ءوڭىر باسشىسى ەربول قاراشوكەەۆ وبلىسقا شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا نازار اۋدارىپ وتىرعانى بەلگىلى. ول وبلىس اۋماعىندا ناقتى ناتيجە بەرەتىن ءىرى-ءىرى جوبالاردى عانا جۇزەگە اسىرۋ قاجەتتىگىن سالاعا جاۋاپتى ماماندارعا شەگەلەپ تۇرىپ تاپسىردى. وسىلايشا, ينۆەستورلارمەن جۇمىستى جەكە قاداعالاۋىنا الدى.
شىنىن ايتساق, كەيىنگى ۋاقىتتا جامبىل جەرىنە ات باسىن بۇرعان شەتەلدىك الەۋەتتى كومپانيالار باسشىلارىنىڭ قاراسى ارتا ءتۇستى. ولاردىڭ بارلىعى دا اۋليەاتا توپىراعىنا قۇر بوسقا كەلىپ جاتقان جوق. الدەنەشە جىلدىڭ بەدەرىندە اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي ناتيجە بەرەتىن ناقتى جوبالارى بارشىلىق. قوڭىرجاي بەلدەۋدە ورنالاسقان جامبىل جەرىنە ات باسىن بۇرعان شەتەلدىك ينۆەستورلار ءوڭىر باسشىسىنا جاڭا جوبالارىن تانىستىرىپ, ويعا العان جوسپارىن ورتاعا سالىپ, بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە نيەتتى ەكەندىكتەرىن جەتكىزدى.
بىرنەشە كۇن بۇرىن وبلىس ورتالىعى تاراز قالاسىنا ارنايى كەلگەن «YILDIRIM» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى يسمايل دجەيلان جانە «Qazaq Soda» جشس ديرەكتورى رامازان يبرايموۆ سارىسۋ اۋدانىندا سالىناتىن كالتسيلەنگەن سودا شىعاراتىن زاۋىتتىڭ مۇمكىندىكتەرى, الداعى جوسپارى تۋرالى اڭگىمەلەدى.
ءىرى زاۋىتتى وبلىس اۋماعىندا سالۋدىڭ ەكى تاراپقا دا ءتيىمدى ەكەنىن حال-قادەرىنشە ءتۇسىندىردى. قىسقاسى, شەتەلدىك ينۆەستورلار سارىسۋدىڭ سارتاپ دالاسىندا جاڭادان بوي كوتەرەتىن ءوندىرىس وشاعى تۋرالى ەگجەي-تەگجەي اڭگىمەلەدى. سوزدەرىنە سەنسەك, زاۋىتتىڭ ءوڭىر ەكونوميكاسىن كوتەرۋگە تيگىزەتىن سەپتىگى مول.
دەرەكتەرگە جۇگىنسەك, كالتسيلەنگەن سودا وندىرەتىن زاۋىتتىڭ جىلدىق جوبالىق قۋاتى 500 مىڭ تونناعا دەيىن جەتەدى. البەتتە, شەتەلدىك ينۆەستورلار مۇنىمەن توقتاپ قالعىسى كەلمەيدى. ايتۋىنشا, زاۋىت تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەگەن كەزدە وندىرىلەتىن ءونىم كولەمىن 1 ميلليون تونناعا دەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك تۋماق.
يسمايل دجەيلان كەلتىرگەن دەرەك بويىنشا, جاڭا زاۋىت ونىمىمەن وتاندىق نارىقتى تولىق قامتىپ قانا قويماي, كالتسيلەنگەن سودانى بىرنەشە كورشىلەس مەملەكەتتەرگە ەكسپورتقا شىعارۋدىڭ دا جولدارى قاراستىرىلىپ جاتىر. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ىشكى نارىقتان بولەك جاڭا ءونىمدى ەكسپورتقا شىعارۋعا دا مۇمكىندىك مول. بۇل ءۇشىن ارينە, ءونىم كولەمىن جوعارىدا ايتقانداي ارتتىرا ءتۇسۋ كەرەك.
