قابىر باسىنداعى وي
كوكە! سول كۇندى ەسىمە السام, جۇرەگىم اۋىرادى. سىزداپ. ەل كوروناۆيرۋس دەگەن كەلىمسەك ىندەتپەن كۇرەسىپ, ابىگەرگە ءتۇسىپ جاتقاندا دەنساۋلىعىڭىز سىر بەردى. ىندەتتەن امانسىز. بىراق بۇكىل اعزاداعى قان تامىرلارىن قاجەتتى قورەكپەن قامتاماسىز ەتكەنىمەن, ءوزىنىڭ تامىرى از جۇرەك شارشاعان دەدى دارىگەرلەر. سول كۇنى قولىڭىزدى قىسىپ, امانداسۋعا دا رۇقسات بەرمەدى. ساقتىق شارالارىن ساقتاپ. قازاقتىڭ ءسوز قولدانىسىنا زورلاعانداي بولىپ ەنگەن «بەتپەردە», ياعني مەديتسينالىق ماسكا تاققانبىز. تارتىپكە باعىنىپ. ەكەۋمىزدىڭ ارامىز ەكى مەتردەي. الىس. جاقىنداتپاي تۇرعان اق حالاتتى ابزال جاندار عانا ەمەس, اۋرۋحانانىڭ ءتۇسى كوكشىلدەۋ دە سۋىق قابىرعالارى. اۋراسى.
ءسىز بەن ءبىزدىڭ ارامىز ءبىر مەتردەن اسار-اسپاس. جاقىن. الىستاتپاي تۇرعان ءسىزدىڭ جىلى دا, مەيىرىمدى قوس جانارىڭىز ەدى. ءسال جىميعان ساتتە جۇزىڭىزگە ۇيىرىلەتىن مەيىرىمدى بەتپەردە دە جاسىرا المادى. بۇل سىزبەن سوڭعى جۇزدەسۋىمىز ەكەن. جۇرەك شىركىن ءبىر جاماندىقتى سەزدى مە, جانارعا جاس تىعىلدى... قابىرىڭىزدىڭ باسىندا ەلەس بولىپ قايتا ورالعان وسى ءبىر كورىنىس, ءتۇپسىز وي ءارى قاراي تەرەڭىنە سۇيرەپ الا جونەلدى.
كوكە! اسەرلى اڭگىمەلەرىڭىزدىڭ كوپتەگەن كەيىپكەرلەرى تۇراتىن ن. ءۋالاياتىنىڭ حالقى ءسىزدى ىزدەيدى. ءالى دە. ءسىز ءجيى باراتىن كىتاپحانالاردا ارنايى ۇيىمداستىرىلعان جيىنداردا زيالى قاۋىم, وقىرماندارىڭىز ەسكە الادى. سونداي جيىنداردا جانىم جابىرقاپ, جۇرەگىم جۇدەپ جىميىپ كۇلگەن جىلى ءجۇزىڭىزدى كوز الدىما ەلەستەتەمىن. كوڭىل وسىنداي كەشتەردە ءسىزدى ىزدەيدى. كوپتىڭ اراسىنان. ارقامنان قاققان ايالى الاقانىڭىزدىڭ تابىن سەزەمىن. كەيدە اڭسايمىن. «كوكەم-اۋ», دەپ وڭاشادا كوز جاسقا ەرىك بەرگەن كەز دە بولدى. ساعىنىشتان. ارقا سۇيەر ادام ىزدەگەننەن. ءسىز جازعان «بانكتىڭ يتتەرى» ەمەس, كورەالماۋشىلىق پەن ىشتارلىقتان ايتاقتالعان يتتەردىڭ شاڭكىلى بۇگىندە جۇيكەنى جۇقارتادى. سىزبەن اڭگىمەلەسۋ جۇقارعان جۇيكەنى تىنىشتاندىرىپ قانا قويماي, كوپ كەلەڭسىزدىكتى ۇمىتتىرىپ جىبەرەتىن ەدى. كەز كەلگەن اۋديتوريانى قاراپايىم عانا تىلمەن باۋراپ الاتىنسىز, جينالعان قاۋىم ۇيىپ تىڭداپ, تەرەڭ ويعا شوماتىن, ىزگى ارەكەتتەرگە, جاقسى ىستەرگە ۇمتىلاتىن. وسىنداي قاسيەتتەرىڭىزدى, تەرەڭ ءبىلىم مەن شەشەندىگىڭىزدى بيلىك تە, ءبىز دە پايدالاندىق. ءوزىمىز بەل ورتاسىندا جۇرگەن, بىرگە اتسالىسقان نەمەسە باستاماشى بولعان ءبىر-ەكەۋىن عانا ايتىپ وتەيىن.
