رەسەيلىك ارزان ءونىم قىسپاعىنان قالاي قۇتىلامىز؟

اشىنعان سالا وكىلدەرى جاقىن ارادا وتاندىق تاماق ونەركاسىبىن دامىتۋدىڭ كەلەشەگىن كورىپ وتىر­عان جوق. قانت, تاماق جانە قاي­تا وڭدەۋ ونەركاسىبى قا­ۋىم­­داستىعىنىڭ باسشىسى ايجان ناۋرىزعاليەۆا اتاپ وتكەن­دەي, وتان­­دىق قانت ون­دىرۋ­شىلەر رە­سەيلىك ونىمدەرمەن با­سەكە­لەس­تىكتە ءونىمدى ساتا الماي­دى.

«بۇگىندە وتاندىق  قانت­تىڭ قۇنى – 440 تەڭگە, ال رەسەي­لىك قانتتىڭ قۇنى 350 تەڭگەنى قۇ­رايدى. قانت زاۋىتتارى قويما­لا­رى قانتقا تولىپ تۇرعاندىقتان ءون­دى­رىس­تى توقتاتۋعا ءماجبۇر», دە­دى ول.

قانت, تاماق جانە قايتا وڭدەۋ ونەر­كاسىبى قاۋىمداستىعى باس­شى­سى­نىڭ پىكىرىن «بورتە ميلكا» باس ديرەكتورى دا قولدادى. بوكەيحان ابىشەۆتىڭ پىكىرىنشە, ەلىمىز رە­سەيلىك ازىق-ت ۇلىككە تاۋەلدى بو­لۋ­دىڭ الدىندا تۇر.

بۇل رەتتە سالا وكىلدەرى وتان­دىق قايتا وڭدەۋشىلەردى قورعاۋعا ىق­پال ەتەتىن شارالاردى جەدەل قا­بىلداۋ قاجەت دەگەن وي تاس­تاي­دى. بۇل شارا تيىسىنشە رەس­پۋب­لي­كانىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپ­سىز­دىگىن قام­تاماسىز ەتەر ەدى. ولاردىڭ باس­تى ۋايىمى – رەسەي قازاقستاندىق وندىرۋشىلەردى ىعىستىرىپ, ءبىزدىڭ نارىقتاعى نەگىزگى ويىنشىلاردىڭ بىرىنە اينالىپ, 2022 جىلى بول­عان­داي ءوز جاعدايىن مانيپۋلياتسيالاي باستاماي ما دەگەن الاڭ.

رەسەي 2022 جىلدىڭ 15 ناۋرىزىنان 31 تامىزىنا دەيىن ەاەو-عا قانت جەتكىزۋدى شەكتەدى. سول كەز­دە ەلىمىزدە قانت ساتۋمەن بار­لىق جەردە ءۇزىلىس بولعان ەدى.

«قازىر رەسەيلىك شيكى ءسۇت وتاندىق ءسۇت وڭدەۋ كا­سىپ­ورىن­دارىنا قوسىمشا قۇن سا­لىعى ەسەبىمەن 130 تەڭگەدەن كەلىپ ءتۇ­­سىپ جاتىر. ال ءبىزدىڭ ءسۇتتىڭ وزىن­دىك قۇنى 200 تەڭگەنى قۇ­راي­دى. قازىر وتاندىق بيزنەس باسە­كە­گە ساي بولىپ تۇرعان جوق», دەپ ءتۇسىندىردى «كاۆەرينا س» جك باسشىسى سەرگەي كاۆەرين.

سونىمەن قاتار سالا وكىلدەرى ساتىپ الۋ شىعىندارىن سۋبسيديا­لاۋ قاعيدالارىنا, كاسىپ­ورىن­دا­رىن مەم­لەكەتتىك قولداۋدىڭ جەتىل­مەگەن تەتىگىنە  قاتىستى دا شاعىم­دارىن ءبىلدىردى. ءسۇت ودا­­عىنىڭ باسشىسى ۆلاديمير كو­جەۆ­­نيكوۆتىڭ ايتۋىن­شا, ءسۇت وڭ­دەۋ كاسىپورىندارىن سۋب­سي­ديا­­لاۋدىڭ قولدانىستاعى جۇيەسى تو­لىق قولجەتىمدى بول­ماي­تىنداي ەتىپ قۇرىلعان. ولار ساۋدا جانە ين­تەگراتسيا مينيسترلىگىنىڭ اك­تسيز­دەلەتىن تاۋارلار, وسىمدىك مايى جانە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا تاڭ­با­­لاۋدى ەنگىزۋ بويىنشا جۇر­گىزىپ جاتقان جۇمىسى دا وتان­دىق ءونىمنىڭ قىمباتتاۋىنا جانە ونىڭ باسەكەگە قابىلەت­تى­لى­گىنىڭ تو­­مەن­دەۋىنە اكەلەدى دەپ سانايدى.

رەسپۋبليكالىق ءسۇتتى جانە ارا­لاس مال تۇقىمدارى پالاتاسى سا­­­راپ­­شىلارىنىڭ پايىمىنشا, ەلىمىزدەگى ءسۇت ونىمدەرىنىڭ يمپورتىن باياعىدا شەكتەۋ كەرەك ەدى. اسىرەسە شەكارالاس وڭىرلەردە رەسەي ونىمدەرى نارىقتى جاۋلاپ تۇر.

