سۋرەتتى تۇسىرگەن نۇرحات جانبوزوۆ
وتباسى شاعىن مەملەكەت دەيمىز. ۇلكەن وتباسىمىز – مەملەكەتىمىزدىڭ باق-بەرەكەسى ەڭ الدىمەن شاعىن مەملەكەتتىڭ – ءار شاڭىراقتىڭ اياسىنداعى ىرىس-ىنتىماققا بايلانىستى ەكەنى ءسوزسىز. وتباسى قۇندىلىعى – قاي زاماندا دا, قاي ەلدە دە مەملەكەت ساياساتىنىڭ تەمىرقازىعى, ارداق تۇتار قازىناسى. حالقىمىز قاشاندا وتباسىن قاسيەتتى قۇرىلىم رەتىندە قابىلداپ, زور ماڭىز, ۇلكەن ءمان بەرگەن.
ەلىمىزدە وتباسى قۇندىلىعىن ناسيحاتتايتىن «مەرەيلى وتباسى» ۇلتتىق بايقاۋى وتكىزىلە باستاعانىنا 10 جىل بولعان ەكەن. سايىستىڭ بيىلعى كەزەڭى مەرەيتويلىق دارەجەسىنە ساي ەرەكشە اتالىپ وتۋدە. مۇنى بايقاۋ جەڭىمپازدارى مەن قاتىسۋشىلارىن ارنايى قۇتتىقتاعان ءوڭىر باسشىسى ناريمان تورەعاليەۆ انىقتاپ ايتىپ ءوتتى.
– «مەرەيلى وتباسى» بايقاۋى – مازمۇنى مەن تاربيەلىك جاعىنان وزگەشە ءىس-شارا. ياعني اعا بۋىنعا «ارتىمدا قانداي ۇرپاق قالدىرامىن؟» دەگەن وي سالىپ, جاس بۋىندى اكە سالعان جولدى جاي عانا جالعاستىرىپ قويماي, تىڭ يدەيالارمەن بايىتىپ, جاڭاشا قارقىنمەن جەتىلدىرۋگە جەتەلەيتىن, رۋحاني بايىتاتىن شارانىڭ ءمانى تەرەڭدە جاتىر. بۇل ۇلتتىق بايقاۋ ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن جاريا ەتىپ, ەلگە قىزمەت ەتۋدىڭ ەڭ وزىق ۇلگىلەرىن كورسەتىپ, ونەگە الاتىن سايىس بولۋىمەن دە قوعام الدىنداعى قۇندىلىعى ارتا تۇسپەك, دەدى وبلىس اكىمى.
«مەرەيلى وتباسى» بايقاۋى 2013 جىلدان بەرى تۇراقتى ءوتىپ كەلە جاتقانىن ايتتىق. وسى ۋاقىت ىشىندە ۇلتتىق بايقاۋدىڭ كەزەڭدەرىنە ەلىمىزدە 20 مىڭنان اسا, ال باتىس قازاقستان وبلىسىندا 2 مىڭنان اسا ۇيەلمەن قاتىسقان ەكەن. بۇل وتباسى قۇندىلىعىن تۋ ەتكەن, شاڭىراق شاتتىعىن وزگەلەرگە دە ۇلگى ەتۋگە ۇمتىلعان جاراسىمدى جۇپتاردىڭ مول ەكەنىن كورسەتەدى.
بايقاۋدىڭ بيىلعى قورىتىندىسى استانادا قىركۇيەك ايىندا وتەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر. ال بۇل سايىسقا ءار وڭىردەن ىرىكتەلىپ شىققان ەڭ تاڭداۋلى وتباسىلار باراتىنىن ەسكەرسەك, قازىلار القاسىنا دا وڭاي بولمايتىن ءتارىزدى.
وتباسى ينستيتۋتىن, وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى نىعايتۋ, بالا تاربيەسىندەگى اتا-انالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ, ۇلگىلى وتباسىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلعان «مەرەيلى وتباسى» ۇلتتىق بايقاۋىنىڭ اۋداندىق, وبلىستىق دەڭگەيدەگى ءىس-شارالارى جىل بويى وتكەنىن ايتتىق. سونىڭ ىشىندە 50 جىل بىرگە تۇرعان ونەگەلى جۇپتار ءۇشىن «التىن شاڭىراق», 40 جىل بىرگە تۇرعان وتباسىلارعا «كۇمىس كەرەگە» اتتى ماراپاتتاۋ شارالارى ۇيىمداستىرىلدى. بايقاۋ جەڭىمپازدارى قوعامدىق باقىلاۋ جۇمىستارىنا, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار جوبالارعا ساراپشى رەتىندە تارتىلدى. «مەرەيلى وتباسى» ۇلتتىق بايقاۋىنىڭ 10 جىلدىعىنا وراي اۋداندىق, قالالىق, وبلىستىق دەڭگەيدە ءتۇرلى اكتسيا – سۋرەت بايقاۋى, شىعارماشىلىق بايقاۋلارى, جاس وتباسىلار سايىسى ءوتتى.