جازۋشى, جۋرناليست, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى شەرحان مۇرتازانىڭ 90 جىلدىعىن جامبىل وبلىسىنان بولەك تۇركىستان وڭىرىندە دە اتاپ ءوتۋ – ءسىزدىڭ باستاماڭىز ەدى. بىزگە تاپسىرعان بولاتىنسىز. شەراعانىڭ: «پاريجدە بولدىم – پاريج تۇسىمە كىرمەدى. مىسىردا بولدىم – مىسىر تۇسىمە كىرمەدى. قىتاي, ءۇندىستان, پاكىستان, يران باردىم – ولار دا تۇسىمە كىرمەدى. باياعىدا ماسكەۋدە بەس جىل وقىدىم – ونى دا تۇسىمدە كورمەدىم... تۇسىمە كۇن سايىن مىڭبۇلاق كىرەدى. تۇسىمدە ىلعي اقسۋ جاباعىلىنى كورەمىن» دەپ جازعانىن ەسكە سالدىڭىز. وبلىسى بولەك بولعانىمەن, جازۋشىنىڭ تۋعان جەرى جۋالى اۋدانىنىڭ تۇلكىباسپەن قويىنداسىپ جاتقانىن ايتىپ, جاقىن تارتتىڭىز. شەراعانى. وسى ءىس-شارانى وتكىزۋدىڭ ءمان-جايىن اقىلداسۋعا اۋىلىڭىزعا, پىستەلىگە بارعانىمىزدا اۋىرىڭقىراپ وتىرساڭىز دا جىميا قارسى الدىڭىز. ستسەناريىن جازىپ, «كوركەمسوزدىڭ كوشباسشىسى, كوسەمسوزدىڭ قولباسشىسى» دەگەن اتاۋىنا دەيىن ءوزىڭىز قويدىڭىز. وكىنىشكە قاراي, شەراعاڭنىڭ 90 جىلدىعىنا ارنالعان ءىس-شارانىڭ باسى-قاسىندا مارحابات اعانىڭ ءوزى جۇرسە, كەلەلى جيىندا وتىرىپ ەستەلىكتەرىن ايتسا دەگەن ويىمىز ارمان كۇيىندە قالدى. شەراعاڭدى ۇلىقتايتىن حالىقارالىق ءىس-شارانى جەلتوقساننىڭ ورتاسىنا جوسپارلاعانبىز, ءسىز ول كۇنگە ءۇش اپتا قالعاندا كەلمەستىڭ كەمەسىنە ءمىنىپ كەتتىڭىز. ءسىزدىڭ ۇسىنىسىڭىزبەن. شەرحان مۇرتازانىڭ مۇراسىنا ارنالعان «شىڭداعى شەراعاڭ» اتتى ەستەلىكتەر جيناعى دا جارىق كوردى. قازاقستان جۋرناليستەر جانە جازۋشىلار وداقتارىنىڭ تۇركىستان وبلىستىق فيليالدارىنىڭ اتسالىسۋىمەن باسىلىپ شىققان بۇل جيناققا ەكى ەستەلىگىڭىز ەندى. «شىڭداعى شەراعاڭ» جانە «شەراعاڭ قايدا ءجۇر ەكەن؟..» اتتى ەستەلىكتەرىڭىزدى وقىپ, مۇڭايعانبىز. جانارىمىز جاساۋراعان, جۇرەك سىزداعان. سول ەستەلىكتەردى جازعان ءسىزدىڭ جۇرەگىڭىزگە تۇسكەن سالماقتىڭ اۋىرلىعى ولشەۋسىز, ءوزىڭىز عانا سەزدىڭىز.
جۇرەككە تۇسكەن العاشقى سىزات, تامىرلارىن جۇقارتقان «ادەبيەت ءپانىنىڭ پەرىشتەسى» ەدى. ۇلىڭىز باۋبەك تۇلكىباس اۋدانىنداعى ناۋاي اتىنداعى مەكتەپتىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانى بولمەسىن كوركەمدەيمىن دەپ ءجۇرىپ قايتىس بولدى. بۇل قايعىلى وقيعانى ءسىز «ادەبيەت ءپانىنىڭ پەرىشتەسى» حيكاياتىندا, ءاربىر ءسوزىن جۇرەكتەن وتكىزە, كوز جاسىڭىزدى قۇرعاتا قاعازعا ءتۇسىردىڭىز. ونى كەيىن تەرەڭدەي, ەسەلەي تۇسكەن جايتتار دا از ەمەس شىعار. شەراعاڭ تۋرالى جازعان ەستەلىگىڭىزدە, ءابىش كەكىلباي ۇلىنىڭ قازاسىن ەستىگەندە ەسەڭگىرەپ قالعانىڭىزدى ايتىپسىز. «كوركەمدىكتىڭ كوكەسى, كوكەم. كەمەڭگەرلىكتىڭ كەمەلى, كوكەم. الەمنىڭ ءابىشى عوي, كوكەم. بۇكىل بايتاعىڭىزدى, ونىڭ ىشىندە وڭتۇستىگىڭىزدى جانىڭىزدان ارتىق كورۋشى ەدىڭىز-اۋ, كوكەم. وڭتۇستىگىڭىز ويسىراعان كۇي كەشتى, كوكەم. شىرايلى شىمكەنتىڭىز شەر كەشتى, كوكەم... تۇركىستانىڭىز تۇمانىتىپ, ازىرەت سۇلتانىڭىزدىڭ كەسەنەسى كۇرەڭىتتى, كوكەم» دەگەنسىز. ەگىلىپ, ەبىل-دەبىل جىلاعانسىز. شەراعاڭنىڭ قازاسى دا سىزگە اۋىر ءتيدى. «شەراعاڭ شولپان جۇلدىزعا جول تارتتى. تەڭبىل تورعايى شىرىلداي ۇشىپ, شىعانداي باستاپ بارادى. ۇلى پايعامبارىمىزدىڭ ۋحۋد تاۋىنداي كورەتىن ءتاڭىرتاۋىڭىزدىڭ... باۋرايىندا ءتانىڭىز تىنشۋ تابار. ال اسىل جانىڭىز تاڭشولپاننىڭ نۇرىنا ۇلاسار, كوكە!» دەدىڭىز. وقىپ, تەرەڭ كۇرسىنگەنبىز. كوكەمەن ماڭگىلىككە قوشتاسۋ مەن جوقتاۋدىڭ ولشەۋسىز اۋىرلىعى مەن ايتىپ جەتكىزە الماستاي قيىندىعىن ءسىزدىڭ قازاڭىز ۇقتىرىپ كەتتى. شەراعاڭ ەكەۋىڭىزدىڭ اراڭىزدا تەك شىعارماشىلىق ەمەس, اعالىق-ىنىلىك ۇلكەن قۇرمەت, سىيلاستىق بايلانىس بولدى. ءسىزدىڭ يدەياڭىزبەن ءۇش جىل سايىن وتكىزۋدى داستۇرگە اينالدىرۋ ماقسات ەتىلگەن «تاۋپىستەلى تاعىلىمىنىڭ» وسىدان ءتورت جىل بۇرىنعى حالىقارالىق باسقوسۋى «شەرحان مەن ناسىر باۋىندا» تاقىرىبىنا ارنالعان بولاتىن. پىستەلى اۋىلىنداعى باۋعا شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت بۇرىن زاڭعار قالامگەرلەر ناسىر فازىل مەن شەرحان مۇرتازا تال وتىرعىزىپتى. پىستەلى جۇرتى استانا, تاراز, الماتىدان, كورشى وزبەكستاننان كەلگەن قوناقتاردى زور قۇرمەتپەن قارسى الدى. ولار ءسىزدىڭ شاڭىراعىڭىزدا بالداي ءتاتتى قىمىزدان ءىشىپ, شەرحان مەن ناسىر باۋىنىڭ تاريحىنا قاندى. اعا بۋىن ومىردەن كورگەن-بىلگەندەرىن, تۇيگەن ويلارىن جاستارعا ايتتى. شەراعانىڭ 90 جىلدىعىن دا وسى باۋعا وڭىردەگى شىعارماشىل جاستاردى جيناپ, باستاپ بەردىڭىز. پىستەلىنىڭ تامىلجىعان ءتۇن تىنىشتىعىن بۇزىپ, شابىتى شالقىعان جاستار ولەڭدەرىن ءتۇن ورتاسى اۋعانشا وقىدى. قوس تۇلعانىڭ ەككەن تالدارى قۇت بولىپ دارىپ, بۇگىندە جايقالىپ وسكەن باۋعا اينالعان. داڭقتى قالامگەر شەرحان مۇرتازا دا ءسىزدى باۋىرىنداي جاقىن تارتقانىن جازبالارىنان بىلەمىز. «كيىكوتىن كوكسەۋ» اتتى تولعاۋىندا ءسىز تۋرالى بىلاي دەدى: «بۇل جازۋشىدا جاراتۋشى ءوزى بۇيىرتقان ۋىز ءتىل بار. قازىر جازۋشىمىن دەپ شىرەنگەندەردىڭ كوبىنىڭ تىلىندە ۋىز كەمشىن. ۋىزعا جارىماي, كوك بازاردان كوپ شالاپ ىشكەندەر. بۇل جازۋشىدا قۇداي ءوزى بەرگەن كوز بار. كوز, ارينە, بار. ول كىمدە جوق, ادامداردىڭ بارىندە دەرلىك بار. شىن جازۋشىنىڭ كوزى – كوكىرەگىندە. ول ماڭدايعا بىتكەن ەكى كوزدەن باسقا-ا-ا. جازۋشى سونىسىمەن سۋرەتكەر». شەرحان مۇرتازانىڭ وسىلاي باعالاۋى كوپ جايتتى اڭعارتادى.
