القالى جيىنعا اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى د.قىدىرالى, قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى, باس ءمۇفتي ن.تاعان ۇلى, تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى د.ساتىبالدى, بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل د.زاكيەۆا, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرى, ءدىن قىزمەتكەرلەرى, ءدىن سالاسىنداعى اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ توپتارى مۇشەلەرى, وڭالتۋ سالاسىنا جاۋاپتى ءدىنتانۋشى-تەولوگ ماماندار, قالا, اۋدان اكىم ورىنباسارلارى, باق وكىلدەرى قاتىستى.
جيىندا اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى مىسىر, شام, قۇدىس قالالارىندا بايبارىس بابامىزعا قاتىستى ءىس-شارالار جونىندە ايتىپ ءوتتى. «كۇللى مۇسىلمان الەمىنە ءامىرىن جۇرگىزگەن, ءوزىن قوس قۇبىلانىڭ ساردارى اتاعان بايبارىس بابامىزدىڭ ياساۋي ىلىمىنەن سۋسىنداعانىن جاڭا دەرەكتەر ايعاقتاپ وتىر. بۇل تاقىرىپتا جاڭا زەرتتەۋلەرگە تولى اۋقىمدى ەڭبەك جۋىقتا جارىق كورەدى. الداعى ۋاقىتتا «يسلام ەنتسيكلوپەدياسى» اتتى كولەمدى ەڭبەك دايىندالىپ جاتىر. ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ەكىنشى وتىرىسىندا پرەزيدەنتىمىز ورتاعا سالعان سىندارلى تۇجىرىمدارىن, سارابدال ويلارى مەن تاپسىرمالارى بۇگىنگى باسقوسۋدا تەرەڭنەن تالقىلانادى دەگەن ويدامىز. ءدىننىڭ وزەگى تاربيە ەكەنىن ەسكەرسەك, جاستارىمىز تۋرا جولدان تايقىپ, جات اعىمداردىڭ جەتەگىنە ەرمەۋى ءۇشىن وتباسى قۇندىلىقتارى ۇلتتىق تاربيەنىڭ نەگىزى بولۋعا ءتيىس. بۇل رەتتە قايماعى بۇزىلماعان وڭتۇستىك ءوڭىرى ءداستۇر مەن ءدىندى بەرىك ساقتاپ, ۇلتتىق بولمىسىمىزدىڭ التىن ارقاۋىن ۇزبەي كەلەدى. وتان وتباسىنان باستالاتىندىعىن ەسكەرەتىن بولساق, قوعامدا اۋلەت قۇندىلىقتارىن دارىپتەۋ ءدىن قىزمەتشىلەرى جۇمىسىنىڭ باسىم باعىتى بولۋعا ءتيىس. بۇگىنگى جيىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ «ادىلەتتى قازاقستان – ادال ازامات» تۇجىرىمى اياسىندا قوعامدا ىزگىلىك قۇندىلىقتارىن قالىپتاستىرۋدا ءوز سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى دارحان قىدىرالى.
ءال-ءفارابيدىڭ قايىرىمدى قوعام تۇجىرىمى, ءجۇسىپ بالاساعۇن نەگىزدەگەن مەملەكەت ۇستىنى, قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ كەمەل مۇسىلمانى, اباي ولەڭدەرىندەگى 5 اسىل ءىس – مۇنىڭ ءبارى دە ادىلەتتى مەملەكەت, ىزگى قوعام, ادال ادام ۇشتاعانىنىڭ ىرگەتاسى. سونداي-اق مينيستر كەيىنگى كەزدەرى جاستاردىڭ بەلسەندى رۋحاني ىزدەنىستەرى ايقىن بايقالاتىنىن, ءدىننىڭ قوعامداعى ورنى مەن ماڭىزى ارتىپ كەلەتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل باعىتتا ءمۇفتياتتىڭ زامان مەن قوعام تالاپتارىنا ساي شىعارىپ جاتقان ءپاتۋالارى مەن عىلىمي ىزدەنىستەرى, جاستاردىڭ تالپىنىسى ارتىپ كەلە جاتقانىن مالىمدەدى.
