باس پروكۋراتۋرا, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىگى, ادىلەت, ىشكى ىستەر, مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىكتەرىنىڭ, سونداي-اق ساياسي پارتيالار مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى قاتىسقان وتىرىسقا وبلىستار, اۋداندار جانە وبلىستىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ توراعالارى مەن مۇشەلەرى بەينەكونفەرەنتسيا رەجىمىندە قاتىستى.
وتىرىستى اشقان نۇرلان ءابدىروۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ اۋداندار مەن وبلىستىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى باستاماسى مەملەكەتتىك باسقارۋدى ورتالىقسىزداندىرۋعا جانە ازاماتتاردىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك دەڭگەيىندە شەشىمدەر قابىلداۋعا تىكەلەي قاتىسۋىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان ساياسي رەفورمالار ۇدەرىسىنىڭ ماڭىزدى كەزەڭى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
بۇل سايلاۋدى وتكىزۋ ءۇشىن قاجەتتى قۇقىقتىق بازا وتكەن جىلى قالىپتاسقان. وكىلەتتىكتەرگە سايكەس 17 وبلىستىڭ ءماسليحاتتارى قاناتقاقتى رەجىمدە سايلاۋ وتكىزۋ ءۇشىن 45 اۋدان مەن وبلىستىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ تىزبەسىن بەكىتىپ, سايلاۋ كۇنىن 5 قاراشاعا بەلگىلەندى.
وتىرىستا وسك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى كونستانتين پەتروۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, «سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 113-1-بابىنا سايكەس سايلاۋدى تاعايىنداۋعا قاناتقاقتى وڭىرلەردىڭ تىزبەسىن جانە اۋدان, وبلىستىق ماڭىزى بار قالا اكىمىن سايلاۋدى وتكىزۋ كۇنىن بەلگىلەۋ تۋرالى ءماسليحاتتىڭ شەشىمى نەگىز بولادى. اۋدان, وبلىستىق ماڭىزى بار قالا اكىمىن سايلاۋدى ءتيىستى اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسياسى ءماسليحاتتىڭ شەشىمىمەن بەلگىلەنگەن اۋدان, وبلىستىق ماڭىزى بار قالا اكىمىن سايلاۋدى وتكىزەتىن كۇنگە دەيىن كەمىندە ەلۋ كۇن بۇرىن تاعايىندايدى. سايلاۋ كۇنى تۋرالى حابارلاما جەرگىلىكتى باق-تا جاريالانادى.
سايلاۋ ناۋقانىنىڭ ءار كەزەڭىنە توقتاعان كونستانتين پەتروۆ: «كانديداتتاردى ۇسىنۋ سايلاۋ تاعايىندالعان كۇننەن كەيىن باستالادى جانە سايلاۋ وتكىزىلەتىن كۇنگە وتىز كۇن قالعاندا جەرگىلىكتى ۋاقىتپەن ساعات ون سەگىزدە اياقتالادى. ەگەر ۇسىنۋ مەرزىمى اياقتالعان كۇنگە اكىمگە ەكىدەن از كانديدات ۇسىنىلسا, وندا ءتيىستى اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسياسى كانديداتتاردى ۇسىنۋ مەرزىمىن ءۇش كۇننەن اسپايتىن مەرزىمگە ۇزارتادى», دەدى.
ۇمىتكەرلەر ەكى جولمەن ۇسىنىلۋى مۇمكىن. ءبىرىنشى – ءوز مۇشەلەرى اراسىنان بەلگىلەنگەن تارتىپپەن تىركەلگەن ساياسي پارتيالارمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. بۇل رەتتە ساياسي پارتيا ءبىر سايلاۋ وكرۋگىندە ءبىر عانا كانديدات ۇسىنۋعا قۇقىلى. ەكىنشىسى – داۋىس بەرۋگە قۇقىعى بار ءتيىستى سايلاۋ وكرۋگى سايلاۋشىلارىنىڭ جالپى سانىنىڭ كەمىندە 1% قولداۋىمەن ءوزىن-ءوزى ۇسىنۋ جولىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. «بۇل رەتتە جوعارى تۇرعان اكىم ۇسىنىلعان كانديداتتار بولماعان نە ۇسىنۋ مەرزىمى اياقتالعان كۇنگە ءبىر كانديدات ۇسىنىلعان جاعدايدا تيىسىنشە ەكى نە ءبىر كانديداتتى ۇسىنۋعا قۇقىلى», دەدى ك.پەتروۆ.
