رۋبل قۇلدىراسا, تەڭگەنى جەل شايقاي ما؟

ء«رۋبلدىڭ السىرەۋىنە بايلانىستى ءتۇرلى پىكىر بار. ونىڭ تەز جانە ۇزاق مەرزىمدى ەمەس السىرەۋى قازاقستان ەكونوميكاسى ءۇشىن ازىرگە تاۋەكەل تۋدىرمايدى. قىسقامەرزىمدى قۇلدىراۋ قارجى ويىنشىلارى ءۇشىن قان­داي دا ءبىر قۇرالداردى ساتۋ, ساتىپ الۋدىڭ جەدەل مۇمكىندىگى بولۋى مۇمكىن. ايتارلىقتاي تاۋەكەل تۋدىرۋى ءۇشىن ءبىز ءبىر توق­سان­دىق گوريزونتتاعى السىرەۋىن باقىلاۋىمىز كەرەك. ۇزاقمەرزىمدى ءالسىز رۋبل اۋەلى يمپورتتىق شي­كىزات پەن جابدىقتاۋشىلارعا تاۋەلدى بولىپ وتىرعان رەسەيلىك وندىرۋشىلەرگە سوققى بولىپ تيەدى. ەگەر ولار ءارى قاراي جۇمىس ىستەي السا, سوندا عانا ۇقساس ونىمدەر اسسورتيمەنتىن وندىرۋمەن اينالىساتىن قازاقستاندىق كومپانيا­لار ءۇشىن تاۋەكەل تۋا باستايدى. ءرۋبلدىڭ قازىرگى قۇلدىراۋىن ورتالىق بانك مولشەرلەمەنى كوتەرۋ جانە تەلەفوندىق ينتەرۆەنتسيا (قاداعالاۋشى بانكتەرگە قوڭىراۋ شالىپ, دۇربەلەڭ تۋدىرماۋعا شاقىرادى) ارقىلى قاتاڭ تۇردە توقتاتا الادى», دەيدى قارجىگەر راسۋل رىسمامبەتوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, رۋبل قازىرگى مانىنە قاراعاندا نىعايادى دەپ ابايلاپ بولجام جاساۋعا بولادى, الايدا قازىرگى كۇشىنە قايتىپ ورالۋى نەعايبىل.

«سانكتسيالاردىڭ الداعى ۋا­قىت­تاعى اسەرى ءرۋبلدى بىرتىندەپ السىرەتە تۇسەدى. سونىڭ سالدارىنان رەسەيلىك كومپانيالار باياۋ وزگەرەتىن جۇمىس شارتتارىنا بەيىمدەلۋگە كوشەدى. وندىرۋشىلەر – بيزنەستىڭ ەڭ كونسەرۆاتيۆتى سەگمەنتى, سوندىقتان ولار جەتكىزۋ تىزبەگىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن قالپىنا كەلتىرەدى. ەگەر ورتالىق بانك مولشەرلەمەنى كوتەرسە, وندا ءرۋبل­دىڭ دوللارعا قاتىستى با­عا­مى 85-90 بولىپ, نىعايىپ شىعا كەلەدى. ال ءبىزدىڭ ۇكىمەت ءوز نارىعىن قورعاۋ ءۇشىن شارالار پاكەتىن ازىرلەۋى كەرەك», دەيدى ساراپشى.

Tengenomikا ساراپ­شى­لا­رى­نىڭ ايتۋىنشا, ءرۋبلدىڭ قۇل­دىراۋى رەسەيمەن قالىپتاسقان تىعىز ساۋدا قاتىناسىنا بايلانىستى ءبىزدىڭ ۆاليۋتاعا اجەپتاۋىر قىسىم كورسەتەدى.

«سانكتسياعا قاراماستان قا­زاق­ستان رەسەيمەن ساۋدا جاساۋىن توقتاتقان جوق. بيىلعى 5 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا رەسەيمەن تاۋار اينالىمى ءبىزدىڭ سىرتقى ساۋدامىزدىڭ 18,8 پا­يىزىن قۇرادى. 10,5 ملرد دوللار دەڭگەيىندە. بۇل رەتتە رف-عا ەكسپورت ۇلەسى – 12,8 پايىز. ال يمپورت – 26,7 پايىز. رف-دان يمپورت ءبىراز تومەندەدى. اتاپ ايتقاندا, 2021 جىلعى 42,5 پايىز دەڭگەيىنەن تومەن ءتۇستى, بىراق ءالى دە ايتارلىقتاي كۇيدە قالىپ وتىر. دەگەنمەن بىلتىردان بەرى تەڭگەنىڭ رۋبلدەن ءساتتى ىرگە اجىراتقانىن ايتىپ ءوتۋ كەرەك. وسىعان بايلانىستى رۋبلمەن كروسس-باعام ديناميكاسى دا كۇردەلى وزگەرىسكە ۇشىرادى», دەيدى ماماندار.