ءوزىڭىز «جۋرناليسسيمۋس» دەپ اتاعان بايدۋللا قونىسبەكتىڭ قازاسى ءسىزدى تاعى ەسەڭگىرەتتى. قارا شاڭىراق «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتىنە وتىز جىلعا جۋىق ەڭبەگى سىڭگەن, وبلىستىق تەلەارنانى جاڭادان اشىپ, كوركەيتكەن, جاس جۋرناليستەردى تالىمدەۋدەگى توككەن تەرى ولشەۋسىز اعا-دوسىڭىزدىڭ قارالى جيىنىن جۇرگىزۋ ماعان تاپسىرىلىپ, العاشقى ءسوزدى سىزگە بەرگەنمىن. اپپاق قاعازداي قۋارعان ءجۇزىڭىزدى كوردىم. داۋسىڭىز دىرىلدەپ, قاتتى قينالدىڭىز. «ەندى, مىنە, كوركەم كوكەتايىم مەنىڭ, سوعىس باستالعان 22 ماۋسىمدا باقيلىق بولدىڭىز. العاش ەستىگەندە, سەنبەدىم. سەنگىم كەلمەي, سەندەلدىم. اي, اينالايىن, اعا-دوسىم-اي! باقۇل بول. ەرتە مە, كەش پە, ماھشاردا ۇشىراسارمىز. جاراتقان ۇلتىمىز بەن ۇرپاقتارىمىز امان, ەلىمىز ەسەن, جەرىمىز ءبۇتىن بولسىن!», دەدىڭىز جۇرتتى دا, ءوزىڭىزدى دە جۇباتىپ. بايەكەڭ الپىسقا تولعاندا «سول قول» دەگەن تاقىرىپپەن بايانداما جاساعانسىز. پايعامبار جاسىن اتاپ وتكەندە «وڭ قول», ودان كەيىنىرەكتە «بايدۋللا بي» دەپ جازدىڭىز. ول سوعىس باستالعان جىلى, ال, ءسىز سوعىس اياقتالعان جىلى تۋعانسىز. جاراسىمدى ازىلدەرىڭىز جۇرتتىڭ جادىندا. ءبىر كەشتە «بايەكە! تاعى ءبىر ۇلكەن جاڭالىق اشىلدى. قاراپ وتىرساق, ءسىز 1 قىركۇيەك, العاشقى قوڭىراۋ كۇنى دۇنيەگە كەلىپسىز, ال, مەن 25 مامىر – سوڭعى قوڭىراۋ سىڭعىرلار كۇنى تۋىپپىن» دەگەنسىز ازىلدەسەتىندەرىڭىزدەن حاباردار الەۋمەتتى كۇلدىرە. جۇرەگىڭىزگە سالماق ءتۇسىرىپ, سىزات سالعان تاعى ءبىر ءجايت – ەڭبەگىڭىزدىڭ باعالانباعانى ەدى. ءسىز اتاق-مانساپقا مۇلدە قىزىقپايتىنسىز, بىراق مەملەكەتتىك سىيلىققا ۇسىنىلعان ەڭبەگىڭىزدىڭ لايىقتى باعاسىن الماعانىنا قاتىستى كوڭىل-كۇيدى جۇرەكتەن وتكىزە سىرتقا شىعارمادىڭىز. اسىرەسە, ەكىنشى مارتە ۇسىنىلىپ, اقتىق سورەگە دەيىن ءبىر توپ اقىن مەن پروزاشىلاردان ءبىر ءوزىڭىز كەلدىڭىز. ەڭبەگىڭىز اقتىق ساتتە تىزىمنەن سىزىلعانىندا قازاق پروزاسىنا قيانات جاسالعانىن ايتۋشىلار كوپ بولدى. قايران جۇرەك ادىلەتسىزدىككە شىدادى, جەڭدى, شابىت بەردى. بىراق سول كۇندەرى تۇسكەن سىزاتتىڭ تەرەڭدىگى كەيىنىرەك ءبىلىندى. كوكە, قالىڭ وقىرمانىڭىز تىزىمنەن سىزعان جوق, ەڭبەگىڭىزدى ءاردايىم جوعارى باعالادى. ناتيجەسىندە, حالىقارالىق «الاش», «تۇركى الەمىنە قىزمەت» سىيلىقتارىنىڭ, «قۇرمەت», «پاراسات», «بارىس» وردەندەرىنىڭ يەگەرى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ, تۇلكىباس جانە بايدىبەك اۋداندارىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاندىڭىز.