ال بايقاۋدىڭ بيىلعى وبلىستىق كەزەڭىنە 200-دەن اسا وتباسى ءوتىنىش ءبىلدىردى. سونىڭ ىشىندە 21 وتباسى ىرىكتەلىپ شىعىپ, وبلىستىق كەزەڭگە جولداما الدى. باتىس قازاقستان وبلىستىق دراما تەاترىنىڭ عيماراتىندا ماراپاتتاۋ ءىس-شاراسىنا جينالعان بايقاۋعا قاتىسۋشىلاردىڭ ءوزى-اق كەڭ زالدى تولتىرىپ, اينالانى مەرەكەلىك كوڭىل كۇيگە بولەپ جىبەردى.
ۇيىمداستىرۋشىلار بايقاۋدىڭ فينالدىق كەزەڭىنە وتكەن 21 قاتىسۋشىنى دا ساحنا تورىنە شىعارىپ, ەرەكشە قۇرمەت كورسەتتى. بۇلاردىڭ ىشىندە 18 وتباسى ءوڭىر باسشىسىنىڭ قولىنان ەستەلىك سىيلىق پەن العىسحات السا, ەڭ ۇزدىك 3 وتباسىنا قوماقتى قارجى سەرتيفيكاتى ۇسىنىلدى. ال ءبىرىنشى ورىن يەگەرى 1 ملن تەڭگە جۇلدەگە قوسا استانادا وتەتىن رەسپۋبليكالىق بايقاۋ فينالىنا جولداما الدى.
سونىمەن, باتىسقازاقستاندىق باقىتتى وتباسىلاردى كەزەگىمەن تانىستىرىپ وتەيىك. ساحناعا ەڭ الدىمەن قاراتوبەلىك اقدونوۆ وتباسى كوتەرىلدى. ۇلكەن اۋلەتتىڭ تەمىرقازىعى, «قۇرمەت» شارۋا قوجالىعىن قۇرىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتىپ وتىرعان ءبىرىمجان اقدونوۆ «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ وقىرماندارىنا تانىس بولسا كەرەك. 1987 جىلى قازاق كسر مەملەكەتتىك سىيلىعىن العان اعامىز جايىندا بيىل عانا ماقالامىز شىققان ەدى. جارى تۇرسىنگۇل اپامىزبەن بىرگە وتباسىندا 4 ۇل, 4 قىز تاربيەلەپ وسىرگەن ءبىرىمجان اعامىز قازىر 15 نەمەرە-جيەن ءسۇيىپ وتىر. ايتا كەتەيىك, ءتورت تۇلىك مال ءوسىرىپ وتىرعان «قۇرمەت» شارۋا قوجالىعىندا بارلىق شارۋانى اقدونوۆ وتباسى تەك ءوز كۇشىمەن اتقارادى, بىردە-ءبىر ادامدى سىرتتان قوسپايدى ەكەن.
كەلەسى شىڭعىرلاۋ اۋدانىنان كەلگەن بايعاليەۆ وتباسى ونەرىمەن ايگىلى شاڭىراق بولىپ شىقتى. وتاعاسى جۇماباي تىلەگەن ۇلى شىڭعىرلاۋ اۋدانى ارداگەرلەر ءانسامبلىنىڭ جەتەكشىسى بولسا, قىزى بيبىگۇل جۇمابايقىزى – س.سەيفۋللين اتىنداعى قاراعاندى وبلىستىق قازاق دراما تەاترىنىڭ ءارتىسى, مەملەكەتتىك «دارىن» جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, ال نۇرگۇل جۇمابايقىزى ءتۇرلى رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق سايىستاردىڭ جۇلدەگەرى ەكەن.