وڭىردە بوي كوتەرەتىن زاۋىتتىڭ قۇرىلىسىنا 400 ملن دوللار ينۆەستيتسيالانعان ەكەن. وسى ءبىر ءىرى جوبا 2025 جىلى تولىقتاي پايدالانۋعا بەرىلەتىن كورىنەدى. بۇگىندە قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى جوسپارعا سايكەس جوعارى قارقىنمەن جۇرگىزىلىپ جاتىر. جوبا اياسىندا 1000-نان اسا ازامات جۇمىسپەن قامتىلادى. بۇل – ارينە, قۋانىشتى جاڭالىق.
جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن سەرىكتەستەر سودا وندىرىسىندە قولدانىلاتىن شەتەلدىك وزىق تەحنولوگيالاردى پايدالانۋدى ءجون ساناعان. ايتۋىنشا, زاماناۋي ءوندىرىس وشاعى تولىقتاي قالدىقسىز جۇيەمەن جۇمىس ىستەيدى ەكەن. ناقتىراق ايتار بولساق, قالدىقتار قايتا وڭدەلەدى. قىسقاسى, قورشاعان ورتاعا زيانى جوق.
ءوڭىر باسشىسى ەربول قاراشوكەەۆ وبلىسقا ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ ەكونوميكانى كوتەرۋدە ايرىقشا ماڭىزعا يە ەكەنىن ايتىپ ءجۇر. سول ءۇشىن دە وبلىس اكىمى وڭىرگە ينۆەستيتسيا سالۋعا نيەتتى شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ الەۋەتى زور جوبالارىنا قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. سالاعا جاۋاپتى ماماندارعا ينۆەستورلارمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋدى, ءىرى جوبالارعا دەر كەزىندە قولداۋ كورسەتۋدى تاپسىرعان.
تاياۋدا عانا وڭىرگە ات باسىن بۇرعان «VODAR» كومپانياسىنىڭ باسشىلىعى اۋليەاتا جەرىندە سۋارۋ جابدىقتارىن شىعاراتىن زاۋىت سالۋعا نيەتتى ەكەندىكتەرىن جەتكىزدى. دەرەكتەرگە سەنسەك, قىتايداعى ەڭ ءىرى جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ قوندىرعىلارىن وندىرەتىن كومپانيانىڭ الەۋەتى مەن بەدەلى زور. بۇگىندە «VODAR» كومپانياسىمەن الەمنىڭ 26 مەملەكەتى بىرلەسىپ جۇمىس ىستەپ جاتىر. ولاردىڭ قاتارىندا اۋستراليا, ماجارستان, موڭعوليا, اقش سەكىلدى ەلدەر بار. جامبىلدىق ديقانداردىڭ وسى جىلعى قۇرعاقشىلىقتان قاتتى قينالعانىن ەسكەرسەك, بۇل جوبانىڭ وڭىرگە تيگىزەر پايداسى زور ەكەنىن تۇسىنەمىز.
«پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا ارناعان كەزەكتى جولداۋىندا سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ وتكەن بولاتىن. وسى جىلى جامبىلدىق ديقاندار اعىن سۋدىڭ مەحناتىن تارتقانى بارشامىزعا ءمالىم. سوندىقتان دا سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋدىڭ ماڭىزى زور.
بۇدان بولەك, وڭىردەگى جەراستى سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋ باعىتىندا دا بىرقاتار جۇمىس اتقارۋدى جوسپارلاپ وتىرعان جايىمىز بار. قازىرگى تاڭدا ۇڭعىما قازۋ جۇمىستارىن شيراتۋ قاجەتتىگى بەلگىلى. ويتكەنى سۋبسيديالاۋ قاعيداتتارىنا ديقاندار ءۇشىن ءتيىمدى وزگەرىستەر ەنگىزىلدى.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ءوڭىر ديقاندارى مول ءونىم الۋى ءۇشىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك قولدان كەلەتىن كومەكتىڭ ءبارىن كورسەتۋگە ءازىر. ول ءبىزدىڭ تىكەلەي مىندەتىمىز ەكەنى دە تۇسىنىكتى. ەندى تەك تالماي ەڭبەك ەتۋ كەرەك», دەيدى ە.قاراشوكەەۆ.
