بارماساڭ, كەلمەسەڭ...

اۋەلگى باعىت – ۇلان-باتىر

الماتى اۋەجايىندا باس قوس­قان دەلەگاتسيا مۇشەلەرى موڭ­عو­ليا ەلىنىڭ استاناسى ۇلان-با­تىر­دى بەتكە الدى. دەلەگاتسيا باس­شىسى «وتانداستار قورى» قو­عا­مىنىڭ پرەزيدەنتى ابزال سا­پار­بەك ۇلى الداعى قۇرىل­تاي­دىڭ ءمان-ماڭىزى مەن شارالار جو­نىندە قىسقاشا مالىمەت بەرگەن سوڭ, ءبارىمىزدى ءبىر-بىرىمىزبەن تا­نىس­­تىرىپ شىقتى. ءماجىلىستىڭ ءۇش بىردەي دەپۋتاتى جارقىنبەك امان­تاي, ءۇنزيلا شاپاق جانە نۇرگۇل تاۋ – كەزىندە موڭعوليادان قونىس اۋدارعان قانداستارىمىز. ديپلوماتيا ارداگەرى سايلاۋ با­تىر­­شا­ ۇلى – موڭعوليا قازاقتارى­نىڭ اتامەكەنگە العاشقى كوشىن باستاۋعا ىقپال ەتۋشىلەردىڭ ءبىرى, «وتانداستار قورى» قوعامى پرە­زي­دەنتىنىڭ كەڭەسشىسى قالىبەك قوبىلاندين – قازاقستاننىڭ موڭ­عولياداعى بۇرىنعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى بولعان ازامات. جۋرناليست-جازۋشى, بەلگىلى ساياساتكەر مارات توقاشباەۆ, كوشى-قون ساياساتىنىڭ جاناشىرى اۋىت مۇقيبەك جانە «وتانداستار قورى» قوعامىنىڭ قىزمەتكەرى لاۋرا بولاتپەن قاتارىمىز تولىقتى.

موڭعوليا استاناسىنا ءتۇن ورتاسىندا جاڭبىرلاتىپ جەتتىك. قوناقتاردى قۇراق ۇشىپ كۇتىپ العان ەلشىلىك قىزمەتكەرلەرى شى­نار جۇماتاەۆا مەن ارمان مۇراتبەك ۇلى ءبىزدى قالا ورتالى­عىن­داعى «سپرينگس» قوناق ۇيىنە جايعاستىردى.

نالايح. نالايحقا بارايىق

موڭعولياداعى قانداستارى­مىز­­بەن كەزدەسۋ نالايح اۋدانىندا باستالدى. اۋدان ورتالىعى ۇلان-باتىردان 40 شاقىرىم جەردە ورنالاسىپتى. نەگىزىنەن كەنشىلەر مە­كەندەيتىن شاعىن قالا ەكەن. بەس مىڭ­نان استام قازاق تۇرادى دەستى.

دەلەگاتسيا قۇرامى قازاقستان­نىڭ مونعولياداعى ەلشىسى ع.قوي­شىباەۆ باستاعان ەلشىلىك قىزمەت­كەرلەرى جانە ميمار سينان ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ (تۇركيا) پروفەسسو­رى ابدىۋاقاپ قارامەن تولىققان ­سوڭ ات­تىڭ باسىن اۋدان اكىمدىگىنىڭ عيما­راتىنا تىرەدىك. وسىندا اۋدان اكىمى چ.رادناابازار باستاعان اۋدان­دىق ءماسليحات دەپۋتاتتارىمەن كەزدەسۋ ءوتىپ, ەمەن-جارقىن سۇحبات قۇردىق.

ابزال ساپاربەك ۇلى قازاق­ستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ­تىڭ ىقپالىمەن باستاۋ ال­عان موڭ­عوليا قازاقتارىنىڭ كىشى قۇ­رىل­تايىنىڭ ماقسات-مۇرات­تارى تۋرالى كەڭىنەن بايانداپ بەردى.

