىبىنا تىڭنان وي-پىكىر قوسۋدىڭ قاجەتى جوق. بۇكىل ماسەلەلەرگە ءاھلۇ-سۇننەت عۇلامالارى بۇگە-شىگەسىنە دەيىن تياناقتى جاۋابىن بەرىپ قويعان. ولاي بولسا, قۇرمەتتى وقىرمان, يسلام عىلىمىنىڭ العاداي تولقىنى نە دەيدى؟ وسىعان زەيىن اۋدارىپ كورەيىك...», دەپ جاڭا تاقىرىپقا كوشكەن.

 وسىنداعى: «...تىڭنان وي-پىكىر قوسۋ­دىڭ قاجەتى جوق...» دەگەنى – ءبىز ايتىپ وتىرعان جاڭارا الماعاندىق, تيىم, شەك­تەۋ. بۇل جەردەن ءفاناتيزمنىڭ – سيل­سيلانىڭ ادامنىڭ ويلاۋ, پىكىرلەۋ قا­بىلەتىن شەكتەيتىنى كورىنەدى.

جوعارىدا ايتىلعاندار قۇراننىڭ «باقارا» سۇرەسىنىڭ 44-اياتىنا, ء«مۇ­مينۇن» سۇرەسىنىڭ 68-اياتىنا, ء«سا­با» سۇرەسىنىڭ 46-اياتىنا جانە پايعام­بارى­مىزدىڭ (س.ع.س.) عىلىم ىزدەۋ جونىن­دەگى حاديسىنە مۇلدە قايشى. ەگەر ولار اللا­نىڭ زاتى مەن سيپاتى حاقىندا سون­شالىقتى دارەجەدە جاۋاپ بەرىلىپ قويسا, يسلام ءدىنى الەمدە ەڭ قىمباتتى ءارى ەڭ قۇرمەتتى ءدىن بولىپ, وعان «يسلام ەكس­ترەميزمى», «يسلام تەرروريزمى» دەگەندەي جالا جابىلماس ەدى. سيريا مەن اۋعانستان تاعدىرىن باسقالار قام جەمەي, يسلام الەمگە تورەلىك ەتىپ وتىرماي ما؟

ءبىز اتى اتالعان يسلام عۇلامالارىن كىنالامايمىز. سەبەبى ولاردىڭ زامانىندا عىلىم بۇگىنگىدەي دامىماعان ەدى. سوندىقتان ولار قۇراندى يسلام جاۋ­­لارىنان قورعاۋ ءۇشىن تەك توپشىلاۋ جا­سادى. ال يسلامنىڭ بۇگىنگى جاناشىر­لارى قۇراننىڭ: «...ونىڭ حابارىن ءبىر زاماننان كەيىن تۇسىنەسىڭدەر» (38-سۇرە, 88-ايات) دەگەنىن دۇرىس ءتۇسىنىپ, جاڭا اتاعان: «با­قارا», ء«مۇمينۇن», ء«سابا» سۇرەلەرى ايات­تارىنداعى ۇكىمدەرىنە جۇرەكتەن جاندا­سىپ, ساۋاتتى امال جاساۋى ءلازىم. سول كەزدە ءبىز قۇراندى ءتۇرلى كۇماننان ارا­شالايمىز.

اتا ءدىنىمىزدىڭ «التىن ءداۋىرى» تەك عى­لىممەن, سىندارلى ويلاۋمەن ورنى­عادى. بۇل – يسلام تاريحىندا دالەلى بار ارمان. ەگەر ءاربىر ازاماتىمىز ەلدىك, ادامدىق جاۋاپكەرشىلىگىن يماني قۇندىلىقتار اياسىندا تەرەڭ سەزىنسە, ءار كۇنىن ىزگى­لىككە, ساۋاپ پەن قايىرىمدىلىققا ارناسا, ۇرپاعىنىڭ كەلەشەگىن ويلاپ, وتا­نىمىزدىڭ گۇلدەنۋىنە ەڭبەگىمەن ۇلەس قوسسا, سول «التىن ءداۋىر» ورنايدى. سەبەبى اللا ارقاشان تاقۋالار مەن جاقسىلىق جاساۋشىلارمەن بىرگە.