«دەمپينگتىك باعامەن كەلىپ ءتۇسىپ جاتقان ءسۇت ونىمدەرى ءبىزدىڭ نارىققا جاعىمسىز اسەر ەتەدى. وسى­عان بايلانىستى قايتا وڭدەۋ­شى­لەر ساتىلاتىن ءونىم قۇ­نىن تو­مەن­دەتۋگە ءماجبۇر. بۇل ءوز كەزە­گىن­دە شيكى ءسۇتتى ساتىپ الۋ باعا­سىن 20-30 پايىزعا تومەن­دە­تۋگە ماجبۇرلەيدى. سونىمەن قاتار قازىر رەسەيلىك وندى­رۋ­شىلەر تارا­پى­نان شيكى ءسۇتتى دە وتاندىق نا­رىق­تاعى باعادان تومەن باعامەن سا­تۋعا دايىن ەكەنى تۋرالى ۇسى­نىس­­تار ءتۇسىپ جاتىر», دەيدى پالاتا ما­­مان­دارى.

ساراپشىلاردىڭ سوزىنشە, قازىر رەسەيدەگى ءوندىرىس شامادان تىس ارتتى جانە ولار كورشىلەس نارىق­تار­عا كوز تىككەن. ارينە, وتاندىق فەرمەرلەردىڭ دە نارىق تالاپ ەتىپ وتىرعان كولەمدەگى ءونىمدى ۇسىنا الماي وتىرعانى بەلگىلى. دە­رەكتەرگە سۇيەنسەك, ىشەتىن ءسۇت قا­جەتتىلىگى 94,8 پايىزعا وتەلىپ تۇر. الايدا ءبىزدىڭ ءوندىرىس ءسۇت ونىم­­­دەرى شيكىزات رەتىندە پايدالانى­لا­تىن سالالاردىڭ قاجەتتىلىگىن قا­ناعاتتاندىرا المايدى. 2,2 ملن توننانى قاجەت ەتەتىن ءسۇت زاۋىت­تا­رىنا نەبارى 1,7 ملن توننا تاۋار­لىق ءسۇت تۇسەدى. وتاندىق ءسۇت وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ جۇك­تە­مە­سى – 77 پايىز دەڭگەيىندە عانا.

ۆلاديمير كوجەۆنيكوۆتىڭ تۇ­سىن­دىرۋىنشە, تابيعي ءسۇتتى قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ پروبلەماسى – تەحنيكالىق رەگلامەنت تالاپتارىنا جاۋاپ بەرە الماۋىندا. سوندىقتان ءوز شيكىزاتىمىزدىڭ تاپشىلىعىنان وڭدەۋشىلەر ارزان يمپورتتىق پوروشوك ءسۇتىن ساتىپ الۋعا, سوسىن ودان قانداي دا ءبىر ءسۇت ونىمدەرىن جاساۋعا ءماجبۇر.

ءسۇت وڭدەۋدىڭ رەسۋرستىق بازا­سىن ۇلعايتۋ ءۇشىن ۇكىمەت جەڭىل­دە­تىلگەن كرەديت ەسەبىندە 100 ملرد تەڭگە ءبولۋدى قاراستىرعان. 2,5 پا­يىز­­بەن بەرىلەتىن مۇنداي نەسيە­گە 65 كاسىپورىن اشۋعا بولاتىن كورىنەدى. الايدا مۇنداي جەڭىل­دە­تىلگەن كرەديتتى تەك جەتكىلىكتى كەپى­لى بار, اۋقاتتى كاسىپورىندار عانا الا الادى.

سونداي-اق وڭدەۋشىلەر ءۇشىن وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – ەكسپورت كەزىندە ققس قايتارۋ ەكەنى ايتىلدى. سالا ساراپشىلارىنىڭ پىكى­رىنشە, بۇگىنگى تاڭدا ەكسپورت كەزىندە ققس قايتارۋ قاعيدالارى قايتا وڭدەۋشىلەردىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن ناشارلاتادى.

«ەكسپورتتاۋشىلار ققس اسىپ كەتۋىن قايتارۋعا ءوتىنىش بەرگەن كەزدە سالىق ورگاندارى تىكەلەي ەكس­پورتتاۋشىلاردىڭ عانا ەمەس, ءبىرىنشى-ەكىنشى جانە ودان كەيىنگى دەڭگەيدەگى جەتكىزۋشىلەردىڭ دە بۇزۋ­­شىلىقتارىن تەكسەرەدى. ادال سا­لىق تولەۋشىلەر باسقا ادامدار ءۇشىن جاۋاپ بەرۋگە ءماجبۇر بولادى», دەيدى استىق وڭدەۋشىلەر وداعىنىڭ باسشىسى ءاليحان تالعاتبەك.

وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن قايتا وڭدەۋشىلەر جاڭا سالىق كو­دەكسىن ازىرلەۋ كەزىندە شيكى­زات پەن قايتا وڭدەلگەن ءونىمدى ەكسپورت­تاۋ كەزىندە ققس-تى سارا­لانعان قايتارۋدى ەنگىزۋ مۇم­كىن­دىگى ماسەلەسىن پىسىق­تاۋ­دى ۇسىندى.