وسىدان سوڭ توبىمىزدى جاز­باعان قالپىمىز مادەنيەت ۇيىندەگى جۇرتشىلىقپەن جۇزدەسۋگە كەلدىك. اق كيمەشەك كيگەن اجەلەر مەن اق جاۋلىقتى انالار اتامەكەننەن كەلگەن قوناقتارىن شاشۋ شاشىپ, ناعىز قازاقى داستۇرمەن قارسى الدى.

دەلەگاتسيا مۇشەلەرىن ەلەڭ ەتكىز­گەن ءبىر جايت «ەل بىرلىگى» ۇكى­مەت­تىك ەمەس ۇيىمى ەداۋىر تىرلىكتەر اتقارىپ جاتقاندىعى بولدى. وسى قوعامدىق ۇيىمنىڭ بەلسەندى مۇ­شەسى جەڭىسبەك قابيدوللا ۇلى قا­زاقستان پرەزيدەنتى اتىنان موڭ­عولياداعى قازاق ءتىلى مەن مادە­نيەتىنىڭ ساقتالىپ, كەڭىنەن نا­سيحاتتالۋىنا جانە قازاق-موڭ­عول قارىم-قاتىناستارىنىڭ نى­عايۋىنا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن العىسحات جانە توسبەلگىمەن ماراپاتتالدى. ال نالايحتا قازاق سالت-ءداستۇرى مەن ادەت-عۇرپىن ناسيحاتتاۋشى, قازاقى ناقىشتاعى قول­ونەر شەبەرى سايلاۋ اپا تۇلكى­باي­قىزى مەن «قازاق ازامات­تارى­نىڭ دامۋ ۇجىمى» بەيرەسمي ۇيى­مى­نىڭ مۇشەسى تولەگەتاي جەل­بۋباي­ ۇلى­نا ابزال ساپاربەك ۇلى «وتان­داس­­تار قورى­نىڭ» التىن مەدالىن تا­عىپ, ەل سالەمىن جەتكىزدى. «ەل بىرلىگى» ورتالىعىندا دومبىرا جانە قا­زاق­شا سويلەۋ كۋرستارىنىڭ جۇ­مىس­تارى­مەن تانىستىق. ورتا­لىق قىز­مەتكەرلەرى اۋىلدا قازاق بالا­باق­شاسىنىڭ جوقتىعىن, جاس بۇل­دىرشىندەرگە ارنالعان ءتۇرلى-ءتۇستى سۋرەت كىتاپشالاردىڭ جانە قازاق ءتىلى ماماندارىنىڭ جە­تىس­پەۋىن قابىرعالارى قايىسا وتى­رىپ اڭگىمەلەدى. قو­ناقتار ءبىلىم, ادەبيەت, ونەر سالا­لا­رىندا ەكىجاقتى ءتيىمدى الەۋ­مەت­تىك جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى ويلارىن ورتاعا سالدى. دەپۋتاتتار دۇنيە جۇزىنە تارىداي شاشىلعان قانداستاردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىمەن بىرگە شەتەلدەگى قازاق جاستارىنىڭ قازاقستاندا ءبىلىم الۋى مەن ستيپەنديا مۇمكىندىكتەرى تۋرالى, كوشى-قون ماسەلەلەرى حاقىندا الداعى ۋاقىتتا قولعا الىنار شارالار تۋرالى ايتتى.

ايتۋ وڭاي-اۋ, ءبىز بۇل ورايدا قازاقستاننىڭ موڭعولياداعى ەلشىلىگىنىڭ الدىندا شاش-ەتەك­تەن شارۋالار تۇرعانىن جون-ارقامىزبەن سەزىندىك. وسىنداي باتپان جۇكتى مەملەكەتتەر ارا­سىن جول قىلىپ, ءبىر ەلدەن ءبىر ەل­گە قايعىسىز-قامسىز كوشىپ جۇرە بەرە­تىن ەلشىلەر دە سەزىن­سە عوي, شىركىن! تۇركياداعى ەلشى­لىك قىزمەتى تۇسىندا تالاي يگى شا­را­لاردى اتقارعان ابزال ساپار­بەك­ ۇلى دا ەكەۋارا اڭگىمە بارى­سىندا بۇل سالادا قولعا الاتىن, اتان جىلىك جىگىتتەرگە جۇك بولارلىق ىس­تەردىڭ از ەمەس, «وتانداستار» قورىنىڭ وسى ورايدا العا قويعان ماقساتتارىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇ­زەگە اسىرىپ كەلە جاتقانىن ايتتى.

