سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «EQ»
ءىس-شاراعا سەنات دەپۋتاتى, «باس رەداكتورلار كلۋبى» قۇ پرەزيدەنتى بيبىگۇل جەكسەنباي, «حابار» اگەنتتىگى اق باسقارما توراعاسى بەرىك ءۋالي, «قازاق گازەتتەرى» جشس باس ديرەكتورى ديحان قامزابەك ۇلى, «قازاقستان پرەزيدەنتى تەلەراديوكەشەنى» كرەاتيۆتى ديرەكتورى اسەل تۇرسىنعازينا, وزگە دە تانىمال تەلەارنالار مەن گازەتتەردىڭ باسشىلارى قاتىستى.
كونستيتۋتسيالىق سوت توراعاسى ەلۆيرا ءازىموۆا جۋرناليستەرگە عيماراتتىڭ وتىرىستار مەن حالىقارالىق كەزدەسۋلەر وتەتىن زالدارىن, مۋزەي مەن كىتاپحانا, ءباسپاسوز ورتالىعى بولمەلەرىن تانىستىرىپ, جۇمىسى تۋرالى كەڭىنەن باياندادى. «كونستيتۋتسيالىق سوت بيىل 1 قاڭتاردان باستاپ جاڭارتىلعان نىساندا جۇمىس ىستەپ كەلەدى. پرەزيدەنت, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل جانە باس پروكۋرورمەن قاتار كەز كەلگەن ازامات ەندى كونستيتۋتسيالىق سوتقا جۇگىنە الادى. وسىلايشا, ءبىزدىڭ سوت جاڭا سۋبەكتىلەردىڭ وتىنىشتەرى بويىنشا قولدانىستاعى زاڭنامانىڭ كونستيتۋتسياعا سايكەستىگىن تەكسەرۋگە بايلانىستى كەڭ وكىلەتتىلىكتەرگە يە بولدى. ءبىز ەلىمىزدىڭ بارلىق اۋماعىندا اتا زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتەمىز», دەدى ەلۆيرا ءازىموۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, كونستيتۋتسيالىق سوت توراعا مەن ونىڭ ورىنباسارىن قوسقاندا 11 سۋديادان تۇرادى. توراعانى پارلامەنت سەناتىنىڭ كەلىسىمىمەن پرەزيدەنت تاعايىندايدى. توراعا ورىنباسارىن توراعانىڭ ۇسىنۋىمەن پرەزيدەنت, ءتورت سۋديانى پرەزيدەنت, ءۇش سۋديانى سەنات پەن ءماجىلىس تاعايىندايدى.
ء«بىز پرەزيدەنت پەن پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋى جانە رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم وتكىزۋدىڭ دۇرىستىعىنا قاتىستى داۋلاردى شەشۋ, سوتقا جۇگىنۋ قۇقىعىنا يە سۋبەكتىلەردىڭ, سونىڭ ىشىندە جەكە ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرى بويىنشا نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ كونستيتۋتسياعا سايكەستىگىن تەكسەرۋ, كونستيتۋتسيا نورمالارىنا تۇسىنىكتەمە بەرۋ, جىل سايىن پارلامەنتكە ەلىمىزدەگى كونستيتۋتسيالىق زاڭداردىڭ جاي-كۇيى تۋرالى جولداۋ جىبەرۋ سەكىلدى قىزمەتتەردى اتقارامىز», دەدى توراعا.
عيمارات ىشىندەگى بولمەلەرمەن تانىسقاننان كەيىن كونستيتۋتسيالىق سوت فرونت-كەڭسەسىنىڭ اشىلۋ سالتاناتى ءوتتى. جوعارىدا ايتقانداي, بۇل مەكەمەنىڭ بۇرىنعى كونستيتۋتسيالىق كەڭەستەن ايىرماشىلىعى – قاراپايىم تۇرعىندار دا وتىنىشپەن جۇگىنە الاتىندىقتان, فرونت-كەڭسەنىڭ اشىلۋى – حالىقپەن جۇمىس ىستەۋگە باعىتتالعان ءتيىمدى جوبا. بۇل جەردە ازاماتتاردان كەلىپ تۇسەتىن ارىزدار ء«بىر تەرەزە» ارقىلى قابىلدانباق. ەگەر ولاردىڭ وتىنىشتەرى كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ قۇزىرەتىنە كىرمەسە, ازاماتتارعا قايدا جۇگىنۋ كەرەكتىگى جايىندا قۇقىقتىق باعىت-باعدار بەرىلەدى. ال سوتتىڭ قۇزىرەتى شەڭبەرىندەگى وتىنىشتەر قابىلدانىپ, ءارى قاراي وندىرىسكە جولدانادى.
