سۋرەتتى تۇسىرگەن – باقىتجان وتارباەۆا
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلدەگى گەندەرلىك ساياساتتىڭ ماڭىزدىلىعىن ايعاقتاي وتىرىپ, «پروگرەسسيۆتى ەلدىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى بەلگىسى – ايەلدىڭ قوعامداعى مارتەبەسى. سوندىقتان ءبىز ايەلدەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋىمىز كەرەك», دەپ اتاپ وتكەن-ءدى. پرەزيدەنت بەكىتكەن تاپسىرمالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا «اۋىل» پارتياسى اۋقىمدى ءىس-شارالاردى قولعا الدى. سونىڭ ءبىرى – «ۇلت رۋحىنىڭ ۇياسى – اۋىل انا» اتتى اۋىل ايەلدەرىنىڭ I رەسپۋبليكالىق القالى جيىنى. ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت وتكىزىلگەن باسقوسۋدىڭ ماقساتى – پارتيانىڭ وسى گەندەرلىك تەڭدىك ماسەلەسىندەگى ۇستانىمىن ايقىنداۋ, اۋىل ايەلدەرىنىڭ قوعامداعى مارتەبەسىن ارتتىرۋ, ولاردىڭ ساياسي كوشباسشىلىعىنا سونى سەرپىن بەرۋ, ايەلدەر مەن بالالاردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىنە قوعام نازارىن اۋدارۋ.
جيىندا العاش بولىپ ءسوز العان «اۋىل» پارتياسىنىڭ توراعاسى ءالي بەكتاەۆ قوعامنىڭ قوزعاۋشى كۇشى – قىز-كەلىنشەكتەرگە ىزگى تىلەگىن جەتكىزىپ, ەلدى مەكەندەردەگى بالالاردىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ماسەلەسىن قوزعادى.
– اۋىل مەن قالا مەكتەپتەرى اراسىنداعى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنداعى الشاقتىقتى قىسقارتۋ وتە وزەكتى. ەلدى مەكەندەردەگى بالالاردىڭ شاھارداعى الدىڭعى قاتارلى ءبىلىم بەرۋ نىساندارىنا ءتۇسۋ مۇمكىندىگى ازداۋ. ولاردىڭ تالاپتارى دا جوعارى. وسى ورايدا «اۋىل» پارتياسى عالىمدار, ساراپشىلاردىڭ باسىن قوسىپ, ەلدى مەكەندەردەگى بالالاردىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ماسەلەسىن جان-جاقتى تالقىلادىق. ناتيجەسىندە, سول وڭىردەگى 5-6 سىنىپ وقۋشىلارىنا ەلەكتروندى تۇردە قوسىمشا دايىندىق ۇيىمداستىرىپ, قالاداعى ىرگەلى مەكتەپتەردىڭ سىناعىنان سۇرىنبەي وتۋىنە جاردەمدەسەمىز. وعان دەمەۋشى بولاتىن كاسىپكەرلەردى دە تاپتىق. ءبىز بارلىق ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشەمىز دەگەن قۇرعاق ۋادەدەن اۋلاقپىز. بىراق قولدان كەلگەندى, ەلگە قىزمەت ەتۋگە, اۋىلدىڭ بولاشاعىن كوتەرۋگە جۇمسايمىز, – دەدى ول.
القالى جيىنعا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن ونلاين جانە وفلاين رەجىمدە وزدەرىن وتباسىندا عانا ەمەس, كاسىبي جانە شىعارماشىلىق قىزمەت پەن بيزنەستە دە تانىتقان 400-گە جۋىق قىز-كەلىنشەك قاتىستى. ولارعا اۋىلدىق جەرلەردەگى ىسكەر ايەلدەردى دەمەۋ ماقساتىندا قۇرىلعان «اۋىل» پارتياسىنىڭ «مەيىرىم قۇشاعى» كوميسسياسىنىڭ جۇمىسى تانىستىرىلدى.
– گەندەرلىك تەڭدىك – ەلدەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالادا عانا ەمەس, ساياسي باعىتتا دا بەلەڭ الۋعا ءتيىس قۇبىلىس. جانە ول الدەبىر جەڭىلدىكتەر مەن كۆوتالارعا قاتىستى جاعدايلاردى عانا ەمەس, كادىمگى ايەلدەردىڭ قوعامدىق-ساياسي بەلسەندىلىگىنىڭ ارقاسىندا بولۋعا ءتيىس ۇدەرىس. الدا, ەلدىڭ ساياسي ومىرىندەگى ازاماتتىق قوعامنىڭ ءرولىن ارتتىراتىن سايلاۋ وتەدى. اۋداندار مەن وبلىستىق ماڭىزى بار قالا اكىمىنە كانديداتتاردى تىركەلگەن ساياسي پارتيالار ۇسىنا الادى. سوندىقتان وسىنداي ساياسي وزگەرىستەرگە دايىن بولاتىن, جەرگىلىكتى بيلىكتە جاۋاپتى لاۋازىمدى دەڭگەيگە ايەلدەر جەتۋ كەرەك. ول ءۇشىن – اۋىلدىق جەرلەردە ايەلدەردىڭ بىلىكتىلىگى مەن ءبىلىمىن ارتتىرۋ, ساۋاتتاندىرۋ ءىسىن قولعا الۋىمىز كەرەك. «مەيىرىم قۇشاعى» دەپ اتالاتىن اۋقىمدى جوبانىڭ باستى جوسپارى دا سول. تاجىريبەلى, ىسكەر, ساۋاتتى, سانالى ايەلدەر «اسكەرىن» جاساقتاۋ, – دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى قاراقات ابدەن.