ال تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى د.ساتىبالدى ءياساۋيدىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى تۋرالى تاريحشىلار اراسىندا زەرتتەۋ ادىستەمەلەرىن دامىتۋمەن اۋقىمدى عىلىمي بازانى قالىپتاستىرۋدىڭ قاجەت ەكەنىن ءمالىم ەتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تۇركىستان قالاسىنا ەرەكشە مارتەبە بەرۋ بويىنشا تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ باعىتىندا ءتيىستى زاڭ جوباسى ازىرلەنگەنىن جەتكىزدى.
«تۇركىستان قالاسىنا بەرىلەتىن جاڭا مارتەبە قالامىزدىڭ ودان ءارى دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرەتىنى ءسوزسىز. سان عاسىر ورتالىق ازيا, ودان ءارى بۇكىل تۇركى دۇنيەسىنىڭ كيەلى شاھارى بولعان تۇركىستان قالاسى, قازىرگى وركەنيەتتىڭ دە ماڭىزدى ورتالىعىنا اينالىپ وتىر. بۇل شاھارمەن حالقىمىزدىڭ ونداعان عاسىرلىق تاريحى ساباقتاسىپ جاتىر. ەل تاعدىرى ءۇشىن ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلداعان كيەلى شاھاردىڭ ءالى دە اشىلماعان سىرلارى كوپ. بۇل تۇرعىدا ءبىز قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ مۇراسىن زەرتتەۋدى جالعاستىرۋىمىز كەرەك. ۇلى دالا داناسى «ديۋاني حيكمەت» ەڭبەگى ارقىلى كۇللى مۇسىلماندار ءۇشىن قاسيەتتى قۇران كىتابىن تۇركى تىلىندە سويلەتە الدى. پرەزيدەنتىمىز ايتقانداي, تۇركىستاندى ءياساۋيسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. بيىل ۇلى ويشىلدىڭ تۋعانىنا 930 جىل تولىپ وتىر. وسى ورايدا عۇلامانىڭ ەڭبەكتەرىن جان-جاقتى زەرتتەپ, «ياساۋيتانۋ» عىلىمي ورتالىعىن نەمەسە ينستيتۋتىن قۇرۋ ماسەلەسىن قوزعاعان بولاتىن. مىنە, بۇگىن وسى زالدا وتىرعان ءاربىرىمىز – بۇل ىسكە ءوز ۇلەسىمىزدى قوسۋىمىز قاجەت دەپ سانايمىن. ءياساۋيدىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى تۋرالى تاريحشىلار اراسىندا زەرتتەۋ ادىستەمەلەرىن دامىتۋمەن اۋقىمدى عىلىمي بازانى قالىپتاستىرۋ قاجەت دەپ ەستەپتەيمىن. سونىمەن قاتار قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ وكىلدەرى, عالىمدارى عۇلاما بابامىزدىڭ ەڭبەكتەرىن جاڭا قىرىنان تانىتۋعا زور ۇلەس قوسادى دەپ بىلەمىن. ءبىز وعان بارىنشا قولداۋ كورسەتۋگە دايىن ەكەنىمىزدى جەتكىزگىم كەلەدى. سوندىقتان كيەلى تۇركىستاننىڭ تاريحى مەن ءياساۋيدىڭ مۇراسى جانە كەسەنەنىڭ تۇرعىزىلۋى تۋرالى تاريحي فيلم ءتۇسىرۋدى ۇسىنامىن. وسى فيلم ارقىلى ءبىز كەلەشەك ۇرپاققا اسا ۇلكەن مۇرانى امانات ەتىپ جەتكىزەمىز. ءبىز ءوز تاراپىمىزدان ءتيىستى جۇمىستاردى اتقارۋعا دايىنبىز», دەدى وبلىس اكىمى. سونداي-اق دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋشىلار ءدىن سالاسىنداعى وزەكتى ماسەلەلەر, ءدىني ەكسترەميزگە قارسى كۇرەس جايىندا پىكىر الماستى.
تۇركىستان