تۇركى الەمىنە توككەن تەر
كوكە, ءسىزدىڭ «تۇركىلەر ءتورى – تۇركىستان» اتتى جاڭا جيناعىڭىز 75 جاس مەرەيتويىڭىزدىڭ قارساڭىندا جارىق كوردى. رۋحاني, جاناشىر ءىنىڭىز, ءھام جەرلەسىڭىز دارحان قىدىرالى تىزگىنىن ۇستاعان حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى جارىققا شىعارعان كىتاپتا تۇركىستان عانا ەمەس, ونىڭ اينالا-توڭىرەگىندەگى وزگە دە قالالار مەن قامال-قورعانداردىڭ, كەنتتەردىڭ ەجەلگى جانە بەرگى زاماندارداعى تاعدىر-تالايى, ءوڭىردىڭ تابيعاتى, تاۋلارى مەن دالاسى, داڭقتى تۇلعالار, بيلەۋشىلەر, وزگە دە قايراتكەرلەر, قالامگەرلەر تۋرالى باياندادىڭىز. جيناقتا بارلىق جاعداياتتار كوركەم-تاريحي تۇرعىدا, ەلدوستىڭ ەسسەلەرى رەتىندە تارتىمدى دا اسەرلى اڭگىمەلەندى. وسى جيناق قىزداركۇل جەڭشەمنىڭ قامقورلىعىمەن باستان-اياق پىستەلىدە جازىلدى. ەكى بيەنى بايلاپ, قىمىزبەن قۋاتتاۋىمەن. سول كىتاپتىڭ «سيگنالنىي» دەرلىك داناسىن اكەپ بەرگەن ءسات ەسىمدە. ول دا بۇگىن ساعىنىش. بۇگىندە وبلىس ورتالىعى – تۇركىستان قالاسىنىڭ اكىمى رەتىندە ىسكەرلىگىمەن تانىلىپ جۇرگەن نۇربول تۇراشبەكوۆ تۇلكىباس اۋدانىنىڭ تىزگىنىن ۇستاپ تۇرعان تۇستا ءسىزدىڭ 75 جاسقا تولۋىڭىزعا وراي بەزەندىرىلۋى بولەكشە ساكى جاساتىپ, سىيعا تارتقان بولاتىن. بەتكەي مەن باۋدىڭ اراسىن قوساتىن باسپالداقتارىنا دەيىن ورناتىپ بەرگەن-ءدى. ساكىگە اپارار باسپالداقتار سانى الدىن الا جوسپارلانباسا دا, قورىتىندى ەسەپپەن 75 بولىپ شىققان. ءيا, ءسىز 75 جاسقا تولعاندا, ءدال تۋعان كۇنىڭىز – 25 مامىردا «تۇركىلەر ءتورى تۇركىستان» جيناعىڭىزدىڭ باسپاحانانىڭ بوياۋى كەپپەگەن العاشقى داناسىن ناق وسى ساكىدە تابىستاعان ەدىم. مارقايىپ قالدىڭىز. ساكىدە وتىرىپ, ۇزاق سىرلاستىق. سۇرانىستىڭ كوپتىگىنەن ءسال كەيىنىرەك باسپادان قايتا باسىلىپ شىققان «تۇركىلەر ءتورى تۇركىستاننىڭ» تۇساۋكەسەرىن 75 جاسقا تولۋ مەرەيتويىڭىزبەن بايلانىستىرىپ, حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىندە بەس بىردەي شەت مەملەكەتتىڭ زيالى قاۋىمى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, وبلىس باسشىلىعى قاتىسۋىمەن دۇركىرەتىپ وتكىزۋ, سول حالىقارالىق جيىندى جۇرگىزۋ, ۇيىمداستىرۋ باقىتى بىزدەي پاقىرىڭىزعا بۇيىرعانىن ماقتانىشپەن ايتىپ ءجۇرمىز. سول ءىس-شارادا قازاقستان, تۇركيا, ازەربايجان, وزبەكستان, قىرعىزستان ەلدەرىنىڭ جازۋشىلارى, ادەبيەتتانۋشىلارى ءسوز سويلەپ, تۇركىستاننىڭ تاريحىنا, ونىڭ ءمان-ماڭىزىنا قاتىستى قۇندى پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. بۇگىندە 19 ەسسەدەن تۇراتىن «تۇركىلەر ءتورى – تۇركىستان» قىتاي تىلىنە اۋدارىلعان, الداعى ۋاقىتتا اعىلشىنشا شىقپاق. سول كەزدە اقپارات قۇرالدارى ادەبيەت الەمىندە وزىندىك ورنەگى بار, تۋىندىلارى كوپتەگەن شەت تىلدەرىنە اۋدارىلعان ءسىزدىڭ تامىرلاس, تاعدىرلاس ەلدەر ادەبيەتىنىڭ دامۋىنا قوسقان سۇبەلى ۇلەسى جوعارى باعالانىپ, «تۇركى الەمىنە قىزمەتى ءۇشىن» سىيلىعىمەن ماراپاتتالعانىڭىزدى سونداي-اق, شىعارمالارىڭىز بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ 6 تىلىنە اۋدارىلىپ, 60 مىڭ دانامەن تارالعان قازاق پروزاسىنىڭ انتولوگياسىنا ەنگەنىن ەسكە سالا جارىسا جاريالاپ جاتتى. قوعام قايراتكەرى دارحان مىڭباي «تۇركىلەر ءتورى – تۇركىستان» تۇركى تىلدەرىنە اۋدارىلۋى تيىستىگىن ايتتى.
ءسىزدىڭ ەل قولداعان, جاس تالانتتاردى ىنتالاندىرعان, ۇلگى-ونەگەلىك باستامالارىڭىز كوپ ەدى. تۇلكىباستاعى عاجاپ قىزعالداقتار وسەتىن شۇبايقىزىل توبەنىڭ قازاقى اتاۋىن قايتارىپ, «شىرايلىم – شۇبايقىزىلىم» دەگەن العاشىندا اۋداندىق, كەيىن وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە ۇلكەن بايقاۋلار وتكىزۋدە باستاماشى بولدىڭىز. «مارحابات -ميراس» قوعامدىق قورى ارقىلى تالاي جاس تالانتتىڭ جولىن اشتىڭىز. جەتپىسكە تولعانىڭىزدا جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىنا ورايلاستىرا شىمكەنتتەن – شۇبايقىزىلعا جاياۋ شەرۋ ۇيىمداستىردىڭىز.