الەمدەگى ەڭ الىپ ەسكەرتكىش – شىڭعىسحان!

نالايحتاعى ات توبەلىندەي عانا قانداستارىمىزدىڭ كول-كو­سىر پەيىلىنەن دە, اعىل-تەگىل اق داس­­تارقانىنان دا مەيلىنشە تويات تاپ­قان بىزدەر قايتار جولدا ايگىلى شىڭ­عىسحان ەسكەرتكىشى مەن تونى­كوك كەسەنەسىنە باردىق. ەكەۋى دە ەرەكشە اسەر ەتتى.

شىڭعىسحان ەسكەرتكىشى تۋرالى ايتىپ تا, جازىپ تا جاتىر عوي. ءبىز دە ازداعان ءوز پىكىرىمىزدى حاتقا تۇسىردىك.

الەم امىرشىسىنە ءدال وسىنداي الىپ كەسەنە-ەسكەرتكىشتىڭ تۇر­­عىزىلۋى, ارينە, زاڭدىلىق دەپ قا­بىلدادىق. ەسكەرتكىش دوڭ­گە­لەنگەن ۇلكەن مۇراجاي-ساراي ۇستىنە ورناتىلعان. اۋەلى مۇرا­جاي ىشىندەگى جادىگەرلەرمەن تانىس­­تىق. كىرە سالا كوزگە ءبىرىنشى تۇسەتىنى – الىپ ەتىك ۇلگىسى. ءيا, كادىمگى جار­تى دۇنيەنى تابانىمەن تاپتاپ وتكەن كوشپەندىلەر اسكەرىنىڭ قاي­قىباس ەتىگى. ونىڭ قاسىندا قا­مال بۇزۋعا ارنالىپ, ەكى باسى تەمىرمەن كومكەرىلگەن ۇزىن بو­رەنە. بورەنە ۇستىندە ۇلكەن كەنەپكە شىڭعىسحاننان كەيىن حان­دىق قۇرعان 35 مۇراگەرىنىڭ پور­ترەتتەرى. ءبىر قىزىعى, اراسىندا باتۋ مەن جوشىنىڭ سۋرەتتەرى جوق...

ەسكەرتكىش الاپات الىپ بولعان سوڭ با, كوز سۇرىندىرەر كوركەم­دىك نەگىزدەرىن بايقاي المادىق. الەمگە ايگىلى ەسكەرتكىش-كەسەنە­نىڭ باستى ەرەكشەلىگى عالامات بيىكتىگى عانا سياقتى. اۆتورلار ۇجى­مى الىستان اسقاقتاپ كوزگە تۇسەتىن الىپ عيماراتتىق سيپا­تىنا باسىمدىق بەرگەن-اۋ دەپ ويلا­دىق. كومپيۋتەرلىك-ستاندارتتىق شە­شىم كوزگە ۇرىپ تۇر.

تونىكوككە ءتاۋ ەتتىك

قايتار جولدا تونىكوكتىڭ جازبا ەسكەرتكىشتەرى ساقتالعان الاڭعا باردىق. كۇلتەگىن مەن بىلگە قاعان بىتىكتاستارى بۇل ارادان 700 شاقىرىمداي قاشىقتىقتا بولعاندىقتان بۇل جولى وعان بارۋدىڭ ءساتى تۇسپەدى. تونىكوكتىڭ بىتىك جازۋلارى قاشالعان تاس­تار ۋاقىتشا جابىق ءبىر عيمارات ىشىنە جينالىپتى. بولاشاقتا بۇل ارادا ۇلكەن كەشەندى مۇراجاي سالىنباقشى ەكەن. تاستارداعى بىتىك جازبالار عاسىرلار بويى اشىق اسپان استىندا جاتقاندىق­تان ابدەن كومەسكىلەنە باستاعان. قۇرىلىس جۇمىستارىن «تيكو» اتتى تۇرىك كومپانياسى قولعا العان.

