استانادا بۇۇ-نىڭ ساراپشى ماماندارىمەن بىرلەسكەن كيىكتەرگە قاتىستى ءۇش كۇن جيىن بولدى. بۇعان دا قاتىسىپ, ماسەلەمىزدى جەتكىزدىك. كيىكتىڭ سانى ءبىزدىڭ وڭىردە شامادان تىس كوبەيىپ كەتتى. ولارعا بولىنگەن رەزەرۆات قورشالماعان. سوندىقتان ولار ءارى-بەرى جۇرە بەرەدى. ءتىپتى رەسەيگە دە كەتىپ جاتىر. الايدا ول ەلدىڭ قازىناسى, ونى دۇرىس پايداعا جاراتۋىمىز كەرەك. حالىقارالىق ساراپشىلار دا ايتىپ وتىر: «ەلدەگى ءار نارسە سول ەلدىڭ قازىناسى, ونى قالاي جاراتۋ ءوز ەركىڭدە» دەپ. ونىڭ ءونىمىن الۋعا قۇعىمىز بار. تەك ونى شەتەلگە ەكسپورتقا شىعارا المايمىز.
ءبىزدىڭ جانىبەك اۋدانى – كوكتەمدە كيىكتىڭ تولدەيتىن جەرى. باتىستاعى بۇكىل كيىك ءبىزدىڭ اۋداننىڭ جەرىنە كەلەدى. بيىل 2 ملن-عا جۋىق كيىك تولدەدى, كەلەسى جىلى 4 ملن بولۋى مۇمكىن. قازىر مۇنىڭ كەسىرىنەن شارۋالار شىعىنعا ۇشىراپ وتىر. اۋىلدا مال شارۋاشىلىعىنان باسقا كاسىپ جوق. ءبىزدىڭ وبلىس مال ءونىمى بويىنشا رەسپۋبليكادا ءبىرىنشى ورىندا ەدى. ەندى شارۋالار مەملەكەتتەن العان قارىزدارىن قايتارا الماي وتىر. مىسالى, ءوزىمنىڭ ەگىستىگىمدى تۇگەلدەي كيىك تاپتاپ كەتتى. 2 مىڭ گەكتار جەرىم بار ەدى. 18 ملن تەڭگە شىعىنعا باتتىم. بۇعان قاتىستى وبلىستىق اكىمشىلىك اۋىل شارۋاشىلىعىمەن بىرلەسىپ, ارنايى كوميسسيا قۇردى. ولار ەلدەگى شارۋالاردىڭ شىعىنىن ەسەپتەپ جاتىر. شارۋالاردىڭ شىعىنى وتەلمەسە, قيىن.
سوندىقتان كيىكتىڭ سانى رەتتەلۋى كەرەك. ماسەلەن, ونىڭ ءونىمىن وندىرىستىك سالاعا باعىتتاۋعا بولادى. كيىك ەتى ادامعا پايدالى تاعامدارعا جاتادى. ەكىنشى, كيىكتىڭ ءمۇيىزى مەملەكەتكە پايدا تۇسىرەدى. قازىر قىتاي ەلى مۇنىڭ 1 كيلوسىن 1 مىڭ دوللارعا باعالاپ وتىر. تەرىسى مالدىڭ تەرىسىنەن ءبىر كەم ەمەس. سۇيەگىن وندىرۋگە بولادى. بۇعان قاتىستى ءبىزدىڭ وبلىستا 4 ءوندىرىس ورنىن اشۋعا بولادى. بۇل دەگەن ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزعا پايدالى ەمەس پە؟ ەكىنشى مىسالى – گەرمەنيادا قازىر 4 ملن كيىك بار ەكەن. ولار جىل سايىن1 ملن كيىكتى رۇقساتى بار اڭشىلارعا اۋلاۋعا بەرەدى. رەسمي تۇردە 400 مىڭ اڭشى تىركەلگەن. ال اۋستراليادا كەنگۋرۋدى بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە اۋلاۋعا رۇقسات بەرەدى. امەريكاداعى مۋستانگ دەگەن جىلقى ءتۇرىنىڭ سانىن رەتتەپ وتىرۋ ءۇشىن اۋلاۋعا بولادى. سوندىقتان مۇنداي جاعدايلار حالىقارالىق تاجىريبەدە بار. سوعان سۇيەنە وتىرىپ, كيىك سانىن رەتتەۋگە بولادى. سونىمەن قاتار قازىر قازاقتىڭ كەڭ دالاسى بار, ورال پوپۋلياتسياسىن باسقا جاققا كوشىرۋگە بولا ما دەگەن دە ماسەلە ايتىلىپ ءجۇر. الايدا كيىكتەر مەكەندەيتىن جەردى ءوزى تاڭدايدى.
تاعى ءبىر ماسەلە بار, مۇنى سىبايلاستىق جەمقورلىق بولماۋى ءۇشىن جەرگىلىكتى اكىمدىك, قوعامدىق ۇيىمدار, ساراپشى ماماندار قاداعالاۋ كەرەك. ويتكەنى كيىكتى جويۋ نەمەسە شارۋالاردىڭ شىعىنىن وتەيمىز دەگەن جەلەۋمەن مەملەكەت قارجىسىن تالان-تاراجعا سالۋعا بولمايدى.
باۋىرجان سابانوۆ,
«ECO Club» جشس ديرەكتورى
باتىس قازاقستان وبلىسى,
جانىبەك اۋدانى
