اۋليەاتادا دانيار الىمقۇل دەگەن اقىن جىگىت بار. بىرەر جىل بۇرىن «جۇرەك حاتتارى» دەگەن العاشقى جيناعى جارىق كوردى. جازعان ولەڭدەرى كوركەمدىك سيپاتى جاعىنان بىرىنەن ءبىرى اسپاسا, كەم تۇسپەيدى. ونىڭ سىرشىل ولەڭدەرىن وقىپ وتىرىپ, سۋرەتكەرلىگىنە رازى بولاسىڭ. قاتارلاستارىنا قاراعاندا ءوندىرىپ جازسا دا, اعا جاعالاپ وڭمەڭدەگەنىن كورمەيسىڭ. ءوزى سويلەمەيدى, ول ءۇشىن ولەڭى سويلەيدى...
جاس پەرىنىڭ جيناعىن پاراقتاعاندا اقىننىڭ جانى سۇلۋلىقتى سۇيەتىنىن اڭعارۋ استە قيىن ەمەس. جۇرەگىنە ىلىنگەن جۇلدىز سەزىمىن شۋماقتارىندا جاڭا ءبىر قالىپپەن ورەدى. قۇرعاق ۇران, جالاڭ بايانداۋعا ۇرىنبايدى. ۇيقاس ىزدەپ سىقپىرتا جازۋ دەگەننەن جانى ادا. كەرىسىنشە تەرەڭ تەڭەۋ, توسىن وي ارقىلى كوركەمدىكتىڭ بيىگىنە شىعۋعا بارىنشا ۇمتىلادى. تالماي ىزدەنەدى.
ءون بويىندا سەزىم وتى لاۋلاعان اقىننىڭ «مۇڭمەزگىل», «مۇڭمەزگىل – 2» ولەڭدەرى ادام جانىن تەبىرەنتپەي قويمايدى. ءبىر باعىتتا جازىلعان ەكى ولەڭنىڭ ايتارى ءبىر بولعانىمەن, ورنەگى وزگەشە. سونىسىمەن دە دارالانىپ تۇراتىنى ءسوزسىز.
«ەش اقىلدىڭ ەرمەي ەستى سوزىنە,
ەڭكىش تارتىپ وبال مەنەن اشىنىس.
كوكتەم ىزدەپ بارىپ ەدىم كوزىڭە,
كۇز باستالىپ كەتكەن ەكەن اسىعىس»,
دەپ العاشقى ولەڭىن تۇيىندەگەن اقىن ەكىنشى جىرىن:
«سۇراق بەلگى سياقتانىپ قويماپ ەڭ,
ءىز سۋىتقان! قايدا؟ جوق قوي. ىلكى لەپ.
مەن كوكتەمگە بارمايمىن دەپ ويلاپ ەم,
كوكتەم سەنىڭ كوزىڭدە ءجۇر سىركىرەپ»,
دەپ اياقتايدى. ونىڭ وسى شۋماقتارداعى ەكى تەڭەۋىنەن-اق سۋرەتكەرلىكتى اڭعارۋ قيىن ەمەس. ادام جانىن باۋراپ الادى.
كوكتەم – كەز كەلگەن اقىننىڭ تانىمىندا سۇلۋلىق سالتانات قۇراتىن مەزگىل. ال كۇز – سارى جاپىراقتاي سارعايعان ساعىنىش پەن مۇڭعا ورانعان مەلوديا. «كوكتەم ىزدەپ بارىپ ەدىم كوزىڭە, كۇز باستالىپ كەتكەن ەكەن اسىعىس» دەگەن ەكى تارماقتان سول سۇلۋلىقتى دا, ىڭكارلىكتى دە, ساعىنىش پەن مۇڭدى دا بايقاۋ قيىن ەمەس. ەكىۇداي سەزىم ەكى تارماق ارقىلى ءبىر تولقىندا ۇيلەسىم تاپقان. اقىننىڭ شەبەرلىگى سۇيسىندىرمەي قويمايدى. قيالى مەن قيسىنى دا جۇرەككە جىلى تيەدى.
راسىندا ادەمى ولەڭ وقىساڭ كوڭىلدىڭ كوڭىلدەن سۋ ىشەتىنى سەكىلدى عاجاپ ءبىر كۇي كەشەسىڭ. اقىننىڭ شەبەرلىگى مەن تاپقىرلىعىنا ءتانتى بولاسىڭ. ال دانياردىڭ جيناعىندا ادام جانىن راحاتقا بولەيتىن تەرەڭ تەبىرەنىسكە تولى ولەڭ از ەمەس.