بىزدە جەتپەي تۇرعان ەڭ قاجەتتى تەتىك – ءدىن قايراتكەرلەرىنىڭ سيلسيلا بۇ­عاۋىنان شىعىپ, اياتتى اياتپەن جانە عىلىممەن, ءومىر شىندىعىمەن سالىستىرۋ مەن دالەلدەۋ.

سوڭعى ۋاقىتتا ءار ورتادا ارقانداي ىستە بيلىكتى كىنالاۋ جانە ولارعا جالا جابۋ داستۇرگە اينالدى. نەگىزىن العاندا, ولار ايتىپ وتىرعان كەمشىلىككە جاۋاپتى ورىندار مەن شەنەۋنىكتەر عانا ەمەس, ورتا ياكي قوعام كىنالى. ورتانىڭ ايىپتى بولاتىنى – ولاردىڭ اللانى تىلدە عانا ايتىپ, جۇرەگىنىڭ بوستىعىنان. بۇل بوستىق قۇراننىڭ حالىققا دۇرىس تۇسىندىرىلمەگەندىگىنەن. قوعامداعى بوي­كۇيەزدىك, ماسىلدىق, كىنامشىلدىك وسىدان تۋىندايدى. بىلمەي, مەڭگەرمەي سويلەۋ دە وسىدان. ەلىمىزدە ءتۇرلى اعىمعا بوي ۇرۋ مەن جاساندى تاڭىرشىلدەردىڭ شىعۋى, ونەرگە – مۋزىكاعا, سۋرەتكە, ساۋ­لەتكە قارسىلىق تا وسىدان. مۇ­نىڭ ءبارى ءدىني مامانداردىڭ ءوز مىندە­تىن دۇرىس اتقارماي, ەسكىدەن قالعان جول­دىڭ سۇرلەۋمەن ءسۇرىنىپ-قابىنىپ كەلە جات­قانىن اڭعارتادى. حالىق الدىنا اشىق شىعىپ, كۇردەلى ماسەلەنى جىك-جىگىمەن ءتۇسىندىرىپ بەرەتىن ءدىنتانۋشىلار دا از.

حاديستەردە «اللانىڭ ءبىر ەسىمى – عىلىم» دەپ ايتىلادى. ءبىز بىرنەشە ايات­تاردىڭ سوڭىنداعى «عاليم» – ء«بىلۋشى», «عاليمۋل» – ء«بىلۋشىسىڭ», «عاليمۋن» – «بىلەدى», «قاديرۋن» – «جاساي الۋشى» دەگەن دەرەكتەردەن اللانىڭ ءبارىن ءبىلۋشى – عالىم ەكەنىن تۇسىنەمىز.

اللانىڭ 99 ەسىم-سيپاتىنىڭ تىزىمىن­دەگى ءبىر اتى – عىلىم دەپ كورسەتىلگەن. ءال-فارابي بابامىزدىڭ «بىلىمدىلىك – قۇپياسى بەلگىسىز نارسەنىڭ سىرىن اشۋ» دەگەن ماعىناداعى تۇجىرىمىنا سۇيەنىپ وتىرىپ ايتساق, عىلىم – قۇپيا دۇنيە دە, عالىم – سونى اشۋشى, اشىپ ءبىلۋشى دەگەنگە سايادى.

جاراتقان مۇنى ءاربىر اقىلدى, كەمەل پەندەسىنىڭ قولىمەن ءوزى ىستەيتىنىنە ء«انفال» سۇرەسىنىڭ 17-اياتى مەن «تاۋبە» سۇرەسىنىڭ 14-اياتى جانە قالاعان ق ۇلىنىڭ كوڭىلىنە سالاتىنىن ەسكەرتكەن «شۋرا» سۇرەسىنىڭ 51-اياتى دالەل.