ولاردىڭ قورىتۋىنشا, ەلى­مىزدە تۇتىنۋشىلىق ينفليا­تسيا­­نىڭ اقپانداعى 21,3 پايىزدان شىلدەدە 14 پايىزعا دەيىن باياۋ­لاۋى اياسىندا جۇرگىزىلىپ جات­قان اقشا-نەسيە ساياساتىنا دا قىسىم بولۋى مۇمكىن (بازالىق مول­شەر­لەمە – جىلدىق 16,75 پايىز).

ء«بىزدىڭ ەكونوميكامىزداعى قازىرگى دەزينفلياتسيالىق (ينفليا­تسيا­نىڭ باياۋلاۋى – رەد.) جاع­دايدا جاقىن كەلەشەكتە اقشا-نەسيە ساياساتى جۇمسارتىلۋى مۇمكىن. بۇل دا سىرتقى ينۆەستورلار ءۇشىن تەڭگەلەي اكتيۆتەردىڭ تارتىمدىلىعىنا اسەرىن تيگىزەدى. ءوز كەزەگىندە تەڭگەلەي اكتيۆ كىرىستىلىگىنىڭ ازداعان تومەندەۋى دە دوللار-تەڭگە ايىرباس باعامىنا قىسىم جاساي الۋعا قابىلەتتى. جالپى العاندا, ۇلتتىق بانك پەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ بيۋدجەتكە اۋدارىمدار ءۇشىن شەتەل ۆاليۋتاسىن قور بيرجاسىندا ساتۋ جانە مىندەتتى ساتۋ شەڭبەرىندە جاناما قولداۋ كورسەتۋىنە قارا­ماس­تان, ۇلتتىق ۆاليۋتامىز ءۇشىن جاعداي قيىن بولىپ كورىنەدى. ايتپاقشى, كۆازيمەملەكەتتىك سەك­توردا ۆاليۋتالىق تۇسىمدەردى مىن­دەتتى تۇردە ساتۋ تالابى شىلدە ايىنان باستاپ 30 پايىزعا دەيىن تومەندەتىلدى», دەپ دەرەك كەلتىرە وتەدى Tengenomika.

ۇلتتىق بانكتىڭ ازىرگە ءرۋبل­دىڭ بۇل قۇلدىراۋىنا قاتىستى پوزيتسياسى ايقىن ەمەس. ەگەر ورتالىق بانك قابىلدايتىن قا­تاڭ شارالارعا قاراماستان رۋبل السىرەۋدى جالعاستىراتىن بولسا, وندا بىرتىندەپ 1 دوللار 120-125 رۋبل دەڭگەيىنە جەتۋى ابدەن مۇمكىن. مۇنداي جاعدايدا ءبىز قايتەمىز؟ قازىر 1 رۋبل – 4,68 تەڭگە. ەگەر وسىنى وزگەرىسسىز قالدىرساق, وندا ارزان رۋبل قازاقستان ەكونوميكاسىن جايپاپ كەتۋى ىقتيمال. ال ەگەر 1 ءرۋبلدى 5 تەڭگە تۇراتىنداي ەتىپ, ءتول ۆاليۋتامىزدى السىرەتەر بولساق, وندا باعانىڭ ودان ءارى وسىمىنە جول اشىپ الۋ تاۋەكەلى تۋىندايدى.

ەكونوميست الماس چۋكيننىڭ ايتۋىنشا, دوللارعا قاتىستى رۋبل باعامىنىڭ 100-دەن اسۋى, تەڭگەگە قاتىستى رۋبل باعامىنىڭ 5-كە جاقىنداۋىنا بايلانىستى ءتيىستى شارالار قابىلدانا باستاۋى قاجەت.

