سۋرەتتى تۇسىرگەن – يۋري بەككەر
جيىن بارىسىندا ۇزاق جىلدار ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ, ونەگەلى ءىز قالدىرعان ايتۋلى تۇلعا جونىندە ەستەلىكتەر ايتىلدى.
2021 جىلى 15 شىلدەدە دۇنيەدەن وزعان اكادەميك ءا.دەربىسالىگە قۇتتى مەكەن بولعان الماتى قالاسى ءال-فارابي داڭعىلىنداعى 47-ءۇي قابىرعاسىنا ەسكەرتكىش-بەلگى ورناتىلۋى يگىلىكتى ءىس دەر ەدىك. مۇندا عالىمنىڭ وتىرار دالاسىنان شىققان 33 ءال-فارابي تۋرالى قۇندى زەرتتەۋلەرى جازىلدى.
جيىندى اشقان قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى ناۋرىزباي قاجى عالىمنىڭ كەڭ مىنەزىمەن, تەرەڭ بىلىمىمەن, پاراساتتى بولمىسىمەن رۋحانيات بيىگىنەن كورىنىپ, ەلىمىزدەگى ۇلتارالىق كەلىسىم مەن دىنارالىق تاتۋلىقتىڭ وركەن جايۋىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقانىن, جاماعاتتى يمان جولىنا شاقىرۋدا ايتقان اقىل سوزدەرى – ەشقاشان توزباس رۋحاني قازىنا بولىپ, حالقىنىڭ جادىندا ماڭگىلىك ساقتالاتىنىن ايتتى. «عۇمىرىن عىلىم مەن بىلىمگە, ءدىني اعارتۋ سالاسىنا ارناعان ءابساتتار قاجى باعىسباي ۇلى قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىن باسقارعان 10 جىلدان استام ۋاقىت ارالىعىندا ءمۇفتياتتىڭ وقۋ-اعارتۋ سالاسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەردى. ونىڭ قالامىنان تۋعان عىلىمي ەڭبەكتەر مەن عيبراتتى شىعارمالار ءوز وقىرماندارىن ىزگىلىك پەن ىزدەنىسكە, يماندىلىق پەن ادامگەرشىلىككە ۇندەي بەرەتىنى ءسوزسىز», دەدى باس ءمۇفتي.
وسى جيىنعا قاتىسقان عالىم مانسۇر زۇلحايىروۆ ءا.دەربىسالى قايراتكەرلىگىن سارالاپ, ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دە اراب ءبولىمى مەن شىعىس تىلدەر كافەدراسىن جانە شىعىستانۋ فاكۋلتەتىن ۇيىمداستىرىپ, ونىڭ تۇڭعىش مەڭگەرۋشىسى ءارى دەكانى بولعانىن ەسكە ءتۇسىردى. «ونىڭ باسشىلىعىمەن رەسپۋبليكامىزدا تۇڭعىش رەت ۋردۋ, پارسى, تۇرىك, قىتاي, جاپون, كورەي تىلدەرى مەن ادەبيەتى ماماندىقتارى بويىنشا كافەدرالار ۇيىمداستىرىلدى. ءسويتىپ, رەسپۋبليكا وتە ءزارۋ شىعىستانۋ سالاسىنىڭ ۇلتتىق ماماندارىن دايارلاۋعا بەلسەنە اتسالىستى. ءابساتتار دەربىسالى قالامىنان اراب ءتىلى مەن ادەبيەتى, تاريحى مەن مادەنيەتى جانە قازاق ادەبيەتىنىڭ ەجەلگى داۋىرلەرى مەن مادەنيەتىنىڭ ماسەلەلەرى, شىعىس مۇسىلمان ەلدەرىمەن رۋحاني بايلانىس, ول جۇرتتىڭ وي دۇنيەسى مەن يسلام تاريحى, قاسيەتتى قۇران, پايعامبارىمىزدىڭ حاديس-شارىپتەرى تۋرالى 600-دەن اسا ءمان-ماڭىزى جوعارى عىلىمي جانە عىلىمي-كوپشىلىك ەڭبەكتەر تۋعان. ءارابتىلدى ماروككو ادەبيەتىنىڭ تۇتاس تاريحىن جازىپ شىقتى. ول تەك كسرو عانا ەمەس, سول ەلدىڭ وزىندە دە جازىلعان جوق ەدى. قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى مەن ونداعى قۇلپىتاستارداعى جازۋلاردى انا تىلىمىزگە اۋدارىپ, زەرتتەدى. شىعارمالارىن اراب, پارسى, شاعاتاي تىلدەرىندە تۋىنداتقان, ەڭبەكتەرى الەم كىتاپحانالارى مەن قولجازبا قورلارىنا شاشىراپ كەتكەن دالامىزدىڭ X-XVIII عاسىرلاردا ءومىر سۇرگەن ءابۋ-ل قاسىم ءال-فارابي, يسمايىل ءال-جاۋھاري ءال-فارابي, ءابۋ يبراھيم ىسقاق ءال-فارابي, بۋرھاناد-دين احماد ءال-فارابي, ماحمۇت ءال-فارابي, ءۇش كەردەري, ءۇش سايرامي (يسفيدجابي), جەتى تۇركىستاني, 31 تارازي, بايلاق قىپشاقي, حاسان ءالي جالايىري, گياس اد-دين جەندي, حۋسام اد-دين سىعناقي ءتارىزدى 100-گە جۋىق عالىم-ويشىلدارىن تاۋىپ, ەڭبەكتەرىن عىلىمي اينالىمعا ەنگىزدى» دەدى ول.
سالتاناتتى جيىندا مارقۇمنىڭ جۇبايى, ارتىندا قالعان مۇراسىنىڭ شىراقشىسى رافيا دەربىسالى وسى ءىس-شارانى ۇيىمداستىرعان الماتى قالاسىنىڭ اكىمدىگىنە ريزاشىلىعىن بىلدىرە كەلىپ, «بۇگىن وتباسىمىزدا قۋانىشتى, تاريحي وقيعا بولىپ جاتىر. ابەكەڭە ارناپ ەسكەرتكىش-بەلگى ورناتىلدى. ابەكەڭنىڭ ءومىرى – ەلدىكى, حالىقتىكى, ءولىمى عانا وزىنىكى بولدى. جاس كۇنىنەن باستاپ ءومىرىن عىلىمعا ارنادى. كوزى تىرىسىندە ەڭبەكتەرى ارقىلى وزىنە ەسكەرتكىش ورناتىپ كەتتى. قازاق اراسىنا يسلامنىڭ حالىققا جاقىن كلاسسيكالىق ءتۇرىن قالىپتاستىردى, يسلامدى جات اعىمداردان اراشالاپ الۋعا كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. ويلاماعان جەردەن كەتىپ قالدى. ويعا العان جوسپارلارى كوپ ەدى. ەندىگىسى – شاكىرتتەرىنە امانات دەسە, ارىپتەستەرى مەن شاكىرتتەرى عالىمنىڭ ەرەن ەڭبەگى جونىندە ەستەلىكتەرىن جەتكىزدى.
الماتى