كوزىمىزگە شالىنعان قىزىق كورىنىس كەسەنەدەن وڭتۇستىك شىعىس­تاعى تاۋ بەتكەيلەرىنە قاراي سوزىلىپ جاتقان ءارتۇرلى قالاق تاس قي­­راندىلارى بولدى. ۇزىندى-قىس­قالى تاس ۇيىندىلەرى ءتۇزۋ سىزىق بو­يى­مەن بىرنەشە شاقىرىمعا دەيىن شۇباتىلىپ جاتىر. مۇنىڭ قۇ­پيا سىرىن ارحەولوگ-عالىمدار وسى ۋاقىتقا دەيىن ءالى تاپپاعان دەسەدى...

وسى وڭىردەگى كۇللى تۇركى جازۋلارى مەن ەسكەرتكىشتەرىن زەرتتەپ, الەمگە تانىتىپ جاتقان تۇر­كى تەكتەس ەلدەر مەن باتىس عالىم­دارى. سوڭعى جىلدارى باس كەڭ­سە­سى استانادا ورنالاسقان حالىق­ارالىق تۇركى اكادەمياسى قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, قانشاما قۇندى مۇرالاردى تاپتى. تونىكوك مۇرالارىنا جاناشىرلىق تانىتىپ, بىلەك سىبانا ىسكە كىرىسىپ وتىرعان باۋىرلاس تۇرىك ەلى...

اقوردادان جەتكەن ماراپات

كەلەسى كۇنى كىشى قۇرىلتاي اياسىندا موڭعوليانىڭ ۇلتتىق ۋني­ۆەرسيتەتىندە «قازاقستان مەن موڭ­عوليا قارىم-قاتىناستارىنىڭ بو­لاشاعى» تاقىرىبىندا دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. ءبىرشاما قۇندى ۇسى­نىس­تار ورتاعا سالىندى. ءتۇرلى دەڭ­گەيدە باياندامالار جاسالدى. قازاق­ستان دەپۋتاتتارى قازاقستان-موڭ­عوليا پارلامەنتتىك دوستىق تو­بىنىڭ كۇن تارتىبىندە تۇرعان ما­سەلەلەردى شەشۋگە ۋاقىت وزدىر­ماي كىرىسۋ كەرەكتىگىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى.

وسى ءىس-شارادا قازاق-موڭعول قارىم-قاتىناستارىنىڭ دامۋىنا, حالىقتار دوستىعىن نىعايتۋعا قوسقان اسا زور ۇلەسى ءۇشىن ءبىر توپ­ قازاق, موڭعول قايراتكەرلەرى قازاقستان پرەزيدەنتى جارلى­عىمەن قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك ناگرادالارىمەن ماراپاتتالدى. ەل پرەزيدەنتى قول قويعان, ەلىمىزدىڭ اقورداسىنان جەتكەن ماراپاتتى يەلەنۋ, ارينە, جۇرەكتەرگە شۋاق سەبەر تەبىرەنىستى ءسات ەدى.