«4,50 بولىپ تۇرعان رۋبلگە قاتىستى بىردەڭە ىستەۋ كەرەك. ونى ادەتتەگى 5,50-گە دەيىن كوتەرۋ ءۇشىن تەڭگەنى 550-گە دەيىن السىرەتۋگە تۋرا كەلەر ەدى (ەگەر رۋبل 1 دوللارعا 100 دەڭگەيىندە تۇرسا). بۇل دا 4,50 سياقتى ەكونوميكا ءۇشىن دە, حالىق ءۇشىن دە زياندى. ال ەگەر رۋبل كەنەتتەن 110-عا شىعىپ كەتسە شە؟ ءبىز ونىڭ قۇلدىراۋىنىڭ ىزىنەن قۋا المايمىز عوي. 470-كە دەيىن ناقتى شاعىن تۇزەتۋ جانە سول كەزدە رۋبل 4,70 بولادى. بىراق پروبلەما مۇنىمەن دە شەشىلمەيدى. بۇعان ەكونوميكادان تىس قاداعالاۋ شارالارىن قوساقتاۋعا تۋرا كەلەدى – ىشكى نارىقتى جانە ءوندىرۋشىنى قورعاۋ ءۇشىن اتىشۋلى يمپورتتىق شەكتەۋلەر. الايدا نارىقتى قورعاۋ تۇتىنۋشىلارعا اۆتوماتتى تۇردە سوققى جاساپ, ينفلياتسيانى جوعارى قاراي كوتەرىپ جىبەرەدى. جالپى العاندا, قاراپايىم شە­شىم جوق, تەك كۇردەلى سۇراقتار عانا بار», دەيدى ا.چۋكين.

ادەتتە رەسەي ءرۋبلىنىڭ ارزانداۋى ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە قازاق وندىرۋشىلەرى ءۇشىن قاۋىپ تۋدىراتىن. ويتكەنى ءرۋبلدىڭ ارزانداۋى رەسەيلىك تاۋارلاردىڭ ارزانداۋىنا اكەلىپ سوعادى جانە رف-دان بەرى قاراي ارزان يمپورت اعىلا باستايدى. بۇل ءوز كەزەگىندە وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ تاۋارىن ەكىنشى پلانعا ىعىستىرىپ, تۇتىنۋشىلار ارزان ورىس تاۋارىنا جۇگىرەدى. بىراق ساراپشىلار سوزىنەن ۇققانى­مىز, ءبىزدىڭ وندىرۋشىلەردىڭ الاڭ­داۋى­نا ءالى ەرتە. الاڭداۋ ءۇشىن رۋبل ۇزاقمەرزىمدى السىرەۋ كەزە­ڭى­نە وتۋگە ءتيىس.

ساراپشىلار بولجاعانداي, رەسەي ورتالىق بانكى رۋبل دەۆالۆاتسياسىن تەجەۋ ءۇشىن كەزەكتەن تىس وتىرىس وتكىزىپ, 15 تامىز كۇنى مولشەرلەمەنى 350 بازالىق تارماققا, 8,5 پايىزدان 12 پايىزعا دەيىن كوتەرۋگە شەشىم قابىلدادى. مۇنداي شەشىمنىڭ قابىلدانۋى باعا تۇراقتىلىعى ءۇشىن تاۋەكەلدەردى شەكتەۋ ماقسا­تىندا دەپ تۇسىندىرىلگەن.

ء«بىر جاعىنان ورتالىق بانك رۋبل باعامىنىڭ تۇراقتىلىعى ءۇشىن مولشەرلەمەنى كوتەرەدى, بىراق ەكىنشى جاعىنان رەسەي ەكونوميكاسىندا جىلدىق تۇتىنۋ­شىلىق ينفلياتسيانىڭ جەدەلدەۋى بايقالادى. بۇل شىلدەنىڭ قورى­تىن­دىسى بويىنشا 4,3 پايىزعا دەيىن ءوستى (ماۋسىمدا 3,25 پا­يىز بولعان). دەگەنمەن ءبىر قىزىعى, 8,5 پايىز بولعان نەگىزگى مول­شەر­لەمە ءتىپتى ينفلياتسيا بولجامدى دالىزگە دەيىن كوتەرىلسە دە وڭ ناقتى كورسەتكىش بەرەدى. سوندىقتان ءبىزدىڭ ويىمىزشا, قازىرگى شەشىم مونەتارلىق ورگاندار تاراپىنان جاعدايدى جالپى باعالاماۋدى كورسەتەدى», دەيدى Tengenomika ساراپشىلارى.

رەسەيدە مولشەرلەمەنىڭ كوتە­­رىلۋىنە قاراماستان, رۋبل ال­سى­رەۋىن جالعاستىرىپ جاتىر. مول­شەرلەمەنى كوتەرۋ تۋرالى ما­لىمدەمەدەن كەيىن 95-كە دەيىن نىعايعان رۋبل ءتۇس قايتا السىرەي باستاعان. 15 تامىز, ساعات 12.25-تەگى جاعداي بويىنشا 1 دوللار 97,9176 رۋبلگە باعالاندى.