مارحاباتتانۋ ورتالىعى اشىلار...
كوكە! ەسىمە ءوزىم ءبىر جىلدارى جازعان ولەڭ جولدارى ءتۇسىپ وتىر.
ء«ومىر تەڭىز, ال ۋاقىت قايىعىڭ,
جارالعانبىز بىزدەر ەسكەك ەسۋگە,
از-كوپ عۇمىر كەشۋ ەمەس ايىبىڭ
سول عۇمىردى قالاي,
قايتىپ كەشۋدە»
دەپ جازىپپىن. قالاي, قايتىپ عۇمىر كەشۋدى كورسەتە بىلگەن – ءومىرى ونەگەلى, قازاق ادەبيەتىنىڭ عانا ەمەس, تۇركى الەمىنىڭ رۋحانياتى ءۇشىن برەند سانالاتىن, قايتالانباس قولتاڭباسى بار قالامگەر مارحابات بايعۇت ەدى. بۇگىندە ءسىزدىڭ جانىڭىزدا بولعان ءار ءساتىمىزدى ماقتانىشپەن, ساعىنىشپەن ەسكە الامىن. ءسىزدىڭ شىعارماشىلىعىڭىزعا ارنالعان «مارحابات مۋزاسى» اتتى جيناقتى شىعارۋعا اتسالىسقانىمىزدى, اۆتورلىق جوباڭىز – «تاۋپىستەلى تاعىلىمى» ءىس-شارالارىندا بىرگە جۇرگەن كۇندەردى ساعىنىشپەن ەسكە الامىن. ءيا, ەندى ءبارى دە وتكەن شاق. ءبارى ساعىنىش. سول ساتتەردە, قاسىڭىزدا بولعان كۇندەرى ءومىر جولىڭىز, كەشەگى كۇندەر, ادەبيەت تۋرالى ايتقان اڭگىمەلەرىڭىز دە جادىمدا جاتتاۋلى. ەكىنشى سىنىپتا ەركەلەتىپ جۇرگەن اكەڭىزدىڭ قايتىس بولعانىن ايتىپ, مۇڭايدىڭىز. بەسىنشى كلاستا 3-كلاستىڭ ادەمى ءبىر قىزىنا عاشىق بولعانىڭىزدى ايتىپ, جىميدىڭىز. سول جىلى, سول قىزدى قورعاپ جازعان ماقالاڭىز «قازاقستان پيونەرى» گازەتىنە شىعىپ, بۇكىل اۋىل بىلگەنىن, مەكتەپ باسشىلارى جۋرناليست بالانى ورتالارىنا العانىن ايتىپ, كۇلدىڭىز. سوندا ءسىزدى ادەبيەتتەن بەرەتىن مۇعالىم قولداپ, قاناتتاندىرعان ەكەن. بەسىنشى سىنىپتا قالامنىڭ قۇدىرەتىن سەزىنىپ, مەكتەپتە «كوررەسپوندەنت بالا» اتاندىڭىز. اۋداندىق گازەتتە التى جىل ىستەدىڭىز. شىمكەنتكە تۇلكىباستان بارىپ-كەلىپ, قىسى-جازى, وبلىستىق «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتىندە 10 جىل 10 اي ەڭبەك ەتتىڭىز. ءۇيسىز ءتورت جارىم جىل ءجۇردىڭىز. بەس كۇن شىمكەنتتە بولاسىز دا, ەكى كۇنگە اۆتوبۋسپەن اۋىلعا قايتاسىز. ودان ەكى تىلدە دە گازەتتەرگە تالداۋ جاساي الاتىن ءسىزدى قىزمەتكە وبكومعا شاقىردى. جۇرت جەتە الماي جۇرگەن جەردەن قاشىپ شىققانداي ارەڭ قۇتىلعانىڭىزدى ايتىپ, جىميدىڭىز. جازۋشىلار وداعىنىڭ وبلىستاعى فيليالىن باسقاردىڭىز. اقپارات, قوعامدىق كەلىسىم, كەيىن قايتا اشىلعان ءتىل باسقارمالارىنا باسشى بولدىڭىز, ءسىزدى ءاردايىم وڭتۇستىكتەگى جاس قالامگەرلەر ۇستاز سانادى. مىسالى, ايتۋلى اقىن ءابىلدا ايماق «ديدار» گازەتىندە 1997 جىلى جاريالانعان «الدىمدا جۇرسە – قامقورشىم» اتتى ماقالاسىندا: «كىرپىش قالاپ, لاي تاسىپ, تام سىلاپ جۇرگەن جەرىمنەن «بالاعىڭنىڭ ءبيتى بار ەكەن», دەپ جازۋشىلار وداعىنا قىزمەتكە شاقىرىپ, ۇلكەن ءۇمىت ارتىپ ەدى ماعان. ماحاڭنىڭ جان دۇنيەسىن ۇعىنا, الدىندا «قورقاتىن بولدىم». ءۇمىتىن اقتاي الامىن با دەپ, قاراپ ءجۇرىپ ساساتىن بولدىم. وسى كۇنى ماحاڭمەن قىزمەتتەس بولعانىمدى, قيىن جولدا سول كىسىگە كەزدەسىپ, ءتالىم العانىمدى ماقتانىش ەتەمىن», دەپ جازىپتى. سول جىلدارداعى احۋالدان جاقسى حاباردار, ءسىزدى ەتەنە تانيتىندار اكىمدەردىڭ ەلدەگى قوعامدىق-الەۋمەتتىك جاعدايدى جان-جاقتى جاقسى بىلەتىن, مەملەكەتتىڭ ۇستانىپ وتىرعان ساياسي باعىت-باعدارىن تەرەڭ پايىمدايتىن, ويدى, يدەيانى ءدوپ بەرەتىن, ءدال جەتكىزەتىن ءسىزدى وزدەرى تاۋىپ الاتىنىن ايتادى.