ماراپاتتالعانداردىڭ بار­لى­عىن ءتىزىپ كورسەتۋ شارت ەمەس شىعار, دەگەنمەن بىرقاتار ازا­مات­تى اتاي كەتۋدى ءجون كوردىك. موڭعوليانىڭ ۇلى مەملە­كەت­تىك حۋرالىنىڭ دەپۋتاتى, موڭ­عول-قازاق پارلامەنتتىك دوستىق توبىنىڭ تەڭ توراعاسى بادەلحان قابدىىسلام ۇلى «دوستىق» وردە­نى­نە, موڭعوليا ۇلى مەملەكەتتىك حۋرالىنىڭ ەكس-دەپۋتاتى, سايا­ساتكەر تىلەيحان المالىك ۇلى مەن موڭعوليانىڭ ەڭبەك جانە الەۋ­مەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى, عالىم, رhD دوكتورى زۇلپى­قار سارقىت ۇلى «شاپاعات» مەدالى­نە يە بولدى. بۇدان بولەك, تاعى دا ونداعان ازاماتقا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ال­عىسحاتى جانە توسبەلگىسى تابىس­تالدى.

دوڭگەلەك ۇستەل سوڭىنان جەر­گى­لىكتى قالامگەر سۇلتان تاۋكەي­ ۇلىنىڭ «سەڭگىر تاۋلار» كىتا­بىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى. اۆتور بۇل رومانىن قازاقتاردىڭ موڭ­عو­لياداعى تاريحىن, تۇرمىس-تىرشىلى­گىن موڭعول وقىرماندارىنا جەتە ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن اتالعان ەل تىلىندە جازىپ, سوڭىنان ءوزى قازاقشاعا اۋدارعانىن ايتتى. وسىدان سوڭ سۇلتان تاۋكەي ۇلىنا قازاقستان جا­زۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەلىك بي­لەتى سالتاناتتى تۇردە تابىس ەتىلدى.

وزىندىك «ساياسي بيۋرو»

مونعوليانىڭ ۇلى مەملەكەت­تىك حۋرالىنىڭ توراعاسى گ.زان­دان­شاتاردىڭ قابىلداۋى تۇسكى اس بارىسىندا جۇزەگە اسىرىلدى. ادەتتە, قاساڭ قاعيدالارعا نەگىزدەلگەن رەسمي قابىلداۋلاردان گورى داستارقان باسىنداعى اڭگى­مە­نىڭ اناعۇرلىم وزگەشەلەۋ ءارى قىزىقتى بولاتىنى بەلگىلى.

گ.زاندانشاتار مىرزا اماندىق-ساۋلىقتان كەيىن اۋدارماشىعا ۋاقىت شىعىنداماي ەكى جاققا دا تۇسىنىكتى ورىس تىلىندە اڭگىمەلەسۋگە رۇقسات سۇرادى. توراعا ءبىز باس سۇق­قان سالتاناتتى بولمەدە بايا­عىدا كەڭەس وداعى ساياسي بيۋرو مۇ­شەلەرىنىڭ اس ىشكەنىن ەسكە سالدى. ءوز كەزەگىمىزدە ءبىز دە وزىندىك «سايا­سي بيۋرو» ەكەنىمىزدى, ياعني كىشى قۇرىلتاي مۇشەلەرى ەكەنىمىزدى قالجىڭ رەتىندە ايتىپ, ءبىر ك ۇلىسىپ الدىق. استا-توك اس مازىرلەرىنسىز, قاراپايىم ۇكىمەتتىك داستارقان جايىلىپ, ەمەن-جارقىن اڭگىمە تيەگى اعىتىلدى.

وتىرىس سوڭىنان توراعا ەرەكشە ىقىلاستى پەيىلمەن قوناقتارعا ەستەلىك-سىيلىقتار تاپسىرىپ, بىرگە سۋرەتكە تۇستىك.

باۋرايى كوركەم بايان-ولگەي

وسى كۇنى كەشكىسىن موڭ­عو­ليا قازاقتارىنىڭ كىشى قۇرىل­تايىنىڭ بايان-ولگەيدە وتەتىن نەگىزگى ءىس-شارالارىنا قاتىسۋ ءۇشىن استانادان قازاقستان پرە­زيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى مالىك وتار­باەۆ ۇشىپ كەلدى.