«VODAR» كومپانياسىنىڭ باسشىسى جوۋ چۋانگوۋدىڭ ايتۋىنشا, كاسىپورىندى «حيمپاركتاراز» اەا اۋماعىندا سالۋدىڭ ماڭىزى زور. ول كەلتىرگەن دەرەككە سەنسەك, زاۋىتتىڭ جىلدىق قۋاتى جىلىنا 300-دەن اسا جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ قوندىرعىسىن قۇرايدى ەكەن. تۇسىنگەنگە بۇل – شىنىندا دا جامبىلدىقتار ءۇشىن وتە ءتيىمدى جوبا.
قىسقاسى, قالاي الىپ قاراساق تا, جامبىل وبلىسىنا شەتەلدىك الەۋەتتى ينۆەستورلاردى تارتۋ ارقىلى ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ جۇمىستارى ءبىر ەمەس, بىرنەشە جىل بويى ۇزدىكسىز جۇرگىزىلەتىنىنە ەش كۇمان جوق. ويتكەنى قولعا الىنعان اۋقىمدى جوبالار از ەمەس. ولار ىسكە قوسىلعاننان كەيىن جۇزدەگەن, ءتىپتى مىڭداعان جۇمىس ورىندارى اشىلاتىنى, جەرگىلىكتى ازاماتتاردىڭ جۇمىسپەن قامتىلاتىنى داۋسىز.
جامبىل وبلىسى اۋماعىنا شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋ باعىتىندا قانداي جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر؟ سالاعا جاۋاپتى باسقارما قاي باعىتتار بويىنشا جۇمىستاردى شيراتۋعا نيەتتى؟ الداعى ۋاقىتتا اۋليەاتادا قانداي جوبالار ىسكە قوسىلادى؟ كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامىتۋ باسقارماسى تاراپىنان قانداي جۇمىستار قولعا الىنعان؟
«وڭىرگە ينۆەستيتسيا تارتۋ جۇمىسىن ىسكە اسىرۋ بارىسىندا الدىمەن وبلىستىڭ الەۋەتتى باعىتتارىنا ايرىقشا دەن قويامىز. ستراتەگيالىق باعدارلامالار شەڭبەرىندە ءتيىستى جۇمىستاردى جوسپارعا سايكەس اتقارىپ جاتىرمىز. سوڭعى ۋاقىتتا وڭىرگە تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى ەداۋىر ارتقانىن ايتا كەتكەن ءجون.
وسى جىلدىڭ العاشقى سەگىز ايىنىڭ بەدەرىندە وڭىرگە 268,1 ملرد ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, ناقتى ءوسىم سەگىز پايىزدى قۇرادى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس, شەتەلدىك كومپانيالاردان جالپى سوماسى 62 ملن دوللاردى قۇرايتىن ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, 2021 جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا ءۇش ەسەگە ارتتى», دەيدى وبلىس اكىمدىگى كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامىتۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى اسپانديار سەيسەباەۆ.
باسقارما باسشىسى كەلتىرگەن دەرەككە سۇيەنسەك, وسى جىلدىڭ العاشقى توقسانىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 30,9 ملن دوللار كولەمىندە تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتىلىپتى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى جاۋاپتى باسقارما قىزمەتكەرلەرى ودان ءارى قاراي شيراتا تۇسۋگە نيەتتەنىپ وتىر.