كوكە! ەل گازەتى «ەگەمەن قازاقستانداعى» ءۇش وبلىس بويىنشا ارناۋلى ءتىلشى بولىپ ىستەگەن جىلدارىڭىز ءبىز ءۇشىن ۇلكەن مەكتەپ ەدى. سول مەكتەپتەن ساباق الۋعا قىزىعۋشىلىعىمنىڭ سوڭى ەل باسىلىمى «ەگەمەندە» جۇمىس ىستەۋگە مەنى دە جەتەلەپ اكەلدى. ءسىزدىڭ جازعاندارىڭىزدان ۇيرەندىك, ۇلگى الدىق, ۇقساپ باقتىق. بۇگىنگى جازۋىمىز دا «بولماساڭ دا ۇقساپ باعۋدىڭ» ءبىر كورىنىسى. ءبىر كەزدەسۋىمىزدە جۋرناليست بولىپ, ادەبي شىعارما جازۋعا از ۋاقىت بولگەنىڭىزدى ايتتىڭىز. نەگىزىنەن سەنبى, جەكسەنبىدە جازدىڭىز, باسقا ۋاقىتتا كۇندەلىكتى جۇمىستان قول تيمەگەن. سوسىن ەڭبەك دەمالىسىن پايدالاندىڭىز. تاڭعى التى جارىمدا تۇرىپ, سەرۋەنگە شىعاسىز جۇگىرەتىنسىز. كەشكە دە سونى قايتالاپ, ۇيدە ءسال-ءپال سپورتپەن اينالىساتىنىڭىزدى بىلدىك. سوڭعى جىلدارى جازۋدى ازايتقانىڭىزدى ايتىپ, كۇرسىندىڭىز. زابايكالە اسكەري وكرۋگىندە ازاماتتىق بورىشىڭىزدى وتەپ ءجۇرىپ جازعان ەڭ العاشقى اڭگىمەڭىز «كۇن استىنداعى كۇنىكەي قىز» تۋرالى ايتتىڭىز. مارال باعاتىن, قازاق قىزىنا ۇقسايتىن سۇلۋدىڭ بەينەسى كوز الدىڭىزعا كەلگەن بولار, ك ۇلىمسىرەدىڭىز. تۇڭعىش اڭگىمەلەر جيناعىڭىز «شىلدە» ءتورت جىل باسپادا جاتىپ, 1978 جىلى شىقتى. اراعا ەكى جىل سالىپ «سىربۇلاق» كىتابىڭىز جارىق كوردى. قالىڭ وقىرمان قاۋىم «ينتەرناتتىڭ بالاسى», «قورعانسىز جۇرەك», «ماشاتتاعى ماحاببات», «ادەبيەت ءپانىنىڭ پەرىشتەسى» دەسە, ەلەڭ ەتە قالادى. «اپكەمنىڭ اۋىلى» اتتى اڭگىمەلەر جيناعىڭىزدىڭ مەملەكەتتىك سىيلىققا ابدەن لايىق ەكەنىن ايتۋشىلار دا از بولعان جوق. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان كەزەڭدى سۋرەتتەيتىن 19 اڭگىمەڭىز ەنگەن «وقۋ زالى» كىتابىڭىز دا جوعارى باعالاندى. «بوزتورعايدىڭ ۇياسى», «جوعالعان جۇرناق», «كوكسۋ كومەدياسى», «اسقاروۆتىڭ اققايىڭدارى» درامالارىڭىز تەاتر ساحناسىندا قويىلدى. جالپى سىنشىلاردان دا, وقىرمانداردان دا ءوز باعاسىن العان ون شاقتى پوۆەسىڭىز 100-دەن استام اڭگىمەڭىز بار ەكەن. مەكتەپتە ءجۇرىپ ولەڭ دە جازعانسىز. ولەڭ دەمەكشى, تاۋپىستەلىنىڭ تورىندە, قىر باسىندا وتىرىپ ءوزىڭىز شىعارعان «اقتولعاي» ءانىن ءۇنتاسپادان تىڭدادىق. تاعى ءبىر قىرىڭىزدى تانىدىق. «ەگەمەن قازاقستانعا» شىققان «قوش بول, كىتاپ!» دەگەن اڭگىمەڭىزگە پىكىر ايتۋشىلار كوپ بولدى. قوڭىراۋ شالعانداردىڭ دا قاراسى قالىڭ. سول اڭگىمەدە ءسىز جازۋ ءستيلىڭىزدى وزگەرتتىڭىز. الدىمەن ۇزاق قىلىپ جازىپ الىپ, سوسىن ءبارىن سىعىپ-سىعىپ جارتىلاي قىسقارتىپسىز. جۇرت سونى جاقسى قابىلداعانىن, وقىرمانعا يكەمدەلگەن سوڭ ونىڭ ءسال-ءسال اسەرى بولاتىنىن بايقاعانىڭىزدى ايتتىڭىز. بىراق تەك سولاي جازىپ كەتۋگە تاعى بولمايتىنىن, وندا قازاقتىڭ كوركەم ءسوزىنىڭ قۇنارى جۇدەيتىنىن ەسكەرتتىڭىز. پوۆەستىڭ ءوزىن قىسقا جازاسىز. ورتا جولدى ۇستانا وتىرىپ, وقىرمان تالابىن دا ەسكەرىپ, جاڭا ىزدەنىستەرگە دە بارۋعا كەڭەس بەردىڭىز. بىزگە. ستيل دەمەكشى, سىزدە بەيىمبەتتىڭ ءستيلى بارىن ايتۋشى سىنشىلار از ەمەس. ءيا, ءسىز بەيىمبەت ءمايليندى ءار شىعارماڭىزدى جازاردىڭ الدىندا قايتالاپ وقيتىنسىز. بەردىبەك سوقپاقباەۆ, اسقار سۇلەيمەنوۆ, ءابىش كەكىلباەۆ, شەرحان مۇرتازا, اكىم تارازي, قاراۋىلبەك قازيەۆ, سايىن مۇراتبەكوۆتىڭ تۋىندىلارىن ءجيى وقيتىن ەدىڭىز. «اعىلشىن جازۋشىسى سومەرسەت موەمنىڭ «اي مەن اقشا» دەگەن تۋىندىسىن جاقسى كورەمىن. ءوزىم «بەتىندە ءاجىمى كوپ دۇنيە جۇزىندە ەكى-اق جازۋشى بار. ءبىرى – سومەرسەت موەم, ەكىنشىسى – مەن», دەپ ازىلدەيسىڭ. مارك تۆەندى, ەرنەست حەمينگۋەيدى جاقسى كورەمىن. ورىستاردان چەحوۆ پەن شۋكشيندى, ءراسپۋتيندى كوپ وقىدىم. قاي-قايسىسى دا مىقتى جازۋشىلار», دەگەن ەدىڭىز ءبىر كەزدەسۋدە. سىزبەن وتكەن ءار كەزدەسۋ, ءار مينۋت مەن ءۇشىن ۇلكەن ساباق, قۇندى دا قىمبات ساتتەر ەدى, كوكە! ءوزىڭىز جانىڭىزداي جاقسى كورەتىن پىستەلى, جاعاسىن ارالاپ كوپ جۇرەتىن كوكبۇلاق وزەنى, ءجيى شىعاتىن قۇلبايشوقى بۇگىندە جەتىمسىرەپ تۇرعانداي...
قازاق ادەبيەتى بار كەزدە ءسىزدىڭ شىعارمالارىڭىز, ادەبيەتتەگى ەشكىمگە ۇقسامايتىن, وزىندىك ورنەگى بار سوقپاعىڭىز ولمەيدى, وشپەيدى. بيىگىڭىز الاسارمايدى. شىعارمالارىڭىز ءالى زەرتتەلەر, ول ءۇشىن شىرايلى شىمكەنتىڭىزدە نەمەسە تۇركىلەر ءتورى تۇركىستانىڭىزدا مارحاباتتانۋ ورتالىعىن اشۋ دا قاجەت بولار.
«ادەبيەت ءپانىنىڭ پەرىشتەسىندە» باۋبەك: «ماھشاردا ءبىز تابىسارمىز, جان اكە. ساعىنىشقا ورانىپ. ءسىز ساعىنىشتىڭ ءتۇسى سارى بولادى دەۋشى ەدىڭىز وزگەلەر سەكىلدى. ال مەن باياعىشا, ساعىنىش دەگەنىڭىزدىڭ ءتۇسىن تەڭىزدىڭ تولقىن سۋىنداي كوگىلدىرلەۋ-كۇرەڭدەۋ كۇيدە سەزىنەتىنمىن. ول جاقتا مىنا جالعان دۇنيەدەن باسقاشالاۋ بولار. شىنىندا دا, شىن دۇنيەدە قانداي ەكەن ساعىنىش؟...
اق ديدارمەن اڭسارلى... ارسالاڭداپ, الدىڭىزدان شىعارمىن-اۋ, جان اكە... ك ۇلىم-ءسى-ءى-ءى-ءى-ر-ر-رەەپ..» دەيدى. ۇلىڭىزبەن تابىسقان دا بولارسىز, كوكە!..
رۋحىڭىزبەن سىرلاسقان رۋحاني ءىنىڭىز –
عالىمجان ەلشىباي