ۇلان-باتىردان شىڭعىسحان اتىنداعى حالىقارالىق اۋەجايعا بارعانشا ۇزىن-شۇباق كەپتەلىستەن كوز اشا المادىق. ءاۋ باستا مۇنداي كولىك تاسقىنىنا ەسەپتەلمەي سالىنعان قالا, ماشينا­لار اعىنىنا ارەڭ-ارەڭ شىداس بەرىپ تۇر. بۇعان جاۋىندى كۇندەرى قالا كوشەلەرىنىڭ سۋعا تولىپ كەتەتىندىگىن قوسساڭىز, ماسەلەنىڭ ۋشىعا تۇسەرىن ۇعا الاسىز. وسى ورايدان دا بولار, قازاقستان تا­جىريبەسىنە سۇيەنىپ, استانانى كەڭ جەرگە كوشىرۋ ماسەلەسى دە موڭ­عوليادا وقتىن-وقتىن كوتەرىلىپ جۇرگەنىن ەستىپ قالدىق. ءبىز مىنگەن كولىك قالادان شىعا الماي قينالسا, كىرە الماي تۇرعان تەمىر تۇلپارلار تىعىنى ەكى-ءۇش شاقىرىم تىزبەكتى قۇراعان. ءبىر ساعات كەشىگىپ, بايان-ولگەيگە ۇشتىق.

مۇندا دا اق سامايلى اجەلەر شاشۋ شاشىپ, اق ساقالدى اتالار الاقاندارىن الا ۇمتىلىپ, اقجارىلقاپ پەيىلمەن قارسى الدى. قۋانىشتان جانارلارى جاساۋراعان قايران باۋىرلاردىڭ قۇشاعى قانداي ىستىق ەدى!

بايان-ولگەي بوكەنتاۋ دەگەن تاۋ­دىڭ باۋرايىنداعى ەتەك-جەڭى جي­ناقى, شاعىن قالا ەكەن. قازاق كاسىپكەرلەرى تۇرعىزعان ون قا­باتتى «مەديانا» قوناق ۇيىنە ورنالاسقان سوڭ ايماق اكىمى ا.كا­مەلياتتىڭ قابىلداۋىندا بولدىق. ودان سوڭ قۇرىلتاي اياسىندا وتكەن توعىزقۇمالاق, قازاقشا كۇرەس, اسىق اتۋ جارىستارىنىڭ جەڭىمپازدارىن ماراپاتتاۋ شاراسىنا قاتىستىق.

ەرتەسى بايان-ولگەيدىڭ قۇرمان­حان مۇقامادي ۇلى اتىنداعى دراما تەاترىندا قۇرىلتايدىڭ كەزەكتى ءارى نەگىزگى ءىس-شارالارى باستالدى.

بايان-ولگەيدە ءبىزدىڭ قاتارى­مىز­عا قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتاتى ع.سارىباەۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى ب.كەرىمبەك جانە س.تاۋ باستاعان قازاق كاسىپكەرلەرى, سونداي-اق تاتتىمبەت اتىنداعى اكادەميالىق قازاق حالىق اسپاپتارى وركەسترىنىڭ باستى ترۋپپاسى قوسىلدى.

تەاتر ساحناسىنىڭ مىنبەرىنە كوتەرىلگەن م.وتارباەۆ قازاقستان پرەزيدەنتى ق.توقاەۆتىڭ موڭ­عو­ليا قازاقتارىنىڭ كىشى قۇرىل­تايىنا قۇتتىقتاۋىن جەتكىز­دى. موڭعوليا پرەزيدەنتى ۋ.حۇرەل­سۇكتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن موڭ­عو­ليانىڭ مەملەكەتتىك ۇلى حۋ­را­­­لىنىڭ دەپۋتاتى ت.اۋباكىر وقىپ بەردى. سالتاناتتى جيىندا اي­ماق اكىمى ا.كامەليات پەن «وتانداستار قورى» قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى ا.ساپاربەك ۇلى باس­تاپ, قۇرىلتايعا قاتىسۋشى قوعام قايراتكەرلەرى مەن كاسىبي ديپ­لوماتتار قوستاعان شەشەندەر قۇ­رىل­تايدىڭ مارتەبەلى مىنبەرىنەن ءسوز الدى. ارينە, اڭگىمەنىڭ ورتاق ءتۇيىنى ەكى ەل اراسىنداعى دوستىق قارىم-قاتىناستى بۇدان دا بيىك دەڭگەيگە كوتەرۋ ۇدەسىنە تىرەلدى.

