قوعام • 18 قىركۇيەك, 2023

وزبەكستاننىڭ باس ءمۇفتيى: يسلامدا كيىمنىڭ قانداي دا ءبىر فورماسى تۋرالى ەشتەڭە ايتىلماعان

205 رەت كورسەتىلدى

قوعامدا قىزۋ تالقىعا ءتۇسىپ جاتقان «دومبىرا – حارام» دەگەن توڭتەرىس پىكىر مەن مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ ءبىلىم وشاعىنا ورانىپ بارۋى وراسان رەزونانس تۋدىرىپ وتىر. وسىعان وراي «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ بۇگىنگى سانىندا شىققان ء«دىن تالابى كوپكە ورتاق» ماقالاسىنان ءۇزىندى ۇسىنىپ وتىرمىز.

وزبەكستاننىڭ باس ءمۇفتيى: يسلامدا كيىمنىڭ قانداي دا ءبىر فورماسى تۋرالى ەشتەڭە ايتىلماعان

فوتو: inbusiness.kz

ماقالا اۆتورى ەسكەندىر زۇلقارناي كورشى وزبەك ەلىندە دە ەرتەرەكتە اتا-انالاردىڭ اراسىندا بالاسى مەكتەپكە جالاڭ باس بارۋىنا نارازىلىق تانىتقانداردىڭ اپتىعىن باسىپ, ايىلىن تارتقىزۋ ءۇشىن وزبەك بيلىگى قىز بالالارعا اق نەمەسە اشىق ءتۇستى ورامال تاعۋىنا بولماسا ۇلتتىق ناقىشتاعى تاقيا كيۋىنە رۇقسات بەرگەنىن جازعان. قىزدارىنا  ورامال تارتقىزىپ, حيدجاب كيگىزۋدى كوكسەگەندەردىڭ كوكەيىندەگىسىن ءبىلىم سالاسىنا جاۋاپتى مينيسترلىك وسىلاي اۋىزدىقتادى. ء«بىزدىڭ مىندەتىمىز – مەكتەپتە ساپالى ءبىلىم بەرۋ» دەپ شەگەلەپ ايتتى.  

بۇل ماسەلە وزبەكستاندا قالاي وڭ شەشىمىن تاپقانى ماقالادا تەرەڭدەي بايىپتالعان. وزبەكستاننىڭ ءدىني باسقارماسى بۇل ماسەلەدە ناقتى بايلام ايتىپ, ماسەلەنىڭ ۇدەي تۇسۋىنە توقتام سالىپ وتىر. 

وزبەكستاننىڭ باس يمامى نۇريددين حوليكنازاروۆ ءبۇي دەدى: ء«دىني كيىم كيۋ مادەنيەتىندە اسىرا سىلتەپ, شەكتەن شىعۋ بايقالادى. اسىل ءدىنىمىزدى تاياز تۇسىنەتىندەر يسلام بەلگىلى ءبىر كيىم كيۋدى, بەلگىلى ءبىر سىرتقى كەلبەتتى بىلدىرەدى دەگەن پىكىر قالىپتاستىردى قوعامدا. پايعامبارىمىزدىڭ ءمۇمىن مۇسىلماندارىنا امانات ەتكەن وزىندىك قاعيداسى بار. سوعان ساي بايىپتار بولساق, يسلامدا بەلگىلى ءبىر فورما قابىلداندى دەۋ – اداسۋشىلىق, ولاي بولۋى  مۇمكىن دە  ەمەس. سەبەبى يسلام ءبىر عانا ۇلتتىڭ, نە بولماسا بەلگىلى ءبىر كليماتتىڭ ءدىنى دەگەن تۇسىنىك جوق. ارابتاردىڭ ءوز كيىمى بار, تۇرىكتەردىڭ وزدەرىنىڭ ۇلتتىق ناقىشتاعى كيىمى جاراسىمدى, يندونەزيا مەن مالايزياداعى مۇسىلماندار ءوز ۇلتىنىڭ كيىمىن كيەدى, وزبەكتەردىڭ دە ۇلتتىق ناقىشتاعى كيىمى بار, سونى دارىپتەيدى. يسلام ءدىنى كيىمگە قاتىستى دا ۇستامدىلىقتى ءارى پەندەلىككە سالىنىپ, شەكتەن شىقپاۋعا ۇندەيدى. اتا-انانى  قۇرمەتتەۋ ولاردىڭ اياعىن جۋىپ, سول سۋدى ءىشۋ ەمەس. يسلام دىنىندە اتا-اناڭدى مەكككەگە اپارۋ پارىز سانالادى, بىراق سول قاسيەتتى ورىندا الەم حالقىنا جاريا جاساپ كوپتىڭ كوزىنشە اياعىن ءسۇيۋ مۇسىلماندىقتىڭ مىندەتىنە كىرمەيدى».

