سۋرەتتى تۇسىرگەن – دميتري ەروفەەۆ
قازىر كرەاتيۆتى يندۋستريا سالاسى وركەندەپ كەلەدى. اسىرەسە ەۋروپا مەملەكەتتەرى بۇل باعىتتا وزىندىك سۇرلەۋىن سالىپ ۇلگەردى. مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە مەگاپوليستەردەن بولەك, وڭىرلەر دە بۇل تۇرعىدا نازاردان تىس قالماۋىن تاپسىرعان ەدى. «كرەاتيۆ يەلەرىن» قولداۋ شارالارىنىڭ جەكە پاكەتىن ازىرلەۋدى پرەزيدەنت سوڭعى جولداۋىندا دا ناقتىلاپ جەتكىزدى. قازىر مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى وسى باعىتتا جۇمىس ىستەپ جاتىر.
ساياسي رەفورمانىڭ تاعى ءبىر وڭتايلى جەتىستىگى – سايلاۋ ينستيتۋتىنداعى جاڭاشىلدىق. ەكى جىل بۇرىن باستالعان اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ ءوز ناتيجەسىن بەرە باستادى. وسى ۋاقىتقا دەيىن ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە 1 700-گە جۋىق اۋىل اكىمى سايلانعان. «اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ ءبىز ءۇشىن ۇيرەنشىكتى جاعدايعا اينالىپ ۇلگەردى. حالىق سايلاعان اكىمدەر تاۋەلسىزدىكپەن قاتار ازاماتتار الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىك پەن ەسەپ بەرۋ مۇمكىندىگىن دە ارتتىردى. ءوز كەزەگىندە اۋىل تۇرعىندارىنىڭ وزدەرى تىكەلەي وكىلى ارقىلى شەشىم قابىلداۋعا ىقپال ەتۋ قۇقىعىن كەڭەيتتى. ءبىز ميكرودەڭگەيدە اتقارۋشى بيلىكتىڭ تۇرعىندارمەن قالاي تىعىز جۇمىس ىستەي باستاعانىن كورىپ وتىرمىز», دەدى ايدا عالىمقىزى.
ەلىمىزدەگى دەموكراتيالىق ۇدەرىستىڭ ناتيجەسى بىردەن بولا قويمايدى. ساتىلاپ جۇزەگە اساتىن ساياسي رەفورمانىڭ يگىلىگىن حالىق ۋاقىت وتە كورەدى. ايدا بالاەۆانىڭ ايتۋىنشا, ساياسي رەفورمالاردىڭ ورىندالۋى مەن تيىمدىلىگىنە اسەر ەتەتىن ەكى فاكتور بار. ەڭ الدىمەن قاجەتتى تۇراقتىلىق پەن بەرىك تاتۋلىق. قاڭتار وقيعاسى الاساپىران ارەكەتتەردەن وركەنيەتتى ەل بولماسىمىزدى ايقىن كورسەتتى. ەكىنشى شارت – ازاماتتىق قوعامنىڭ بەلسەندىلىگى. قوعامدا ءاربىر بەلسەندى ازامات ەلىمىزدەگى ساياسي ۇدەرىسكە ءۇن قوسقاندا عانا رەفورما ناتيجەلى بولماق.
«پرەزيدەنتتىك رەفورمالار ۇزاقمەرزىمدى ناتيجە بەرىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋىنىڭ بەرىك ىرگەتاسىن قالاپ قانا قويمايدى, ولار ءاۋ باستان قاراپايىم وتانداستارىمىزدىڭ ومىرىنە اسەر ەتەتىن ناقتى ناتيجەلەر بەرەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون», دەدى مينيستر.
ايدا بالاەۆانىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىز ءسوز بوستاندىعى مەن ادىلدىك تۇرعىسىندا ورتالىق ازيادا كوش باسىندا. شەتەلدىك زەرتتەۋلەرگە زەر سالساق, وسى ايماقتا وتەتىن بارلىق ميتينگىنىڭ 59 پايىزى ەلىمىزگە «تيەسىلى» ەكەن. سارالاپ قاراعاندا كورسەتكىش وزبەكستاننان – 7, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنان 2 ەسە كوپ. بۇعان سەبەپ, 2020 جىلدان باستاپ ميتينگىلەردى وتكىزۋدىڭ حابارلاندىرۋ سيپاتى ەنگىزىلدى. مينيستر ناتيجەنىڭ جاقسى ەكەنىن, بىراق ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە, تۇتاستىققا قاۋىپ توندىرمەۋ كەرەگىن العا تارتتى.
وتاندىق باق-تىڭ ەل دامۋىنداعى ءوز بيىگى قالىپتاسقان. دەيتۇرعانمەن, جۋرناليستەردىڭ دە ماسەلەسى جەتىپ ارتىلادى. ارنايى مارتەبەنىڭ جوقتىعى, تىلشىلەر قوسىنىنا كەي قۇرىلىمداردىڭ بەيجاي قاراۋى, وڭىرلەر مەن اۋداندارداعى مەرزىمدى باسىلىمداردا كادر تاپشىلىعى سىندى ماسەلەلەر مينيسترمەن كەزدەسۋدە سارالاندى. قالامدى قارۋ ەتكەن ءوڭىر جۋرناليستەرى ايدا بالاەۆاعا رەسمي ورگانداردىڭ باق تۋرالى زاڭدا كورسەتىلگەندەي جولدانعان ساۋالعا ۋاقىتىندا جاۋاپ بەرىلمەيتىنىن العا تارتتى. اسىرەسە بۇل ولقىلىق قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا ءجيى بايقالادى ەكەن. مينيستر زاڭنىڭ ۇستەمدىگى ورناعان مەملەكەتتە مۇنداي ولقىلىققا ورىن جوعىن, جەرگىلىكتى اكىمدىك تاراپىنان ءتيىستى اقپاراتتىق تۇسىندىرمە جۇرگىزىلۋ كەرەگىن العا تارتتى.
قازىر ءىت تەحنولوگيالار داۋىرىندە قاعاز باسپانىڭ, مەرزىمدى باسىلىمنىڭ قاجەت ەمەس ەكەنىن العا تارتاتىندار بار. الەۋمەتتىك جەلى مەن ونى قولدانىپ, اقپارات تاراتاتىندار گازەتتى قوعام قاجەت ەتپەيتىنىن العا تارتىپ ءجۇر. مينيسترگە وسى جايدىڭ اق-قاراسىن اجىراتىپ بەرۋدە سۇراعاندار دا تابىلدى.
«گازەت – تاريح, جۋرناليست – تاريحشى. بۇگىن جازىلىپ, گازەت بەتىنە تۇسكەن دۇنيە ۋاقىتى كەلگەندە تاريحي دايەككە اينالادى. قانشا قوعام دامىعانمەن مەرزىمدى باسىلىم وقىرمانمەن بىرگە جاساي بەرەدى. الەۋمەتتىك جەلىدە تاراعان اقپاردىڭ ءبارى اقيقات ەمەس. جالعان اقپارات, فەيك دەگەنىڭىز قازىر ءورىپ ءجۇر. مينيسترلىك جانىنان كۇن سايىن مونيتورينگ جۇرگىزىلەدى. جالعان اقپارات تاراتقاندارعا توقتام بار. ءبىز زاڭ ۇستەمدىك قۇراتىن ەلدە ءومىر سۇرەمىز. ال گازەتتە جالعان اقپار, فەيك مالىمەت شىقپايدى. شىنى كەرەك, قازىر رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك باق بولىپ ءبولىنۋ بايقالادى. بۇل كوزقاراستى تۇبەگەيلى جويۋ كەرەك. ءبىر كەڭىستىك, ءبىر مۇددە جولىندا ەڭبەك ەتۋ كەرەك. كەز كەلگەن مەرزىمدى باسىلىم مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى اقپاراتتاندىرۋعا دەن قويعان ابزال. ويتكەنى وسىنداي باستامالار تۋراسىندا كوپ تۇرعىندار بەيحابار», دەدى ا.بالاەۆا.
شىنى كەرەك, ءوڭىر جۋرناليستەرىن كوپ دۇنيە تولعاندىرادى. اسىرەسە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا, جەرگىلىكتى اكىمدىكتەردە تەلەفون «ۇرەيى» تالايدىڭ شىمبايىنا باتسا كەرەك. رەسمي ورگانداردىڭ كىرەبەرىسىندەگى كۇزەتتىڭ ءجيى تەلەفون قالدىرىپ ىشكە ەنۋىن ءوتىنىپ تۇراتىنىن كوز كورىپ ءجۇر. اشىقتىق پەن بارىنە بىردەي مۇمكىندىك بار قوعام تۇزۋگە ۇمتىلعان مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ كەي قۇرىلىمدارعا اسەر ەتپەيتىنى جۋرناليستەر قوسىنىن قىنجىلتسا كەرەك. بۇل ماسەلەدەن حاباردار ەكەنىن ايتقان مينيستر ءتيىستى قۇرىلىمدارمەن سەمينار وتكىزىپ, ادام قۇقىعىن شەكتەيتىن ارەكەتتەردى دوعارۋعا شاقىراتىن اقپاراتتاندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى.
جولداۋدا كوتەرىلگەن تاعى ءبىر ماسەلە – ەلىمىزدە قۇمار ويىنعا تاۋەلدىلىكتىڭ بەلەڭ الۋى. ەلىمىزدىڭ قاي قالاسىندا دا قۇمار ويىنعا ۇگىتتەيتىن كوشە جارنامالارىنىڭ كوپ ەكەنى دە جاسىرىن ەمەس. مينيستر بۇل جايىندا دا مينيسترلىك ءتيىستى شارالار قابىلدايتىنىن جەتكىزدى.
مينيستر بالالار قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جايىنا دا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, YouTube پلاتفورماسى قازاق بالاسىنىڭ ءتىلىن اعىلشىنشا نە كارىسشە شىعارىپ ءجۇر. مۇندا بالالار كورەتىن قازاقشا كونتەنت از. تەك «ۆalapan» تەلەارناسى شەتەلدىك بالالار كونتەنتىنە قارسى تۇرۋعا قاۋقارسىز. ونىڭ وزىندە بۇل ارنادا 1-2 جاس ارالىعىنداعى بالالارعا ارنالعان باعدارلامالار دايارلانادى. ايدا بالاەۆا «Nickelodeon» بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەلەارناسى, «TiJi» بالالار تەلەارناسى جانە «ديسنەي» ارناسى قازاق تىلىنە اۋدارىلعانىن ايتتى. دەگەنمەن YouTube پلاتفورماسىنداعى قازاقشا بالالار كونتەنتىن قالىپتاستىرۋ اۋقىمدى جۇمىستا تالاپ ەتەتىنىن العا تارتتى.
جەتىسۋ وبلىسى