«عىلىم» ءسوزىن ارابشا-قازاقشا سوز­دىكتە ء«ىلىم, ءبىلىم, عىلىم» دەپ ۇشكە ءبولىپ كورسەتكەن. الايدا بۇل ۇشەۋى ءار ءتۇرلى ايتىلعانىمەن, ماعىناسى بىلىمگە كەلىپ سايادى. بارىنە جەتۋ ءۇشىن دە ءبىلىم كەرەك.

ءومىر شىندىعى مىناۋ: جازۋ مەن كىتاپ وقۋدى ءارىپ تانىپ بىلگەن ادام جازادى, وقيدى; عىلىمدى دا وقىپ-كورىپ, تانىپ-تۇسىنگەنىن قورىتا بىلگەن عالىم يگەرەدى; عىلىمدى عىلىم دارەجەسىنە جەتكەرىپ وتىرعان دا – ءبىلىم; اللانى بىلگەن ادام ىزدەيدى; اللاعا جەتۋ جولىن بىلگەن ادام جاراتقانمەن ۇيلەسىمدە بولادى; اۋرۋدى دا بىلگەن ادام ەمدەيدى; تەحنيكانى دا وقىپ بىلگەن ادام جاساپ, بىلگەن ادام جوندەيدى; كوشتى دە باراتىن جولدى بىلگەن ادام باستايدى; اتتىڭ ەر-توقىمىن دا, دومبىرانى دا, قاقپاندى دا, قازان-وشاقتى دا بىلگەن ۇستا جاسايدى; كيىزدى بىلگەن ادام باسسا, الاشانى دا بىلگەن ادام توقيدى; كۇرەستە دە ءتاسىل بىلگەن بالۋان جىعادى; سوعىستا دا سوعىسۋ ءادىسىن بىلگەن جاۋىنگەرلەر جە­ڭەدى; مالدى دا ءادىسىن ءبىلىپ باققان ادام كوبەيتە الادى; ەگىننەن دە جەردىڭ ءتىلىن بىلگەن ديقان مول ءونىم الادى; سارايدى دا تاس پەن كىرپىش قالاي بىلگەن ادام سالادى.

ءبارى ءبىلىم مەن بىلگەنگە كەلىپ تىرەلەدى. اللا ء«نامىل» سۇرەسىنىڭ 6-اياتىندا پاي­عام­بارىمىز مۇحامممەدكە (س.ع.س.) قۇران­دى حيكمەت يەسى, تولىق ءبىلۋشى تاراپىنان الىپ وتىرعانىن ايتادى.

بۇدان شىعاتىن قورىتىندى: قوعام­نىڭ بىلىكتى, پاراساتتى, ويلى ادامى اينالاعا, قوعامعا, تىرشىلىككە, قاجەتتى زاتتارعا, ۇعىم-تۇسىنىككە عىلىم, ءتىپتى ول بولماسا ساۋاتتى ءبىلىم كوزىمەن قاراۋى قاجەت. مۇنان دا اللانىڭ ءبىلىم, عىلىم ەكەنىنە سەنىمىزدى بەكىتەمىز. تاراتا ايت­ساق, بۇگىنگى ۇشاقتىڭ, پويىزدىڭ, زا­ۋىت-فابريكانىڭ, ءتىپتى ساندىق تەحنو­لوگيانىڭ بارلىعىن اللانىڭ ءوزى بەرگەن, بۇيىرتقان (29-سۇرە, 49-ايات). قۇلدارىنىڭ جۇرەگىنە سالىپ (42-سۇرە, 51-ايات), ولاردىڭ قو­لىمەن (8-سۇرە, 17ايات; 9-سۇرە 14-ايات) ءوزى جاساپ جاتقانىنا كوز جەتكەرەمىز.

سوندىقتان دانا اباي قارا سوزىندە: ء«بىز جانىمىزدان عىلىم شىعارا المايمىز, جارالىپ, جاسالىپ قويعان نار­سەلەردى سەزبەكپىز, كوزبەن كورىپ, اقىل­مەن ءبىلىپ», دەيدى. ۇلى فيزيك يسااك نيۋتون «عالىمدار عىلىمدا نە جاڭا­لىق اشسا, تەك اللانىڭ عىلىمىن قايتالايتىنىن» ايتقان.

