بۇل قۇجاتتا ەل ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى سالالارىن قايتا قۇرىلىمداۋ جولدارى كورسەتىلىپ, 2029 جىلعا دەيىن ورىندالۋعا ءتيىس بىرنەشە باعىت قامتىلدى. سوندىقتان دا الداعى ۇشجىلدىقتىڭ جوسپارى قاعازداعى ادەمى جوبا كۇيىندە قالىپ قويماي, ونىڭ ورىندالۋىن حالقىمىز كۇتىپ وتىر. وسى باعىتتا سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا, كولىك, ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس, تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىكتەرىنىڭ قۇرىلۋى ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ ورىندالۋىنا سۇرانىستى كۇشەيتىپ, قۇزىرەتتى ورگانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرادى. مەنىڭشە, پرەزيدەنتتىڭ ءوزى رەفورمالاردىڭ ساپالى جۇرگىزىلۋىنە باستى جاۋاپكەرشىلىكتى الىپ وتىرعان سياقتى. ەكىنشى جاعىنان, الدىڭعى جولداۋلاردا كوتەرىلگەن ماسەلەلەر بيىلعى جولداۋدا دا جالعاسىن تاپتى. سونىڭ ءبىر كورىنىسى – قارجى-بانك سالاسىنا قاتىستى سىن-پىكىرلەر. پرەزيدەنت: «بىلتىر نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان قاراجات ىشكى جالپى ونىمگە شاققاندا نەبارى 15 پايىز بولدى. بۇعان نەگىزىنەن ەلىمىزدەگى بانكتەردىڭ ەكونوميكانى دامىتۋعا بەلسەندى اتسالىسپاۋى سەبەپ بولىپ وتىر», دەي وتىرىپ, بانكتەردىڭ ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋعا ق ۇلىقسىزدىعى, بىلايشا ايتقاندا ولاردىڭ وڭاي پايدا تابۋ جولىن ىزدەۋى, اسىرەسە تۇتىنۋ نەسيەسىمەن تىم اۋەستەنىپ كەتكەندىگىن سىنعا الدى. بانكتەر ادامداردى شەكسىز قارىزعا باتىرۋىن دوعارىپ, ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورلارىن قارجىلاندىرۋعا ءتيىس. ايتپەسە, مۇنداي بىرجاقتىلىق ەلىمىزدىڭ قارجى جۇيەسىنە ۇلكەن سوققى اكەلەدى. ءبىر نارسەنى ءتۇسىنىپ العان ءجون, پرەزيدەنت ۇلتتىق بانك تاراپىنان اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ دۇرىس جۇرگىزىلۋىن سۇراپ وتىر. ويتكەنى كوممەرتسيالىق بانكتەر نەعۇرلىم ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورلارىنا بەتبۇرىس جاساسا, سوعۇرلىم ماكروەكونوميكالىق جاعداي جاعىمدى جاعىنا قاراي وزگەرەدى.
الداعى كۇندەرى ەلىمىزدىڭ سالىق ساياساتىندا دا بىرقاتار وزگەرىس بولماقشى. پرەزيدەنت كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىنان جانە باسقا تولەم تۇرلەرىنەن تۇسەتىن كىرىستىڭ ءبىر بولىگىن وڭىرلەرگە بەرۋدىڭ وڭ ناتيجە كورسەتكەنىن ايتا كەلىپ, اۋدان اكىمدەرىنە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتى باسقارۋ قۇقىعىن بەرۋگە ۇسىنىس ەتتى. جولداۋدا كورسەتىلگەن تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ ۇلەسىن الداعى ءۇش جىلدا 70 پايىزعا ارتتىرۋ. وسى تۇرعىدان الىپ قاراعاندا, كەيبىر سالىق تۇسىمدەرىنىڭ اۋداندىق بيۋدجەتتە قالۋى اۋىلداعى شاعىن كاسىپكەرلىكتىڭ وركەندەۋىنە جول اشارى انىق. جولداۋدا جاڭا ونەركاسىپ ساياساتىنا كوشۋ جولدارى دا ناقتى ايتىلدى. ەل ەكونوميكاسىنىڭ تىرەگى بىرىڭعاي ساۋداعا نەگىزدەلمەيدى, شيكىزات رەسۋرستارىن ساتۋمەن شەكتەلمەيدى. ەل ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشى ءوندىرىس ەكەنى تاۋەلسىزدىك العان 30 جىلدىڭ ىشىندە دالەلدەندى. ويتكەنى ەكونوميكانىڭ تىرەگى ساۋداعا عانا نەگىزدەلمەيدى, شيكىزات رەسۋرستارىن ساتۋمەن شەكتەلمەيدى. ەكونوميكانىڭ تىرەگى – وتاندىق ءوندىرىس. سونىڭ ىشىندە اقساپ كەلە جاتقان تۇسىمىز – تەرەڭ وڭدەۋ ماسەلەسى. الايدا ەلدە وندىرىلگەن ءونىم تۇتاس وڭدەلمەي جاتىر دەپ تە بىرجاقتى ايتۋعا بولماس. ونەركاسىپ ءوندىرىسى بار, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن وندىرۋدە بۇرىنعىعا قاراعاندا ىلگەرىلەۋشىلىك بولعانىمەن, بۇل جەتكىلىكسىز.
