جاڭا ۇلگىدەگى مەملەكەت
كەيىنگى ءۇش جىلدا قازاقستان مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسىن ەكى ەسەگە ارتتىرۋ, دارىگەرلەردىڭ جالاقىسىن ارتتىرۋ, بالالارعا ارنالعان ۇلتتىق قور قۇرۋ جانە وڭىرلەردەگى اۋرۋحانالار جەلىسىن كەڭەيتۋ سەكىلدى ماڭىزدى ماقساتتارعا قول جەتكىزدى. 2020 جىلدان 2023 جىلعا دەيىن اۋىلدىق جەرلەردە 300-دەن استام مەديتسينالىق نىسان سالىندى. دەگەنمەن قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ پايىمداۋىنشا, ءالى دە اتقارىلاتىن شارۋا جەتەرلىك. زور ەكونوميكالىق سەرپىلىس جاساۋعا ەلدىڭ تولىق مۇمكىندىگىن بارىنشا پايدالانۋ قاجەت. الايدا باستى ماقسات – قاعاز جۇزىندەگى بيىك جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزۋ ەمەس, شىن مانىندە, حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋ بولۋعا ءتيىس.
قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ايتۋىنشا, ينكليۋزيۆتىك جانە ۇنەمشىلدىك قازاقستاننىڭ جاڭا ەكونوميكالىق باعدارىنىڭ وزەگىنە اينالۋى كەرەك. توقاەۆ جاقىن بولاشاققا ارنالعان كۇن تارتىبىنە وسىنداي ماقسات قويىپ وتىر. ياعني ەكونوميكالىق ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتۋگە كەپىلدىك بەرۋگە قابىلەتتى قۋاتتى يندۋستريالىق بازانى قالىپتاستىرادى.
رەسمي استانا الداعى ءىس-شارالار جوسپارىندا قازاقستان پرەزيدەنتى بەلگىلەگەن ءوسۋ كورسەتكىشتەرىنە سايكەس بولۋدى كوزدەيدى. وسىلايشا, ىشكى جالپى ءونىم كولەمى جىلىنا 6-7 پايىزعا وسەدى. مەتالدى تەرەڭ وڭدەۋ, مۇناي-گاز جانە كومىر حيمياسى, اۋىر ماشينا جاساۋ, ۋراندى كونۆەرسيالاۋ جانە بايىتۋ, اۆتوبولشەكتەر جانە تىڭايتقىشتار شىعارۋ سياقتى باعىتتارعا ايرىقشا نازار اۋدارىلادى. وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋ ماقساتىندا سالىقتىق جەڭىلدىكتەر جاساپ, جەكەشەلەندىرۋ ناۋقانى قاراستىرىلماق.
تسيفرلى جانە تۇراقتى مەملەكەت
مەملەكەت پەن جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ تسيفرلى يكەمدىلىگىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشى سانالاتىن بۇۇ-نىڭ ەلەكتروندىق ۇكىمەتتى دامىتۋ يندەكسىندە قازاقستان العاشقى ورىنداردا تۇرعانىن ەسكە العان ءجون. توقاەۆ ۇكىمەتكە 2026 جىلعا قاراي IT قىزمەتتەرى ەكسپورتى كولەمىن 1 ملرد دوللارعا دەيىن ارتتىرۋدى تاپسىردى.
بۇۇ EGDI رەيتينگىندە جيىرما سەگىزىنشى ورىندا تۇرعان قازاقستان (بەلگيا مەن ماجارستان سەكىلدى ەلدەردەن وزىپ, شۆەيتساريادان كەيىنگى ساتىعا جايعاسقان) اقپاراتتىق جانە قارجىلىق تەحنولوگيالار الىبىنا اينالۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. سوندىقتان پرەزيدەنت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەلدە سەرىكتەستىك ورناتۋعا مۇددەلى وسى سالاداعى كەز كەلگەن ترانسۇلتتىق كورپوراتسيالارعا ەسىك اشىق ەكەنىن ءتۇسىندىردى.
جولداۋا كوتەرىلگەن ماسەلەلەر مۇنىمەن شەكتەلمەيدى. كليماتتىڭ وزگەرۋىمەن كۇرەسۋ, سونداي-اق ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى (جانە ءارتاراپتاندىرۋ) ىزدەستىرۋ ماقساتىندا قازاقستان پرەزيدەنتى اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ ماسەلەسىن حالىقتىڭ تاڭداۋىنا بەرۋدى, وسىلايشا, جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم وتكىزۋدى ۇسىندى. جالپى, اەس ماسەلەسى استانانى گەوەكونوميكالىق جانە ەنەرگەتيكالىق تولقىنىس داۋىرىندە وزىنە قاجەتتى دەڭگەيدە ەنەرگەتيكامەن قامتاماسىز ەتەدى. بىراق حالىقتىڭ كوپ بولىگى ءۇشىن سەمەي پوليگونى سالعان جاراقات قورقىنىشپەن سينونيم بولىپ كەلەدى.
ورتالىق ازيانىڭ كوشباسشىسى
قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق سەكتوردى تۇپكىلىكتى تۇردە اتوم ەنەرگەتيكاسىنا اۋىستىرۋعا الەۋەتى دە, تاجىريبەسى دە, تابيعي رەسۋرستارى دا جەتەدى. الەمدەگى ەكىنشى ءىرى ۋران قورى بار. ياعني الەمدەگى بارلانعان بارلىق كەن ورنىنىڭ (قازىرگى ۋاقىتتا) 13 پايىزى وسى ەلدە ورنالاسقان. قازاقستاندا ورتا جانە ۇزاق مەرزىمدە ىشكى جالپى ءونىم كولەمىن جوعارى دەڭگەيگە جەتكىزۋگە قابىلەتتى حالقى (ورتاشا جاس 29,5) بار. گەوگرافيالىق ورنالاسۋى ەۋرازيانىڭ ورتالىعىنا اينالدىرادى.
تابيعي رەسۋرستاردى پايدالانۋعا, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن كەڭەيتۋگە, ىشكى كولىك ينفراقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋگە, ينتەرنەت پەن قارجىلىق الپاۋىتتاردى تارتۋعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار استانانى ورتالىق ازيانىڭ ەكونوميكالىق كوشباسشىسى رولىندە ماڭگىلىك قالۋعا جول اشادى. كوروناۆيرۋس پاندەمياسى مەن ۋكرايناداعى سوعىس سالدارىنان ۇدەمەلەگەن جاھاندىق قۇن تىزبەگىنىڭ وزگەرۋى شىعىس-باتىس پەن سولتۇستىك-وڭتۇستىكتى بايلانىستىراتىن نەگىزگى ساۋدا جولدارىنىڭ توعىسىندا ورنالاسقان قازاقستانعا پايدا اكەلەتىنىن ەستەن شىعارماۋ قاجەت.
ەممانۋەل پەتروبون,
«Il Giornale» گازەتى