يسلام قۇندىلىقتارى تۇرعىسىنان كەلگەندە, بارلىق عىلىم, ءبىلىم, ءىلىم  تەك اللانىكى. الايدا ءبارىن جۇبىنان جاراتقان (36-سۇرە, 36-ايات): ءار نارسەنىڭ وڭ-تەرىسى, ادال-ارامى بار. بۇل – سىناق­قا ءتوزىمدى بولۋ مەن اقىلمەن جەڭۋدى كورسەتەدى. تازا, جاۋاپتى جۇرگەندەردىڭ ءار ءىسىن وڭ ىستەتەدى, دۇرىس سويلەتەدى. دۇ­رىستى بۇزۋشىمەن, ءالسىزدى ازعىرۋشىمەن سىنايدى (43-سۇرە, 36-ايات). ول تەرىس پەن ارام­دى كورسەتىپ (27-سۇرە, 4 ايات; 41-سۇرە,  25-ايات), يمان­دىلىققا, ادامگەرشىلىككە قارسى جولعا سالادى. مۇنىڭ ءبارىنىڭ ءتالىمى بار.

بۇگىنگى جاڭا تەحنولوگيالارعا, ونەر­دىڭ ءتۇرلى سالاسىن ادام يگىلىگىنە (جانىن تازالاۋ, ادامشىلىقتى ناسيحاتتاۋ) جاراتۋعا كەلسەك, بۇعان قارسىلاردى دا «دۇمشە» دەۋگە بولادى.

سۋرەتكە ءتۇسۋ, سۋرەت سالۋ, مۋزىكا, تەلە­ديدار, عالامتور, زاماناعا ساي, ورتاعا بەيىم كيىنۋ, ت.ب. – ءبارى اللا بەرگەن نى­عىمەتتەردى پايدالانۋ دەگەن ءسوز.

اللا سۋرەتكە قارسى بولسا, تاستارعا سۋرەت سالىپ, وزىمىزدەن مىڭداعان جىل بۇرىن جاساپ كەتكەندەردەن حابار بەرمەس ەدى. تاستارداعى سۋرەتتەردى اللانىڭ ءوزى سالعان. بۇعان جۇمىرتقاعا, بالىقتىڭ جامباسىنا, بۇزاۋ مەن قوزىلاردىڭ بۇيىرىنە تۇسكەن «اللا» ءسوزى دالەل.

ال مۋزىكاعا كەلسەك, اللا سۋدان جاراتقان (35-سۇرە, 45-ايات) ءتىرى جاننىڭ بار­لىعىنا دىبىس, سىبىس, داۋىس بەرگەن. بۇلاردىڭ ءار قايسىسىندا وزىندىك حيسلات بار. سونىڭ ءبىرى – مۋزىكا. ول – ادامزاتتىڭ جان دۇنيەسىنىڭ كاۋسارى. بۇلار (كۇي, ءان) – ءبىر-ءبىرىنىڭ جۇبى (36-سۇرە, 36-ايات). مۋزىكاسىز ولەڭ ومىرشەڭ بولا المايدى.

ەگەر مۋزىكا حارام بولسا, ونى اللا ارامدار (2-سۇرە, 173-ايات) نەمەسە قۇمار مەن اراق (5-سۇرە, 90-91-ايات) تۋرالى ايتقان ايات­تاردا اتار ەدى. پايعامبارىمىز مۇحام­­مەدتەن (س.ع.س.) 236 جىل كەيىن تۋ­عان, ايتقانىنان دا, جازعانىنان دا اللا تۇسپەگەن ءابۋ ناسىر ءال-فارابي (870-950) ءوز زامانىنىڭ مۋزىكا اسپابىن, دوم­­­بىرانى تارتپاس ەدى. «اللانىڭ ءوزى دە راس, ءسوزى دە راس», دەگەن اباي قۇنان­باي­ ۇلى ولەڭ مەن ءان شىعارماي, قارا سوزىندە وعان قارسى پىكىر جازعان بولار ەدى.