كانديداتتاردى تىركەۋ سايلاۋ كوميسسياسى بارلىق قاجەتتى قۇجاتتى العاننان كەيىن باستالىپ, سايلاۋ كۇنىنە 25 كۇن قالعاندا جەرگىلىكتى ۋاقىت بويىنشا ساعات 18.00-دە اياقتالادى. كانديداتتاردىڭ سايلاۋ الدىنداعى ۇگىتى كانديداتتاردى تىركەۋ مەرزىمى اياقتالعان ساتتەن باستالىپ, سايلاۋ كۇنىنە دەيىن جەرگىلىكتى ۋاقىتى بويىنشا ءنول ساعاتتا اياقتالادى. ال سايلاۋ قورىتىندىلارىن اۋداننىڭ (قالانىڭ) اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسياسى ءۇش كۇن ىشىندە بەلگىلەيدى.
باسقا كانديداتتارمەن سالىستىرعاندا داۋىس بەرۋگە قاتىسقان سايلاۋشىنىڭ كوپ داۋىسىن جيناعان كانديدات سايلانعان اكىم بولىپ سانالادى. سونداي-اق ورتسايلاۋكوم اۋداندار, وبلىستىق ماڭىزى بار قالالار اكىمدەرىن سايلاۋ بويىنشا سايلاۋ قۇجاتتارىنىڭ 16 نىسانىن بەكىتتى.
جيىندا وسك مۇشەسى شاۆحات وتەمىسوۆ اۋداندار, وبلىستىق ماڭىزى بار قالالار اكىمدەرىنە كانديداتقا قويىلاتىن تالاپتار تۋرالى باياندادى. كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 113-2-بابىنا سايكەس مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنداعى زاڭنامانىڭ تالاپتارىنا سايكەستىگىن تەكسەرۋ ءۇشىن اكىمگە كانديدات ءتيىستى اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسياسىنا تىزبەسى بىرلەسكەن مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ 2021 جىلعى 21 ماۋسىمداعى № 102 بۇيرىعىمەن جانە ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ 2021 جىلعى 22 ماۋسىمداعى №4/407 قاۋلىسىمەن بەلگىلەنگەن قۇجاتتاردى ۇسىنادى.
«ماسەلەن, تالاپتارعا سايكەس اكىمدى ءتيىستى اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىكتىڭ حالقى جالپىعا بىردەي, تەڭ, تىكەلەي سايلاۋ قۇقىعى نەگىزىندە جاسىرىن داۋىس بەرۋ ارقىلى قازاقستاننىڭ 25 جاستان كىشى ەمەس ازاماتتارى اراسىنان سايلايدى. كونستيتۋتسياعا سايكەس سوت ءىس-ارەكەتكە قابىلەتسىز دەپ تانىعان, سونداي-اق سوت ۇكىمى بويىنشا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىندا وتىرعان ازاماتتاردىڭ سايلانۋعا قۇقىعى جوق», دەدى وسك وكىلى.
كونستيتۋتسيالىق زاڭعا سايكەس زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن وتەلمەگەن نەمەسە الىنباعان سوتتىلىعى بار, زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىس جانە سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساۋدا كىناسى بار ادام اكىمگە كانديدات بولا المايدى.
مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ازامات جولمانوۆ كانديداتتارعا قويىلاتىن بىلىكتىلىك تالاپتارى تۋرالى تۇسىندىرسە, وسك مۇشەسى ءسابيلا مۇستافينا سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ مۇشەلەرىن جانە سايلاۋ ۇدەرىسىنىڭ باسقا دا قاتىسۋشىلارىن ەلەكتورالدى وقىتۋ ماسەلەسىنە كەڭىنەن توقتالدى. ونىڭ مالىمدەۋىنشە, بۇگىنگى تاڭدا ەلەكتورالدى وقىتۋ ورتالىعىمەن بىرلەسىپ ەكى رەسپۋبليكالىق وقىتۋ سەمينارى ۇيىمداستىرىلعان. «وقىتۋ مازمۇنى اكىمدەر سايلاۋىن وتكىزۋ, ولاردى ءىس جۇزىندە قولدانۋ بولىگىندە زاڭنامانىڭ نوۆەللالارىن ءتۇسىندىرۋدى قامتىدى. سونداي-اق سايلاۋ قۇجاتتاماسىن رەسىمدەۋ جانە سايلاۋ ۇدەرىسىنە قاتىسۋشىلارمەن ءتيىمدى كوممۋنيكاتسيالار بويىنشا ترەنينگتەر وتكىزىلدى», دەدى ول.
اۋداندار مەن وبلىستىق ماڭىزى بار قالالار اكىمدەرىنىڭ سايلاۋىن ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ ماسەلەلەرى بويىنشا قۇقىقتىق نورمالاردىڭ, اقپاراتتىق ماتەريالداردىڭ, پراكتيكالىق ۇسىنىمداردىڭ جيىنتىعىن قامتيتىن وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەن دە ازىرلەنىپ, قۇجات سايلاۋ كەزەڭىنە ارنالعان ادىستەمەلىك قۇرال رەتىندە وسك سايتىنا ورنالاستىرىلعان.
ءسابيلا مۇستافينانىڭ ايتۋىنشا, وقىتۋ ءىس-شارالارىنىڭ تسيكلى ناۋقان كەزەڭىندە دە جالعاسادى. وسىلايشا, وسك ينتەرنەت-رەسۋرسى ارقىلى اكىمدەر سايلاۋىن ۇيىمداستىرۋعا جانە وتكىزۋگە تارتىلعان اۋماقتىق جانە ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ مۇشەلەرى ءۇشىن قاشىقتىقتان وقىتۋ جانە تەستىلەۋ ۇيىمداستىرىلادى, سونداي-اق ەلەكتورالدىق وقىتۋ ورتالىعىنىڭ بازاسىندا بارلىق وبلىستىڭ جانە 45 اۋداننىڭ جانە وبلىستىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ اۋماقتىق سايلاۋكوم مۇشەلەرىنە ارنالعان بىرقاتار ونلاين-سەمينار وتەدى.
سايلاۋدى اقپاراتتىق سۇيەمەلدەۋ ماسەلەسىنە توقتالعان وسك مۇشەسى اناستاسيا ششەگورتسوۆا كونستيتۋتسيالىق زاڭعا سايكەس جاريالىلىق پەن اشىقتىق سايلاۋ كوميسسيالارى قىزمەتىنىڭ نەگىزى بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ ءوتتى.
«سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ وتىرىستارى اشىق فورماتتا وتەدى. وعان كانديداتتار, سەنىم بىلدىرىلگەن ادامدار, بايقاۋشىلار, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى قاتىسا الادى. سايلاۋ كوميسسيالارى مۇددەلى تۇلعالاردىڭ ءوز شەشىمدەرىمەن ەركىن تانىسۋى ءۇشىن بارلىق جاعداي جاساۋعا ءتيىس», دەگەن وسك مۇشەسى اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارىنا وسى ناۋقاندى اقپاراتتىق قامتاماسىز ەتۋدىڭ, ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنىڭ جانە داۋىس بەرۋ كۇنى تۋرالى اقپاراتتاندىرۋدىڭ نەگىزگى اسپەكتىلەرىن جەتكىزدى. سونداي-اق سايلاۋ ۇدەرىسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ اقپارات الۋىنا جانە اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ ينتەرنەت-بەتتەرىن بىركەلكى تولتىرۋىنا ىڭعايلى بولۋ ماقساتىندا ءتيىستى بولىمدەر مەن بولىمشەلەردى قۇرۋ, قۇجاتتاردى ورنالاستىرۋ جانە بەتتەردى ودان ءارى تولتىرۋ جونىندەگى ناقتى الگوريتمدى كورسەتەتىن ءتيىستى نۇسقاۋلىق ازىرلەنگەنىن اتاپ ءوتتى.