فرونت-كەڭسەنىڭ اشىلۋ لەنتاسىن سەناتور بيبىگۇل جەكسەنباي مەن «قازاق گازەتتەرى» جشس باس ديرەكتورى ديحان قامزابەك ۇلى قيدى. كەڭسە ىشىندە ازاماتتاردى قابىلداۋ ءۇشىن ءۇش بولمە قاراستىرىلعان. وسى كۇننەن باستاپ ول جەردە زاڭگەرلەر جۇمىسىن باستاپ جاتىر.
ودان كەيىن جۋرناليستەرگە كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ سەگىز ايداعى قىزمەتى تۋرالى تانىستىرىلىم كورسەتىلىپ, سوت توراعاسىنىڭ ورىنباسارى باقىت نۇرمۇحانوۆ اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس جايىندا باياندادى. قازىرگى كۇنى قاراپايىم ازاماتتار تۇگىلى, كەيبىر زاڭگەرلەردىڭ ءوزى كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ بىلايعى سوتتاردان ايىرماشىلىعىن تۇسىنە بەرمەيتىنىن اتاپ وتكەن ول ەل تۇرعىندارى بۇل جەرگە قالاي جۇگىنەتىنى تۋرالى ايتتى.
«بىزگە ازاماتتار «e-Otinish» جۇيەسى, رەسمي سايتتا كورسەتىلگەن مەكەنجاي بويىنشا كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ ەلەكتروندى پوشتاسى, «قازپوشتا» اق ارقىلى تاپسىرىس حاتپەن, ەلوردامىزداعى وسى مەكەنجايىمىزعا كەلىپ جۇگىنە الادى», دەگەن توراعا ورىنباسارى ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرى – 3 اي, ال باسقا سۋبەكتىلەردىڭ وتىنىشتەرى –
1 اي, پرەزيدەنتتىڭ ءوتىنىشى 10 كۇن ىشىندە قارالاتىنىن اتاپ ءوتتى.
«كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ شىعارعان شەشىمى تۇپكىلىكتى بولىپ سانالادى جانە وعان ەشكىم شاعىم جاساي المايدى. ونىڭ شەشىمى – اتا زاڭنىڭ كۇشىنە تەڭ شەشىم. ودان بولەك, شىعارعان شەشىمدەرىمىز ۋاقىتىلى ورىندالۋعا ءتيىس. ياعني بەلگىلى ءبىر نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكت كونستيتۋتسياعا سايكەس ەمەس دەپ تانىلسا, جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندار 6 ايدىڭ ىشىندە ءتيىستى زاڭ جوباسىن دايىنداپ, ونى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قاراۋىنا ەنگىزۋگە ءتيىس. كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ شەشىمدەرى بارلىق حالىققا اشىق, ولار ءوزىمىزدىڭ رەسمي سايتىمىزدا, «Egemen Qazaqstan» جانە «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتتەرىندە ەكى تىلدە جاريالانىپ جاتىر», دەدى باقىت نۇرمۇحانوۆ.
كەزدەسۋ بارىسىندا باق باسشىلارى دا ءوز ۇسىنىستارىن ءبىلدىرىپ, كونستيتۋتسيالىق سوتپەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا مۇددەلى ەكەندىكتەرىن جاسىرمادى. ماسەلەن, سەناتور بيبىگۇل جەكسەنباي سوت جۇمىسىن كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا جۋرناليستەر اراسىندا بايقاۋ ۇيىمداستىرۋعا بولاتىنىن, اسىرەسە ايماقتىق باق-قا نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن, بۇعان «باس رەداكتورلار كلۋبى» قولعابىس ەتۋگە ءازىر ەكەنىن ايتسا, «قازاق گازەتتەرى» جشس باس ديرەكتورى ديحان قامزابەك ۇلى ادام ءولتىرۋ, زورلىق-زومبىلىق قىلمىستارى ءۇشىن ەلىمىزدە وتە از مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى تاعايىندالاتىنىن, سونى قاتاڭداتۋ ءۇشىن قانداي جۇمىستار جۇرگىزىلەتىنى, سونداي-اق زاڭداردىڭ مەملەكەتتىك تىلدە جازىلۋى جايىندا ساۋالدارىن قويىپ, ۇسىنىستارىن جەتكىزدى. «جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى زاڭ فاكۋلتەتتەرىندە زاڭ جازاتىن ماماندار دايارلاۋ كەرەك. ولارعا مەملەكەتتىك تىلدە زاڭ جازۋ ۇيرەتىلۋى قاجەت. تاۋەلسىزدىك العانىمىزعا 30 جىلدان استام ۋاقىت ءوتتى. قازىرگى كۇنى وسىنى تۇبەگەيلى قولعا الىپ, امال قىلماساق, بۇل ماسەلە ءالى دە تالاي جىلعا سوزىلاتىن ءتۇرى بار. ەرتەڭ اششى سۇراق جاڭا بۋىن تاراپىنان قويىلعاندا, تومەن قاراپ قالماساق يگى», دەدى ديحان قامزابەك ۇلى.