جالپى, انگە, انشىگە, جىرشىعا, سۋرەت­شىگە قارسىلىق بۇرىن دا, كەيىن دە دۇمشەلەردەن شىققان. «ەل تەك مەنى تىڭداۋى كەرەك, مەنىڭ اينالامدا عانا ءۇيىرىلىپ ءجۇرسىن», دەگەن تار پەيىلدەگىلەر جاراتقان بۇيىرتقان قابىلەتتى كورسەتكەن شىعارماشىل ادامداردىڭ مۇمكىندىگىن دە, حالىقشىلدىعىن دا قىزعانعان.

سوڭعى كەزدە «جەر استىنان جىك شىقتى, ەكى قۇلاعى تىك شىقتى» دەگەندەي, اللا اتىن جامىلعان دۇمشەلەر الەۋمەتتىك جەلىدەن قاسيەتتى دومبىراعا, ءان-كۇيگە كۇدىك كەلتىرە باستادى. قازاق مۇندايدىڭ تالايىن كورگەن. پرو­لەت­كۋلتشىلەردى, «ودنا پالكا, دۆە سترۋنى» دەگەن كەڭەستىك تاس ماڭدايلاردى ايتامىز. ولاردىڭ ءوزى تەنتىرەپ كەتتى, ال دومبىرا دا, قوبىز دا ورنىندا. ەسكىلەرى ەلدىك مادەني دەڭگەيىمىزدى تانىتىپ, مۋزىكا مۋزەيلەرىندە تۇر.

تاعى دا قايتالايمىز. مۇنداي كەرتارتپا كوزقاراستاردىڭ يسلامعا دا, ءدىني پاراساتقا دا تۇك قاتىسى جوق. بىراق ولار­دىڭ سونداي ەكەنىن ءبىلۋ ءۇشىن ءپاني مەن باقيدىڭ ساۋابىن, اقىرەتىن ويلاعان ءاربىر پەندە قۇران كارىمنىڭ قازاقشا تۇسىندىرمەسىن (اۋدارماسىن) قايتا-قايتا وقىپ, تاقۋالىق دارەجەگە جە­تۋى كەرەك. اللا قاشان دا تاقۋالارمەن بىرگە (16-سۇرە, 128-ايات). سوندا ەل تۇزەلەدى, تانىم-تۇسىنىك بايىپتى دەڭگەيگە كوتە­رىلەدى.

وسى جەردە تاڭىرشىلدەردىڭ شىعۋ سەبەبىن دە ايتا كەتەيىك. بۇعان ءبىرىنشى سەبەپ – عىلىم ىزدەمەيتىن ءدىندارلاردىڭ اياتتاردا سىرى مەڭزەلگەن ءومىر شىن­دىقتارىنا (پال اشۋ, تاۋىپشىلىك) قار­سىلىعى, ابايدىڭ, شاكارىم, ىبىراي­دىڭ, ءماشھۇر ءجۇسىپتىڭ, سادۋاقاس عىلمانيدىڭ يماندىلىققا بايلانىستى مۇراسىن جانە اۋليەلەر ءىلىمىن ايتپاي, اراب تاپسىرشىلەرى مەن عالىمدارىنا سۇيەنەتىندىگى جانە ارابتاردان ۇيرەنىپ كەلگەن قازاققا جات اسىرە قىلىقتارى.