بايقاۋ جەڭىمپازدارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى – قاراپايىم اۋىل تۇرعىنى, ەڭبەك تورىسى. ولار – اقادال ەڭبەگىمەن وزدەرىن اسىراپ قانا قويماي, ەلگە دە شاراپاتىن تيگىزىپ وتىرعان شاڭىراقتار. مىسالى, سىرىم اۋدانى جوسالى اۋىلدىق وكرۋگى قوڭىر اۋىلىنان كەلگەن بايقاتوۆ وتباسى, قاراتوبە اۋدانى جۋساندىوي اۋىلىنىڭ تۇرعىنى باقىتجانوۆ اۋلەتى, ءبورلى اۋدانىنان كەلگەن اشوت مانۋكيان, جاڭاقالا اۋدانى ماستەكساي اۋىلىنىڭ تۇرعىنى جەڭىس مۇسىرەپوۆ – ءدال وسى ساناتتان. ال جاڭاقالا اۋدانى بىرلىك اۋىلىنىڭ بايىرعى تۇرعىنى ايدوس عينيەتوللا ۇلى وتباسى, 60 جىلدىق ۇستازدىق ەڭبەك ءوتىلى بار بايتەرەكتىك جانۇزاقوۆ وتباسى ۇرپاق تاربيەسىندەگى قىزمەتىمەن ەرەكشەلەنسە, بايتەرەك اۋدانى اتامەكەن اۋىلىنان كەلگەن دوسمۇحامبەتوۆ وتباسى قوعامدىق بەلسەندى قىزمەتىمەن اۋىلداستارىنا ۇلگى بولعان. شىڭعىرلاۋ اۋداندىق «سەرپىن» گازەتىندە, اۋداندىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىندە قىزمەت اتقارعان قارشىعا ەلەمەسوۆتى جەرلەستەرى جۋرناليست-جازۋشى, اقىن رەتىندە جاقسى تانيدى. جۇبايى جانار ورىنباسارقىزى ەكەۋى بۇدان بۇرىن دا وبلىستىق «التىن ۇيا», «وقىرمان وتباسى» سىندى بايقاۋلارعا قاتىسىپ, جۇلدەگەر اتانعان. بوكەيوردالىق ساتىبالدى ەرەكەشوۆ «وردا» شەكارا زاستاۆاسىندا كينولوگ بولىپ قىزمەت ەتەدى. قازتالوۆ اۋدانىنان ۇزدىك شىققان ەسەنعازيەۆ وتباسى – حالىققا ادال قىزمەت ەتىپ جۇرگەن ەڭبەك ادامى قاتارىنان. اۋلەتتىڭ اتاسى سەرىكقالي وراش ۇلى مەحانيزاتور بولسا, جۇبايى ساندەش – 40 جىلدان استام قازتالوۆ اۋداندىق اۋرۋحاناسىندا قىزمەت ەتىپ, ەلدىڭ العىسىنا بولەنگەن جاندار. ال ءبورلى اۋدانى پۋگاچەۆ اۋىلدىق وكرۋگى اكىمى اپپاراتىندا كەڭسە كۇزەتشىسى بولىپ قىزمەت ەتەتىن امانجول قابلانوۆ – ۇلتتىق تاربيە مەن سپورتتى تۋ ەتكەن وتباسىنىڭ يەسى.
ارينە, شىعارماشىل الەۋەتىمەن تانىمال بولعان تاسقالالىق نارىكوۆ وتباسىنا, ادامي قۇندىلىقتار مەن سالت-ءداستۇردى ەرەكشە باعالايتىن جانىبەكتىك راحمۋشەۆ پەن تاسقالالىق سانسىزباەۆ اۋلەتىنە, پاتريوتتىق تاربيەنى تۋ ەتكەن بوكەيلىك سۇيىنىشەۆ شاڭىراعىنا, تالانتتار ۇياسى – ورالدىق سۇلەيمەننىڭ ارقايسىسىنا ءبىر ماقالا ارناۋعا بولار ەدى. دەگەنمەن جينالعان حالىق «مەرەيلى وتباسى-2023» ۇلتتىق كونكۋرسىنىڭ وبلىستىق فينالىنداعى ەڭ باستى ءۇش جۇلدەگەرى جاريالانار ءساتتى اسىعا كۇتتى.