وسىدان سوڭ قۇرىلتاي اياسىندا قۇرمانحان مۇقامادي ۇلى ەسكەرتكىشىنىڭ اشىلۋى بولدى. سون­داي-اق ق.مۇقامادي ۇلى جانە ق.قۇسبەك ۇلى تۋرالى كىتاپتاردىڭ تۇساۋكەسەرى, سونداي-اق ق.قۇسبەك­ ۇلى اتىنداعى كوشەنىڭ اشىلۋ سالتاناتى بيىك دەڭگەيدە ۇيىم­داستىرىلدى. وسى كۇنى كەشكىسىن قاراعاندىدان كەلگەن تاتتىمبەت اتىنداعى اكادەميالىق قازاق حا­لىق اسپاپتارى وركەسترىنىڭ قانداس­تارعا ارناعان ۇلكەن كون­تسەرتى قويىلدى. قۇرىلتاي دەلە­گاتسياسىنىڭ جۇما كۇنگى رەسمي جۇمىس كەستەسى بايان-ولگەي ايما­عىنىڭ اكىمى ا.كامەلياتتىڭ كەش­كى قوناقاسىمەن تۇيىندەلدى.

«اعاجاي, التايداي جەر قايدا-اي؟»

وسىلاي موڭعوليا قازاقتارى­نىڭ كىشى قۇرىلتايى بايان-ولگەي ايماعىندا ءوز جۇمىسىن جە­مىس­تى قورىتىندىلادى. ەلشىلىك قىز­مەتكەرلەرى باستاعان دەلەگاتسيا مۇشەلەرىنىڭ ءبىر توبى ۇلان-با­تىردى, ەندى ءبىر توبى التاي تارابىن بەتكە الدى. ءسوز باسىندا ايتقانىمىزداي, ءبىز ەل كورۋ, جەر كورۋ نيەتىمەن «وتانداس­تار قورى» قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى ا.ساپاربەك ۇلى باستاعان ەكىنشى توپقا قوسىلدىق.

بايان-ولگەيدىڭ اكىمى نوكەرلەرى­مەن بىرگە شەكاراعا دەيىن كەلىپ, شىعارىپ سالدى. موڭعوليا جاق­تان رەسەيگە وتۋگە كەزەك قىرعىن. ءبىزدى اكىم حالىقارالىق دەلەگاتسيا رەتىندە كەزەكتەن تىس وتكىزىپ جىبەردى. ءسويتىپ تۇسكە جاقىن كور­كەم التايدىڭ شىعىس اۋزىندا وتىرعان قوساعاش اۋدانىنا كەلدىك. جولاي جاڭا اۋىل دەگەن جەردە ايال جاساپ, مۋزەيىنە باس سۇقتىق. مەكتەپ اسحاناسىنان تۇسكى اس ءىشىپ, جەرگىلىكتى ونەرپازداردىڭ ونەرىن تاماشالادىق.

قوساعاشتا نەگىزىنەن ەكى جۇرت وكىلدەرى توسەكتە باستارى, توسكەيدە مالى قوسىلىپ تۇرىپ جاتىر ەكەن. قازاقتار مەن تەلەڭگىتتەر. تەلەڭگىتتەر وزدەرىن التاي ۇلتى­مىز دەپ تانىستىرۋعا قۇشتار ەكە­نىن بايقادىق. اۋىلدىڭ ورتا­لىق الاڭىندا ساحنا ورناتىلعان, قوس كيىز ءۇي تىگىلىپتى. بىرەۋىن قازاق­تار, بىرەۋىن تەلەڭگىتتەر تىككەن. ەگىز­دىڭ سىڭارىنداي قوس ۇلتتىڭ ءبىر-بىرىمەن ۇقساستىقتارى جەتەرلىك.