«وڭىردە اپتا سايىن ينۆەستيتسيالىق شتابتىڭ وتىرىسى تۇراقتى تۇردە وتەدى. قولعا الىنعان ناقتى جۇمىستاردىڭ ارقاسىندا كوڭىل كونشىتەرلىكتەي ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىپ وتىرمىز. ماسەلەن, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن وتكىزىلگەن 38 شتاب وتىرىسىندا 95 جوبا, ونىڭ ىشىندە جالپى قۇنى 1,3 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىن 23 شەتەلدىك ينۆەستيتسيالىق جوبا قارالىپ, 80 ملرد تەڭگە قارجى تارتىلدى. سونداي-اق 2023-2026 جىلدار ارالىعىندا جالپى سوماسى 1,9 ترلن تەڭگە بولاتىن 60 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا ناقتى جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتىرمىز.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ۇدايى ايتىپ ءجۇر. وڭىردە سالىناتىن جاڭا زاۋىتتار سول ماقساتتىڭ ۇدەسىنەن شىعىپ, جەرگىلىكتى ازاماتتاردى جاڭا جۇمىس ورىندارىمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك تۋعىزاتىنى بەلگىلى.
جوعارىدا ايتقان جوبالار جۇزەگە اسىرىلعان كەزدە 4 مىڭنان اسا جاڭا جۇمىس ورنى اشىلاتىن بولادى. وسى ورايدا ونەركاسىپ سالاسىنا ايرىقشا باسىمدىق بەرىلىپ وتىرعانىن ايتا كەتكەن ءجون. ناقتىراق ايتسام, ىسكە اسىرىلاتىن جوبالاردىڭ 1,6 ترلن تەڭگەگە جۋىعى ونەركاسىپ سالاسىن قامتيدى. ياعني جالپى سانى 18 ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبانى قۇرايدى. سونداي-اق قۇرىلىس سالاسىندا 76,4 ملرد تەڭگەگە – 10 جوبا, اۋىل شارۋاشىلىعى كەشەنى بويىنشا 55,5 ملرد تەڭگەگە – 20 جوبا, تۋريزم بويىنشا 14,4 ملرد تەڭگەگە 5 جوبا جۇزەگە اسىرىلماق. بۇدان وزگە دە بىرقاتار سالادا ءبىرشاما جوبالار قولعا الىنىپ وتىر», دەيدى ا.سەيسەباەۆ.
باسقارما باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, وسى جىلى 91,3 ملرد تەڭگە سوماسىنداعى 16 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلىپ, 272 جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ كوزدەلگەن. بۇدان بولەك, 42 ونەركاسىپتىك-يننوۆاتسيالىق جوبانىڭ جۇمىسىن جوسپارعا سايكەس جۇرگىزۋدىڭ العىشارتى جاسالعان.
جالپى العاندا, ءىرى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا 2 936 جانە ىسكە قوسۋ كەزىندە 4 565 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى دەپ جوسپارلانعان.
«2023 جىلى جالپى قۇنى 27,7 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 4 جوبانى ىسكە اسىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. ناتيجەسىندە, 200 جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلماق. سونداي-اق 2024 جىلى قۇنى 34,9 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 5 ونەركاسىپتىك-يننوۆاتسيالىق جوبانى اياقتاساق دەگەن نيەتىمىز بار. بۇل جۇمىس ساتىمەن جۇزەگە اسقاندا 426 ازامات جۇمىسپەن قامتىلادى.
جۇمىس قارقىنى جىل وتكەن سايىن ارتا تۇسپەك. ماسەلەن, 2025 جىلى 501,3 ملرد تەڭگەگە 20 جوبانى ىسكە اسىرۋدى ويلاستىرىپ جاتىرمىز. ول كەزدە 2 088 ازاماتتى جۇمىسپەن قامتۋعا مۇمكىندىك تۋادى. ال 2026 جىلى جالپى قۇنى 1 222,2 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 5 ءىرى جوبانى اياقتاۋىمىز كەرەك. ناتيجەسىندە, 1 226 جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلادى», دەيدى باسقارما باسشىسى.
جامبىل وبلىسى