قازىلار القاسىنىڭ شەشىمىمەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنەن قۇرالعان سىرىمدىق قاجياحمەتوۆ اۋلەتى جۇلدەلى ءىىى ورىنعا, العىسحات پەن 500 مىڭ تەڭگەلىك سىياقىعا يە بولدى. ايتا كەتەيىك, اۋلەت باسى ماحمەت قاجياحمەتوۆ – اقىن, ارداگەر جۋرناليست, قازاقستان جازۋشىلار جانە جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى. سانالى عۇمىرىن اۋداندىق گازەتتىڭ قاربالاس تىرشىلىگىنە ارناعان ماحمەت اعا بۇگىندە سىرىم اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. جۇبايى بوتاگوز حايروشقىزى دا اۋداندىق گازەتتە ۇزاق جىل ءلينوتيپشى, كوررەكتور بولسا, اۋلەتتىڭ تۇڭعىش ۇلى داۋرەن «Aqjaiyq» تەلەارناسىنىڭ سىرىم اۋدانىنداعى تەلەوپەراتورى قىزمەتىن ابىرويمەن اتقارىپ كەلەدى. داۋرەن تۇسىرگەن بەينەماتەريالدار وبلىستىق تەلەارنادان بولەك «Qazaqstan» ۇلتتىق ارناسى, «حابار 24», «اbai TV», تاعى باسقا رەسپۋبليكالىق ارنالاردان كورسەتىلەدى. بۇل اۋلەتتىڭ ۇلكەن كەلىنى شىنار مولدانيازوۆا دا – جۋرناليست. قاجياحمەتوۆ وتباسىنىڭ جۋرناليستيكا سالاسىنداعى ەڭبەك ءوتىلى 107 جىل بولعان ەكەن.
ال ورالدىق كوپبالالى, اسكەري قىزمەتشىلەر اۋلەتى – وتەباەۆ وتباسى وبلىستىق كەزەڭدە ءىى ورىنعا لايىق دەپ تانىلىپ, 700 مىڭ تەڭگەنىڭ سەرتيفيكاتىنا يە بولدى. وتاعاسى عالىمجان كوبەن ۇلى دا, جۇبايى زىليحا تۇلكىبايقىزى دا ورال قالاسىنداعى 5515 اسكەري بولىمىندە قىزمەت ەتەدى. جاۋىنگەرلىك ۇزدىك قىزمەتى, وتان الدىنداعى ەرەكشە ەڭبەگى, وسكەلەڭ ۇرپاقتى اسكەري-پاتريوتتىق تاربيەلەۋگە بەلسەندى قاتىسقانى ءۇشىن تالاي مارتە ماراپاتقا يە بولعان. وتباسىنداعى 5 بالا دا وقۋدا وزات, سپورتتا العىر, قوعامدىق جۇمىستا بەلسەندى.
سونىمەن, «مەرەيلى وتباسى-2023» بايقاۋىنىڭ باتىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا جەڭىمپازى اتاعى مەن 1 ملن تەڭگە سىيلىققا قازتالوۆ اۋدانى سارىقۇدىق اۋىلىنان كەلگەن نيەتقابىلوۆ وتباسى يە بولدى. قاراپايىم ەڭبەك ادامدارى, كوپبالالى وتباسى شاعىن اۋىلدا تۇرسا دا شارۋانىڭ كوزىن تاۋىپ, اينالاسىنا ۇلگى كورسەتۋدە. 2010 جىلى قۇرىلعان «ساعىنگەرەي» شارۋا قوجالىعى بۇگىندە قۇرت جاساۋ كاسىبىمەن ايگىلى بولعان. اتاكاسىپتى قولعا الىپ, سيىر ساۋىپ, قۇرت جاساپ, ءبىر جىلدا 40 مىڭ قۇرت ساتىپ, اۋىل ورتالىعىنان ءزاۋلىم ءۇي سالعان بەرەكەلى وتباسى. نيەتقابىلوۆ اۋلەتى مۇشەلەرىنىڭ باسقا دا ونەرى كوپ, بالالارى ءبىلىمدى, ەڭبەكقور بولىپ ءوسىپ كەلەدى. بۇيىرسا قىركۇيەك ايىندا استانادا وتەتىن رەسپۋبليكالىق سايىستا اقجايىق ءوڭىرىنىڭ نامىسىن ابىرويمەن قورعاۋ وسى اۋلەتكە جۇكتەلىپ وتىر. «تىنىمسىز, ادال ەڭبەكپەن ءومىر ءسۇرىپ, جەتىستىككە جەتە ءبىلۋ – ءبىزدىڭ نيەتقابىلوۆ وتباسىنىڭ باستى ۇستانىمى», دەيدى اۋلەتتىڭ بايتەرەگى, 70 جاستاعى ساعىنگەرەي قارەكەنوۆ.
ءبىز وسىنداي وتباسىلارمەن ماقتانامىز. ويتكەنى وتاننىڭ تىرەگى – شاڭىراعىنا شاتتىق ۇيالاعان, بوساعاسىنا بەرەكە بايلانعان وسىنداي وتباسىلار!
باتىس قازاقستان وبلىسى