قوساعاش اۋدانىنىڭ اكىمى سەرىكجان مۇراتحان ۇلى توراعاسى ساناش ديدۋنوۆ قوناقتاردى ەن­دى ءبىر كەزەكتە قازاقتار تىككەن ۇي­گە جايىلعان داستارقان باسىنا وتىرعىزدى. اۋدانداعى قوس ۇلت ونەرپازدارىنىڭ ونەرىن تاما­شالادىق. گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا ەنگەن تەلەڭگىتتەردىڭ كو­مەي اۋەنى ەرەكشە ءتانتى ەتتى. «تالا» حالىق ءانسامبلىنىڭ ءۇش جىگىتى كەزەك-كەزەك داۋىس قىرىلىمەن ءۇش بولىمنەن تۇراتىن ۇزاق ەپوستان ءۇزىندى ورىندادى.

ورتالىق الاڭدا قاراعاندى­لىق تاتتىمبەت اتىنداعى اكادەميا­لىق ۇلتتىق اسپاپتار وركەسترى كەرە­مەت كونتسەرت بەردى. الاڭعا حالىق سىيماي كەتتى. ويتكەنى ءدال وسى كۇنى رەسەيدە وتباسى كۇنى دە اتالىپ ءوتىپ جاتىر ەكەن.

كەزدەسۋ سوڭىندا قوساعاش­تا­عى 12 مىڭ قازاققا باس يە بولىپ وتىرعان سەرىكجان مۇراتحان­ ۇلى مەن ساناش ديدۋنوۆقا «وتان­داس­تار قورى» قوعامىنىڭ العىس­حاتى مەن «العىس» ەستەلىك مەدالى تاپسىرىلدى. ال وسىنداعى قا­زاق مادەني ورتالىعىنىڭ باسشىسى ارقالىق سۇلتانوۆ قر پرە­زيدەنتىنىڭ توسبەلگىسىمەن ماراپاتتالدى.

كۇن باتا قوساعاشتىقتارمەن قيماي قوشتاسىپ, تاۋلى التاي­دىڭ جولدارىمەن بار­ناۋىلدى بەتكە الىپ, تارتىپ كەتتىك. جول بويى سۇلۋلىعى كوز الماسىن سۋىرعان كوركەم تابيعات كورىنىستەرىنە تاڭ­دايدىڭ سۋىن جۇتىپ, تامسانۋمەن بولدىق. «اعا­جاي, التايداي جەر قايدا-اي؟» دەپ ىڭىلداپ ءان ايتىپ كەلەمىز.

ءتۇس اۋا بارناۋىلعا جەتتىك. بۇل قالاداعى قازاقتار لەگى دە قانداس باۋىرلارىن اسىعا كۇتىپ وتى­رىپ­تى. قالالىق مادەنيەت ۇيىندە بۇ­كىل ساپار بويى بىزبەن بىرگە جۇر­گەن تاتتىمبەت وركەسترى كورەرمەن­­دەر­گە « ۇلى دالا سازى» اتتى عالا­مات ­كونتسەرت تارتۋ ەتتى. كونتسەرت سوڭىندا قانداستارىمىز جۇرەك­تى شىمىرلاتىپ, «اتامەكەن» ء­انىن قوسىلا شىرقادى. دەلەگاتسيا باسشىسى التاي ولكەلىك قازاق ۇلت­تىق اۆتونومياسىنىڭ جەتەكشىسى مۇرات بەكمۇراتوۆتى قازاقستان پرەزيدەنتى ق.توقاەۆتىڭ العىس­حاتى جانە توسبەلگىسىمەن ماراپات­تادى. سونىمەن قاتار بىرقاتار بەل­سەندى ازاماتتارعا «وتانداس­تار قورىنىڭ» العىسحاتى مەن «العىس» ەستەلىك مەدالى تابىس ەتىلدى.

كادىربەك قۇنىپيا ۇلى,

اقىن