باسقوسۋعا كوپبالالى انالارعا الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋ, ايەلدەر مەن بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىققا قارسى تۇرۋ ماسەلەلەرى دە ارقاۋ بولدى.
– قازىر الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. ەلىمىزدەگى 4 ميلليونعا جۋىق ايەل اۋىلدىق جەرلەردە تۇرادى. ونىڭ ىشىندە جۇمىسقا قابىلەتتى 1,6 ملن نازىك جان بار. اۋىلدىق جەرلەردە ايەلدەر مەن ەرلەردىڭ جالاقىسى شامامەن بىردەي. بىراق ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, اۋىلدىق جەرلەردە وقىماعان ايەلدەر قالامەن سالىستىرعاندا ەكى ەسەگە كوپ. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى بيىل 280 مىڭ ايەلگە قولۇشىن سوزدى. ونىڭ 138 مىڭى اۋىلدىق جەرلەردە تۇرادى. ونىڭ ىشىندە جۇمىسقا ورنالاسقانى 180 مىڭ. 82 مىڭى تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاستى. ال سۋبسيديالانعان جۇمىس ورىندارىنا 98 مىڭ ازامات تۇرعىزىلدى, – دەدى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆا.
ءىس-شارادا «اۋىل» پارتياسىنىڭ مۇشەلەرىنەن بولەك, پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ءىسى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءلاززات سۇلەيمەن, قحا انالار كەڭەسىنىڭ توراعاسى نازيپا شاناي جانە باۋىرلاس قىرعىز ەلىنەن كەلگەن «ەكو-دەمي» قوعامدىق ۇيىمىنىڭ پرەزيدەنتى ايجان چىنىباەۆا دا قاتىستى.
– جىل وتكەن سايىن ايەلدەردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەسى, قۇندىلىعى تەرەڭىرەك قوزعالىپ كەلەدى. الەمدىك پاندەميا وتباسىلىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ دا ستاتيستيكاسىن اۋىرلاتىپ جىبەردى. قىرعىزستانداعى سەكىلدى قازاقستاندا دا بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىق ماسەلەسى وزەكتى تۇر. رەيتينگ ءدال ءبىزدىڭ ەلدەگى سەكىلدى جوعارى بولماۋى مۇمكىن. بىراق ماسەلە بار. سوندىقتان انالار مەن بالالاردىڭ قورعالۋى, دەر كەزىندە قاجەتتى كومەككە قول جەتكىزە الۋى تەك بيلىك, مەملەكەتتىك ورگاندار نەمەسە ۇكىمەتتىك ۇيىمدار مەن بەلسەندى ازاماتتاردىڭ ءىسى بولىپ قالماۋى كەرەك. انا مەن بالا وتباسىندا قامسىز, قاۋىپسىز تىرشىلىك ەتۋى, زورلىق-زومبىلىقتىڭ بەتىن قايتارۋ ءۇشىن قوعام بولىپ وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىققا توزبەۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋىمىز قاجەت. قوعامداعى وزەكتى ماسەلەردى نازىك جاندار ءجيى كوتەرەدى. سوندىقتان ايەل – قوعامدى يگىلىككە باعىتتاۋشى, قوزعاۋشى كۇشى, – دەدى ايجان چىنىباەۆا.
جيىندا ۇلتتىق ءداستۇرىمىزدى دارىپتەۋ ماقساتىندا بالالار ءۇيىنىڭ 7 تاربيەلەنۋشىسىنە «قۇلاق تەسۋ» ءراسىمى جاسالدى. قازاقتىڭ ۇمىت بولعان ۇلتتىق تاعامدارىنىڭ تانىستىرىلىمى دا ءوتتى.
– قازىرگى تەندەنتسيالاردان حابارى بار ايەل باسەكەگە قابىلەتتى بالانى تاربيەلەيدى. ەلىمىزگە قازىر كەرەگى وسى. بۇگىندە قازاق ايەلدەرى بەلسەندى. كەيبىرەۋلەرى وتباسىلىق تىرلىكتەن بولەك, دەپۋتاتتىقتى, كاسىپكەرلىكتى قاتار الىپ ءجۇر. دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ رەيتينگى بويىنشا قازاقستان ايەل مەن ەركەك اراسىنداعى ءبىلىم بەرۋ تەڭسىزدىگىن جويعان ەلدەر قاتارىندا. ەڭ باستىسى, قىز-كەلىنشەكتەردىڭ الدىندا وتباسىنىڭ ۇيىتقىسى بولۋ, اعايىن-تۋىس, جورا-جولداستىڭ اراسىن جالعاۋ, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ۇرپاعىمىزدىڭ بويىنا ءسىڭىرۋ, سونداي-اق قوعامعا قىزمەت ەتۋدى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ مىندەتى تۇر, – دەدى ءلاززات سۇلەيمەن.
باسقوسۋدىڭ ەكىنشى بولىگىندە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ءبىلىم بەرۋ جانە بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنا ۇسىنىستار تالقىلاندى. ءىس-شارا سوڭىندا قاتىسۋشىلار «استانا وپەرا» تەاترىنداعى «سيلفيدا» بالەتىن تاماشالادى.