ەلىمىزدە جەڭىل ونەركاسىپتى دامىتۋ ماسەلەسى وتە وزەكتى كۇيىندە قالىپ وتىر. ءبىز حالىق تۇتىناتىن ەڭ قاجەتتى بۇيىمدارمەن جانە ازىق-ت ۇلىكپەن ءوز-ءوزىمىزدى قامتاماسىز ەتۋگە قول جەتكىزۋىمىز كەرەك. سول تۇرعىدان العاندا وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر الدىنان شىعاتىن كەدەرگى كوپ. شاعىن كاسىپكەرلىكتىڭ ءونىم ءوندىرۋ جانە ونى وڭدەۋمەن اينالىسۋىنا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىرعان نەگىزگى فاكتور – سالىق تۇرلەرىنىڭ كوپتىگى جانە سالىق مولشەرلەمەسىنىڭ تىم جوعارىلىعى. وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ الدىنداعى تاعى ءبىر قيىندىق – عيماراتتى جالداۋ قۇنى مەن قۋات كوزدەرىنىڭ قىمباتتىعى, بانكتەن الاتىن نەسيە مولشەرلەمەسىنىڭ تىم جوعارىلىعى. كاسىپكەرلەردىڭ الدىنان ۇنەمى توساتىن وسى كەدەرگىلەردى رەتتەۋگە ۇكىمەت ارالاسپاسا, ءوز كۇشىمەن شىعا المايدى. مۇنى شەشۋدىڭ بىرنەشە العىشارتى بار. بۇل ءۇشىن ساپالى جولدار سالىنىپ, لوگيستيكا دۇرىس جولعا قويىلۋى كەرەك. سوندا ەكونوميكاعا تىڭ سەرپىلىس كەلەدى. جاقسى جولدار, رەتتەلگەن كولىك قاتىناسى تاۋار قوزعالىسىنىڭ جىلدامداۋىنا سەپتىگىن تيگىزىپ قانا قويماي, وتاندىق ءتۋريزمدى دامىتۋعا جول اشادى. بۇل وڭىرلەردە جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ كوپتەپ اشىلۋىنا جول اشادى جانە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى جاقسارا تۇسەدى. تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە, بۇگىندە قاي سالادا بولماسىن دەلدالدىق بەلەڭ الىپ, ول ەل ەكونوميكاسىنىڭ ىلگەرىلەۋىنە ۇلكەن كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر. باسى اشىق جايت, ۇكىمەت دەلدالدىقتى جويماي, باعا تۇراقتىلىعى ورىن المايدى. باعا تۇراقتىلىعى ەكونوميكاعا وڭ سەرپىلىس اكەلەتىنى جولداۋدا ناقتى ايتىلعان.
جولداۋدا كورسەتىلگەن باعىتتارعا سايكەس ءار ءوڭىردىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىنە ساي ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورى دامۋعا ءتيىس. پرەزيدەنت قاداپ-قاداپ كورسەتكەن نەگىزگى ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ باعىتتارىن ورىنداۋعا ەل بولىپ جۇمىلعانىمىز ءجون. بۇل جەردە جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋعا جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنان باستاپ, وڭىردەگى جاۋاپتى ورگاندار قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءوز ىسىنە دەگەن ادالدىعى مەن پاراساتتىلىعى ۇلكەن ءرول اتقارادى. ەلىمىزدىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەتىن ەكونوميكالىق پاراديگمالاردىڭ ومىرشەڭ بولۋىنا ءاربىر ازامات اتسالىسۋى كەرەك. تۇتاستاي العاندا, ەلىمىزدىڭ وزگە مەملەكەتتەرمەن تەرەزەسى تەڭ بولۋى ءۇشىن ۇلتتىڭ ۇيىسۋى وسىنداي ساتتەردە قاجەت.
عالىم ءمۇسىروۆ,
ق.جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسورى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