وسك توراعاسى اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ توراعالارىنا سايلاۋ ۇدەرىسىنىڭ بارلىق قاتىسۋشىسىنا سايلاۋ تۋرالى اقپاراتقا قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى. سونداي-اق نۇرلان ءابدىروۆ مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىندەگى ارىپتەستەردىڭ نازارىن سايلاۋ ناۋقانىن ۋاقتىلى جانە تولىق اقپاراتتىق سۇيەمەلدەۋدى قامتاماسىز ەتۋگە اۋداردى.
سايلاۋدى دايىنداۋ جانە وتكىزۋ كەزەڭىندە جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ وتىنىشتەرىن قاراۋ تۋرالى جان-جاقتى ءتۇسىندىرىپ وتكەن وسك مۇشەسى اسىلبەك سماعۇلوۆ وتىرىسقا قاتىسۋشىلارعا وتىنىشتەر مەن شاعىمداردى قاراۋ, قابىلداۋ, تىركەۋ, قايتارۋ جانە كەرى قايتارىپ الۋ ءتارتىبى «سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭمەن جانە اكىمشىلىك راسىمدىك-ۇدەرىستىك كودەكسپەن رەتتەلەتىنىن ەسكە سالدى. سونداي-اق ول كونستيتۋتسيالىق زاڭ تالاپتارىنا سايكەس اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارى تومەن تۇرعان اۋماقتىق جانە ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ قىزمەتىنە باسشىلىق جاسايتىنىنا, ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ شەشىمدەرى مەن ارەكەتتەرىنە (ارەكەتسىزدىگىنە) ارىزدار مەن شاعىمداردى قارايتىنىن اتادى.
ءوز كەزەگىندە ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسيالارى سايلاۋدى ۇيىمداستىرۋدى جانە وتكىزۋدى قامتاماسىز ەتەدى جانە داۋىس بەرۋدى دايىنداۋ جانە ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وتىنىشتەر مەن شاعىمداردى قاراپ, ولار بويىنشا شەشىمدەر قابىلدايدى.
وتىرىس بارىسىندا وسك حاتشىسى مۇحتار ەرمان بۇل سايلاۋدا الدىڭعى ناۋقانداردىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنە وتىرىپ, حالىقارالىق بايقاۋشىلاردىڭ ميسسيالارى تەك ەلدىك سايلاۋ ناۋقاندارىنا قىزىعۋشىلىق تانىتاتىنىن اتاپ ءوتتى. جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنا سايلاۋدا ولار ادەتتە, مونيتورينگ جۇرگىزبەيدى.
وتىرىستى قورىتىندىلاعان نۇرلان ءابدىروۆ وسك جانە سايلاۋ ۇدەرىسىنە تارتىلعان ورتالىق مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ الدىندا اۋقىمدى مىندەت تۇرعانىن اتاپ ءوتتى. «ەلىمىزدە مۇنداي سايلاۋ العاش رەت وتكىزىلگەلى وتىر. وسىعان وراي كوميسسيا تاراپىنان نورماتيۆتىك جانە ادىستەمەلىك قولداۋدىڭ بارلىق كەشەنى كورسەتىلەدى. بۇل رەتتە ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى الداعى سايلاۋدىڭ زاڭدىلىعىن, اشىقتىعى مەن ادىلدىگىن قاتاڭ باقىلايتىن بولادى. وتكەن ناۋقاندارداعىداي اكىمدەردى سايلاۋ وتكىزىلەتىنىن اۋداندار مەن قالالارعا ينسپەكتسيالىق ساپارلار جۇرگىزىلەدى», دەگەن وسك توراعاسى سايلاۋدى ۇيىمداستىرۋشىلار جۇمىسىنىڭ ماڭىزدى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ سايلاۋ قۇقىعىن قامتاماسىز ەتۋگە نازار اۋداردى.