ء«بىر تىلەگىم بار ەدى قايتا مازداپ,
كەلەم تاعى... قۇستار دا قايتادى ازداپ.
سەنىڭ كۇلكىڭ شاشىلعان كوشەلەردى,
مەنىڭ مۇلكىم دەپ ەلگە ايتا جازداپ»,
دەيدى ول تاعى ءبىر ولەڭىندە توسىن وي ايتىپ.
راسىندا قايسىبىر ولەڭنەن سونى ءبىر سۋرەت, جاڭا ءبىر وي كورسەك قۋانامىز. ويتكەنى ولەڭ دەگەن سونىسىمەن قۇندى عوي.
ايگىلى لەوناردو دا ءۆينچيدىڭ «جيۆوپيس – ەتو پوەزيا, كوتورۋيۋ ۆيديات, ا پوەزيا – ەتو جيۆوپيس, كوتورۋيۋ سلىشات» دەگەن ءسوزى جاقسى جىر وقىعاندا ويىمىزعا بىردەن ورالاتىنى دا اقيقات. ال دانياردىڭ الگىندەگى ولەڭىندەگى «سەنىڭ كۇلكىڭ شاشىلعان كوشەلەردى, مەنىڭ مۇلكىم دەپ ەلگە ايتا جازداپ», دەگەن جولدار شىنىندا دا كوزىڭە ادەمى ءبىر سۋرەتتى اكەلەتىنى بار.
اقىن ولەڭدەرىنىڭ ىشىندەگى ەڭ ءبىر ەرەكشەسى – «گۇلجۇرەك». اتاۋى قۇلاققا توسىنداۋ ەستىلەتىن ولەڭ دە وزگەشە سيپاتىمەن ايرىقشا ويعا باتىرادى. العاش جازعان جىرىنىڭ ءبىرى بولعاندىقتان بۇل شىعارماسى ونىڭ وزىنە دە ىستىق شىعار.
«قىز قولىندا گۇل سىنادى,
گۇل سىنادى وكىنىشتەن.
كەۋدە قالاي تۇرسىن ءارى,
كۇبىرلەيدى وكىل ىشتەن»,
دەپ باستالاتىن ولەڭنىڭ ءبىرىنشى شۋماعىنىڭ وزىنەن-اق دانياردىڭ ولەڭگە وزگەشە بوياۋ اكەلۋگە ۇمتىلاتىنىن بايقايمىز. وسى جولدارداعى «وكىل» دەگەن ءسوز جۇرەك ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. دانيار جۇرەكتى «وكىل» ءسوزى ارقىلى بەرۋىمەن وقىرمانىن ەلەڭ ەتكىزەدى.
«ۇيقاستىرا بىلگەننىڭ ءبارى اقىن ەمەس», دەيدى الەكساندر پۋشكين. شىنىندا دا, سولاي عوي. ەستى وقىرمان كەز كەلگەن ولەڭنەن ۇيقاستان بولەك ادام جادىندا وشپەستەي ساقتالاتىن وزگەشەلىك ىزدەيدى. سونى تاپسا قۋانادى.
بەس ولەڭ جازىپ, ءوز تەرىسىنە ءوزى سىيماي جۇرگەندەردىڭ كەيبىرىنە قاراعاندا دانياردىڭ جىرلارىنداعى جاڭا بوياۋ, اسەرلى قيسىن قالاي دەسەك تە قۇندىراق كورىنەدى. ويتكەنى ول ولەڭ مەن ءومىردىڭ قيلى قۇبىلىسىن وزىنشە كورۋگە دەن قويادى.
«تەبىرەنىسى تەرەڭ, جىرلارىن شاشپاي-توكپەي تۇڭعىش كىتابىنا جيناپ كەلگەن دانياردىڭ تابيعي تالانتى تايعا تاڭبا باسقانداي. پوەتيكالىق ورەسى مەن ءومىر-وزەن قۇبىلىستارىن وزىندىك ورنەگىمەن وزگەشە جاسايدى. اقىندىق بولمىسىنىڭ بوياۋى بويدان كىرىپ, ويدى وياتادى. ادەبيەتكە وسىلاي كەلۋ كەرەك», دەپتى قازاقتىڭ ارداكۇرەڭ اقىنى, اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى عالىم جايلىباي جاس شايىردىڭ العاشقى جيناعىنا جازعان العىسوزىندە. بۇدان اسىرىپ نە ايتاسىڭ؟
جامبىل وبلىسى