قازىر ورامال مەن حيدجاب ماسەلەسى بىزدە دە وزەكتى ماسەلەگە اينالىپ وتىر. قوعامنىڭ «قان قىسىمىن» كوتەرگەن تۇيتكىلگە مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى ەرلان قوشانوۆ, قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى دا پىكىر ءبىلدىردى.

«شاريعات بويىنشا باليعات جاسىنا تولعان مۇ­سىل­مان قىزعا ورامال تاعۋ پارىز ەكەنىن جوققا شىعارعان ەمەس. سونداي-اق ورامال تاعۋ – ۇلتتىق ءداستۇرىمىز. مۇنى مۇسىلمان قاۋىمى تەرەڭ تۇ­سىنۋگە ءتيىس. الايدا شاري­عا­­تىمىز باليعات جاسىنا تول­­­ما­عان قىزعا ورامال تاعۋ­دى مىندەتتەمەيدى. مۇنى دا مۇ­­­سىلمان جاماعاتى دۇرىس ءتۇسىنۋى كەرەك. سان عاسىردان بەرى يسلام ءدىنىن ۇستانىپ كەلە جاتقان قازاق حالقى ۇلتتىق اسپابى­مىز – دومبىرا ارقىلى ءان, تەرمە-تولعاۋ شىرقاپ, تىڭ­داۋشىنى يماندىلىققا, ىز­گى­لىككە, ادامگەرشىلىككە, وتان­دى قورعاۋعا, اتا-انامىز­دى قادىرلەۋگە شاقىرعان. قازاق­ستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى الەۋمەتتىك جەلى قولدانۋشىلارىن «دومبىرا شەرتۋ, بەتاشار جاساۋ, سالەم سالۋ – حارام» دەگەن ماعىنادا بىرجاقتى, نەگىزسىز پىكىر اي­تىپ, حالىق اراسىندا تۇ­سىن­بەۋشىلىك تۋدىرماۋعا ۇندەيدى. ۇلتتىق قۇندى­لىق­تار­عا قارسى كەلۋ دۇ­رىس ەمەس ەكەنىن مالىم­دەيمىز», دەدى ءمۇفتيات.

«دومبىرا – حارام» دەگەن ءسوزدىڭ ەلگە تانىمال تۇلعانىڭ ەمەس, ەشكىمگە بەلگىسىز قارا­پا­يىم تۇرعىننىڭ اۋزىنان شىققانىنا قاراماستان, وسىن­­­­شا قوعامدىق ءدۇمپۋ تۋ­عى­زۋىنا TikTok سەكىلدى تارا­لى­مى جىلدام جەلىلەردىڭ دە اسەرى بولعانى كورىنىپ تۇر. بۇل ادەيى جاسالعان ارانداتۋ ارەكەتى بولۋى دا عاجاپ ەمەس. ءدىني ساۋاتى تو­مەن جە­لى قولدانۋشىسىنىڭ ءبىر تەرىس ءسوزى ءۇشىن بۇكىل قو­عام­­نىڭ دۇرلىگىپ, جاپپاي شۋلاۋى قانشالىقتى ورىن­­دى؟ مۇنى كورگەن جات اعىم وكىلدەرى مەن قوعام تى­نىش­تىعىن شايقالتقىسى كەلەتىن ارام پيعىلدىلار دا­مەلەنىپ الىپ, ەرتەڭگى كۇنى وسىنداي ارانداتۋ ماقسا­تىن­داعى ۆيدەولار جاريالاۋدى ادەتكە اينالدىرماسىنا كىم كەپىل؟ مۇنداي كەزدە ءدىن سالاسىنداعى ۋاكى­لەتتى ورگان – ءدىن ىستەرى كومي­تەتى مەن ءمۇفتيات تاراپى­نان دەر كەزىندە پىكىر ءبىلدىرىلىپ, جەلىنى شۋلاتقان تەرىس پىكىر­لەر­گە ۋاقتىلى تويتارىس بە­رىلۋى كەرەك. ال وزگە جۇرت ما­سە­لەنى سان-ساققا جۇگىرت­پەي, ما­مان­داردىڭ تۇسىنىك­تە­مەسىنە قۇلاق اسسا قۇبا-قۇپ. جىل باسىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارىمەن وتكىزگەن جيىن­­دا: «اكىمدەرگە قۇزىرلى ورگاندارمەن بىر­لە­سىپ, ءدىن سالاسىنداعى جۇ­مىس­تى جانداندىرۋدى تاپسىرامىن», دەگەن بولاتىن. بۇل تاپسىرما قانشالىقتى تالاپقا ساي ورىندالىپ جات­قانىن ايتۋ قيىن» دەگەن ەسكەندىر زۇلقارنايدىڭ  پايىمى دا ورىندى.  

باستى قۇندىلىق ۇلتتىق ءداستۇرىمىز ەكەنىن ەستەن شىعارماعانىمىز دۇرىس قاشاندا.