اللا قۇراندى اراب تىلىندە تۇسىر­گەنىمەن (11-سۇرە, 2-ايات), ول – كۇللى الەمگە, بۇكىل ادام بالاسىنا كەلگەن ءدىن (3-سۇرە, 138-ايات). سوندىقتان مۇحام­مەدتەن (س.ع.س.), ءابۋ باكىر (ر.ا.) مەن ومار­دان (ر.ا.) قالعان «التىن ءداۋىردى» قورعاپ قالا الماعان جۇرت­قا جالتاقتاۋ, ولاردان ۇلگى-ونەگە ىزدەۋ قاجەت ەمەس. ادامزاتقا ورتاق بوپ تۇس­كەن قۇراندى ءوزىمىز زەرتتەپ ۇيرەنسەك, اباي, شاكارىم, ىبىراي, ءماشھۇر ءجۇ­سىپ, عۇمار قاراش, سادۋاقاس عىلماني ءىلىمىن دا­مىتساق, ءدىن مەن ءداستۇردى تەڭ ۇستاعان دا­نالىق پەن شىنايى يسلام جولىنا تۇ­سەمىز. اتا-بابا ارۋاعى مەن اۋليە-عۇ­لا­مالارىمىزدىڭ رۋحى شات بو­لا­دى. سوندا عانا ەلدىڭ بەرەكە-بىرلىگى ار­تادى.

ءبىز باياندى دا ادىلەتتى قازاقستان قۇرامىز دەسەك, رۋحاني ماسەلەدە بارلىق جۇمىستى قۇراندى دۇرىس ناسيحاتتاۋ­دان باستاۋىمىز كەرەك. قازىرگى ءدىني دارەجەمىزگە توقمەيىلسىپ, ء«دىنىمىز ورنىندا, اللا قۇتقارادى, قورعايدى» دەپ ۇمىتتەنۋ ءوز-ءوزىمىزدى الداۋ عانا. بۇدان ەشتەڭە ۇتپايمىز. ءيا, اتا-بابامىز دا كەزىندە تاپ وسى جولدا ەدى. سوڭىندا ازاتتىقتان ايىرىلىپ تىندى. ارتىنان ۇلتىمىزدىڭ جارتىسىن قىناداي قىرعان زاۋال بولدى. ء«ىسرا» (8-ايات), ء«انفال»

(38-ايات), ء«مۇجادالا» (5-ايات) سۇرەلەرىندە جارات­قان قايتالاعانداردى قايتا جازالايتىنىن ەسكەرتكەن. 1731 جىلى «اق تابان شۇبىرىندىنى...» 1921-1932 جىلدارى اشتىق پەن جوقشىلىق رەتىن­دە قايتا اكەلگەن اللا ادامداردان, ۇلتتان, جۇرتتان قاشان دا دۇرىس قا­رىم-قاتىناس قۇرۋدى تالاپ ەتەدى. بۇگىن دە شىن مانىندەگى جاڭا جولعا تۇسپەسەك, تاۋەلسىزدىگىمىزدى, ەلدىگىمىزدى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاماساق, قيىن دا كۇردەلى تاعدىر قايتالانۋى مۇمكىن. ارينە, بۇدان اللا ساقتاسىن.

سوندىقتان اللا جۇرەگىنە عىلىم بەرگەن اكادەميكتەرىمىز بەن پروفەسسورلارىمىز باس بولىپ, يسلام عىلىم اكادەمياسىن قۇرىپ, قۇراندى جاقسىلاپ زەرتتەپ, حالىققا جاتىعىمەن ناسيحاتتاپ, دۇمشەلەر باتىرعان سوردان الىپ شىعايىق. بۇل ەلىمىزدىڭ تاۋبەگە كەلۋى مەن جاڭارۋى بولادى. رۋحاني كوزقاماندىقتىڭ زاردابى جاي اداسۋدان سان مارتە اۋىر. ءبىزدىڭ بىرلىگىمىز دە, تىرلىگىمىز دە دۇمشەلىكتى قوعامعا جولات­پاۋمەن ولشەنسە دەيمىز. سانالى, ساق, سىندارلى قوعامنىڭ, مەملەكەتتىڭ ماڭدايى ارقاشان اشىق, جولى دا جارقىن. جاراتقان ەلىمىزدى سونداي دەڭگەيگە جەتكەرسىن.

نارباي تاعاي ۇلى,

ءدىنتانۋشى

قاراعاندى وبلىسى,

شاحتينسك قالاسى